Budowa kości – test i pytania, biologia klasa 7

Kości są żywymi narządami, które stale się przebudowują i rosną. W tej lekcji poznasz budowę wewnętrzną kości długiej oraz skład chemiczny, który decyduje o ich twardości i elastyczności.

Najważniejsze w 30 sekund

• Kość długa składa się z trzonu i dwóch nasad.
• Okostna to błona otaczająca kość od zewnątrz, biorąca udział w jej odżywianiu i gojeniu.
• Istota zbita tworzy zewnętrzną warstwę kości, a istota gąbczasta znajduje się wewnątrz nasad.
• Szpik kostny czerwony wytwarza krwinki, a szpik żółty magazynuje tłuszcz.
• Kości zbudowane są z substancji organicznych (głównie kolagenu) oraz nieorganicznych (głównie związków wapnia i fosforu).

Budowa kości długiej

Kość długa, na przykład kość udowa, zbudowana jest z trzonu, czyli środkowej, wydłużonej części, oraz dwóch nasad znajdujących się na jej końcach. Trzon kości zbudowany jest głównie z istoty zbitej, tworzącej twardą zewnętrzną warstwę, natomiast nasady zawierają istotę gąbczastą o strukturze beleczkowatej, co zmniejsza masę kości przy zachowaniu wytrzymałości.

Wewnątrz trzonu kości długiej znajduje się jama szpikowa wypełniona szpikiem kostnym żółtym, zbudowanym głównie z tkanki tłuszczowej. W przestrzeniach istoty gąbczastej nasad znajduje się szpik kostny czerwony, odpowiedzialny za wytwarzanie krwinek czerwonych, białych i płytek krwi w procesie zwanym hematopoezą.

Okostna i odżywianie kości

Okostna to cienka, ale mocna błona łącznotkankowa pokrywająca kość od zewnątrz, z wyjątkiem powierzchni stawowych pokrytych chrząstką. Okostna zawiera naczynia krwionośne i nerwy, dzięki czemu bierze udział w odżywianiu kości oraz w jej unerwieniu, a receptory bólowe w okostnej sprawiają, że złamania kości są bardzo bolesne.

Okostna odgrywa także kluczową rolę w procesie wzrostu kości na grubość oraz w gojeniu złamań, ponieważ zawiera komórki kostnotwórcze zdolne do wytwarzania nowej tkanki kostnej. Dzięki temu po złamaniu kości mogą się zrastać, tworząc nową tkankę kostną w miejscu urazu.

Skład chemiczny kości

Kości zbudowane są z substancji organicznych i nieorganicznych. Składniki organiczne, głównie kolagen, nadają kościom sprężystość i elastyczność, dzięki czemu kość może się nieznacznie wyginać bez pękania. Składniki nieorganiczne, przede wszystkim związki wapnia i fosforu, nadają kościom twardość i wytrzymałość mechaniczną.

Odpowiednia proporcja składników organicznych i nieorganicznych decyduje o właściwościach mechanicznych kości. U dzieci kości zawierają więcej składników organicznych, dlatego są bardziej elastyczne i rzadziej się łamią, natomiast u osób starszych wzrasta udział składników nieorganicznych, przez co kości stają się bardziej kruche i podatne na złamania.

Co trzeba umieć

• Opisać budowę kości długiej: trzon, nasady, istotę zbitą i gąbczastą.
• Wyjaśnić funkcje okostnej.
• Rozróżnić rolę szpiku kostnego czerwonego i żółtego.
• Wymienić organiczne i nieorganiczne składniki kości.
• Wyjaśnić, dlaczego kości dzieci i osób starszych różnią się elastycznością.

Typowe błędy

1. Mylenie istoty zbitej z istotą gąbczastą pod względem lokalizacji w kości.
2. Przekonanie, że szpik żółty wytwarza krwinki tak jak szpik czerwony.
3. Pomijanie roli okostnej w gojeniu złamań.
4. Nieznajomość roli wapnia i kolagenu w budowie kości.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Jakie są dwa główne rodzaje szpiku kostnego?

Szpik kostny czerwony, wytwarzający krwinki, oraz szpik żółty, zbudowany z tkanki tłuszczowej.

Dlaczego złamanie kości jest bardzo bolesne?

Ponieważ okostna, pokrywająca kość, jest bogato unerwiona i zawiera liczne receptory bólowe.

Co dzieje się z proporcją składników kości wraz z wiekiem?

Wzrasta udział składników nieorganicznych, przez co kości stają się twardsze, ale bardziej kruche.

Jaką funkcję pełni istota gąbczasta?

Zmniejsza masę kości przy zachowaniu wytrzymałości, a w jej przestrzeniach znajduje się szpik czerwony.

Co zawiera okostna, co umożliwia odżywianie kości?

Naczynia krwionośne, które dostarczają tlen i składniki odżywcze do tkanki kostnej.

FAQ

Dlaczego kości u dzieci rzadziej się łamią całkowicie?

Ponieważ zawierają więcej kolagenu, który nadaje im elastyczność i odporność na pękanie.

Czy każda kość dorosłego człowieka ma szpik czerwony?

Nie, u dorosłych szpik czerwony znajduje się głównie w kościach płaskich (np. mostek, kręgi) i nasadach niektórych kości długich.

Jak okostna pomaga w leczeniu złamań?

Dostarcza komórki kostnotwórcze i naczynia krwionośne niezbędne do odbudowy tkanki kostnej w miejscu złamania.

Dlaczego niedobór wapnia osłabia kości?

Wapń jest głównym składnikiem nieorganicznym nadającym kościom twardość, a jego niedobór zmniejsza ich wytrzymałość i sprawia, że stają się bardziej kruche.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Aparat ruchu. Budowa szkieletu Następna lekcja: Budowa i rola szkieletu osiowego

Cały dział: Aparat ruchu

• Budowa i rola szkieletu osiowego
• Szkielet kończyn
• Budowa i rola mięśni
• Higiena i choroby aparatu ruchu
• Aparat ruchu. Budowa szkieletu