Budowa i działanie narządu wzroku – test i pytania, biologia klasa 7

Oko to skomplikowany narząd zmysłu, dzięki któremu odbieramy bodźce świetlne z otoczenia. W tej lekcji poznasz budowę gałki ocznej, drogę światła do siatkówki oraz sposób powstawania obrazu i przekazywania go do mózgu.

Najważniejsze w 30 sekund

• Gałka oczna zbudowana jest z trzech warstw: twardówki, naczyniówki i siatkówki.
• Rogówka i soczewka załamują promienie światła, kierując je na siatkówkę.
• Na siatkówce znajdują się pręciki (widzenie w słabym świetle) i czopki (widzenie barw).
• Obraz powstający na siatkówce jest odwrócony, a mózg koryguje go podczas analizy.
• Nerw wzrokowy przekazuje impulsy z siatkówki do kory wzrokowej mózgu.

Budowa gałki ocznej

Gałka oczna ma kształt kuli i składa się z trzech warstw. Zewnętrzną stanowi twardówka, czyli biaława, mocna osłona, której przednia część tworzy przezroczystą rogówkę. Środkową warstwę stanowi naczyniówka bogata w naczynia krwionośne odżywiające oko, a jej przednią częścią jest tęczówka nadająca oczom kolor.

Wewnętrzną warstwę tworzy siatkówka, zawierająca receptory światłoczułe. Wewnątrz gałki znajduje się też soczewka zawieszona na więzadełkach obwódki rzęskowej oraz ciało szkliste wypełniające wnętrze oka i nadające mu kształt.

Droga światła przez oko

Światło wpada do oka przez rogówkę, następnie przechodzi przez źrenicę, czyli otwór w tęczówce, której wielkość regulują mięśnie: zwieracz i rozwieracz źrenicy w zależności od natężenia światła. Po przejściu przez źrenicę promienie trafiają na soczewkę.

Soczewka dzięki zmianie swojej krzywizny, czyli akomodacji, skupia promienie światła dokładnie na siatkówce. Dzięki temu procesowi możemy wyraźnie widzieć zarówno przedmioty znajdujące się blisko, jak i te oddalone.

Receptory światłoczułe i powstawanie obrazu

Na siatkówce znajdują się dwa rodzaje receptorów: pręciki, odpowiedzialne za widzenie w słabym oświetleniu i rozróżnianie kształtów, oraz czopki, umożliwiające rozpoznawanie barw i działające przy dobrym oświetleniu. Czopki skupione są głównie w plamce żółtej, miejscu najostrzejszego widzenia.

Obraz powstający na siatkówce jest pomniejszony i odwrócony góra-dół oraz prawo-lewo względem obserwowanego przedmiotu. Dopiero kora wzrokowa mózgu, analizując sygnały z obu oczu, odwraca i interpretuje obraz jako prawidłowy, czyli zgodny z rzeczywistością.

Przekazywanie informacji do mózgu

Pobudzone receptory siatkówki zamieniają energię świetlną na impulsy nerwowe, które są zbierane przez komórki zwojowe i przekazywane dalej przez nerw wzrokowy. Miejsce, w którym nerw wzrokowy opuszcza gałkę oczną, nazywane jest plamką ślepą i nie zawiera receptorów światłoczułych.

Impulsy nerwowe wędrują nerwem wzrokowym do mózgu, gdzie w korze wzrokowej płata potylicznego następuje ich analiza i powstaje świadome wrażenie wzrokowe. Współpraca obu oczu umożliwia widzenie przestrzenne i ocenę odległości.

Co trzeba umieć

• Wymienić i opisać trzy warstwy gałki ocznej.
• Opisać drogę światła od rogówki do siatkówki.
• Rozróżnić funkcje pręcików i czopków.
• Wyjaśnić, czym jest akomodacja soczewki.
• Opisać rolę nerwu wzrokowego i plamki ślepej.
• Wyjaśnić, dlaczego obraz na siatkówce jest odwrócony.

Typowe błędy

1. Mylenie funkcji pręcików i czopków.
2. Przekonanie, że obraz widziany przez nas jest odwrócony.
3. Mylenie tęczówki z soczewką.
4. Nieznajomość roli plamki żółtej i plamki ślepej.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Z czego zbudowana jest zewnętrzna warstwa gałki ocznej?

Z twardówki, która z przodu przechodzi w przezroczystą rogówkę.

Jaką funkcję pełni ciało szkliste?

Wypełnia wnętrze gałki ocznej i nadaje jej odpowiedni, kulisty kształt.

Co się dzieje, gdy patrzymy na bliski przedmiot?

Soczewka zwiększa swoją krzywiznę dzięki akomodacji, by skupić obraz na siatkówce.

Dlaczego obraz widziany przez nas nie jest odwrócony?

Ponieważ mózg analizuje sygnały z siatkówki i koryguje odwrócenie obrazu.

Co przekazuje impulsy nerwowe z siatkówki do mózgu?

Nerw wzrokowy przewodzi impulsy nerwowe z komórek zwojowych siatkówki.

Dlaczego widzenie dwoma oczami jest ważne?

Umożliwia widzenie przestrzenne i precyzyjną ocenę odległości od przedmiotów.

FAQ

Dlaczego w ciemności trudniej rozróżnić kolory przedmiotów?

Przy słabym świetle pracują głównie pręciki, które nie rozróżniają barw, dlatego widzimy odcienie szarości.

Czym różni się krótkowzroczność od dalekowzroczności pod względem budowy oka?

Przy krótkowzroczności obraz skupia się przed siatkówką, a przy dalekowzroczności za nią, co zwykle wynika z kształtu gałki ocznej.

Dlaczego nie widzimy plamki ślepej na co dzień?

Mózg uzupełnia brakujący fragment obrazu na podstawie informacji z drugiego oka i otoczenia.

Co dzieje się ze źrenicą w jasnym świetle?

Źrenica zwęża się, aby ograniczyć ilość światła docierającego do siatkówki i chronić ją przed uszkodzeniem.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Higiena układu nerwowego Następna lekcja: Ucho – narząd słuchu i równowagi

Cały dział: Narządy zmysłów

• Ucho – narząd słuchu i równowagi
• Higiena oka i ucha
• Zmysły powonienia, smaku i dotyku
• Męski układ rozrodczy
• Żeński układ rozrodczy