Rodzaje oddziaływań i ich wzajemność – test i pytania, fizyka klasa 7
Ciała oddziałują na siebie zawsze wzajemnie – jeśli jedno działa na drugie, to drugie działa na pierwsze. W tej lekcji poznasz rodzaje oddziaływań oraz skutki, jakie wywołują.
Najważniejsze w 30 sekund
- Oddziaływanie to wzajemne działanie dwóch ciał na siebie, zawsze występujące w parach.
- Trzecia zasada dynamiki Newtona mówi, że siła akcji jest równa co do wartości sile reakcji, ale ma przeciwny zwrot.
- Wyróżniamy oddziaływania grawitacyjne, elektrostatyczne, magnetyczne oraz kontaktowe.
- Oddziaływania kontaktowe wymagają dotyku ciał, a oddziaływania grawitacyjne i elektromagnetyczne działają na odległość za pośrednictwem pola.
- Skutkiem oddziaływania może być zmiana prędkości ciała, zmiana kierunku ruchu albo jego odkształcenie.
Test: Rodzaje oddziaływań i ich wzajemność – 10 pytań
Co mówi trzecia zasada dynamiki Newtona?
- A) Siła akcji jest większa od siły reakcji
- B) Siła akcji i reakcji mają równą wartość, ale przeciwny zwrot
- C) Siła reakcji występuje tylko czasami
- D) Każde ciało działa tylko na siebie samo
Jaki rodzaj oddziaływania zachodzi między Ziemią a Księżycem?
- A) Elektrostatyczne
- B) Magnetyczne
- C) Grawitacyjne
- D) Kontaktowe
Jak zachowują się ładunki jednoimienne?
- A) Przyciągają się
- B) Odpychają się
- C) Nie oddziałują wcale
- D) Zamieniają się w magnesy
Które oddziaływanie wymaga bezpośredniego dotyku ciał?
- A) Grawitacyjne
- B) Magnetyczne
- C) Kontaktowe
- D) Elektrostatyczne na odległość
Jaka jest jednostka siły w układzie SI?
- A) Dżul
- B) Niuton
- C) Wat
- D) Paskal
Co może być skutkiem oddziaływania ciał na siebie?
- A) Tylko zmiana koloru ciała
- B) Zmiana prędkości, kierunku ruchu lub odkształcenie
- C) Tylko zmiana temperatury
- D) Wyłącznie zmiana masy ciała
Jak zachowują się bieguny magnesu jednoimienne?
- A) Przyciągają się
- B) Odpychają się
- C) Nie wpływają na siebie
- D) Zlewają się w jeden biegun
Które oddziaływanie jest zawsze przyciągające?
- A) Elektrostatyczne
- B) Magnetyczne
- C) Grawitacyjne
- D) Kontaktowe
Czym jest tarcie?
- A) Oddziaływaniem bezkontaktowym
- B) Przykładem oddziaływania kontaktowego
- C) Rodzajem oddziaływania magnetycznego
- D) Rodzajem pola grawitacyjnego
Co przedstawia wektor siły?
- A) Tylko wartość siły
- B) Punkt przyłożenia, kierunek, zwrot i wartość siły
- C) Wyłącznie jednostkę siły
- D) Masę ciała
Czym jest oddziaływanie i jego wzajemność
Oddziaływanie to wzajemne działanie dwóch ciał na siebie – nie istnieje sytuacja, w której jedno ciało działa na drugie, a to drugie nie działa wcale na pierwsze. Mówimy wtedy o wzajemności oddziaływań.
Tę zasadę opisuje trzecia zasada dynamiki Newtona, zwana zasadą akcji i reakcji: jeśli ciało A działa na ciało B pewną siłą, to ciało B działa na ciało A siłą o takiej samej wartości, ale przeciwnie skierowaną, przyłożoną do innego ciała.
Oddziaływania grawitacyjne, elektrostatyczne i magnetyczne
Oddziaływanie grawitacyjne to wzajemne przyciąganie się ciał posiadających masę, na przykład Ziemi i jabłka spadającego z drzewa, lub Ziemi i Księżyca utrzymywanego na orbicie. Jest to oddziaływanie zawsze przyciągające i działające na odległość.
Oddziaływanie elektrostatyczne zachodzi między ciałami naładowanymi elektrycznie – ładunki jednoimienne odpychają się, a różnoimienne przyciągają. Oddziaływanie magnetyczne natomiast zachodzi między biegunami magnesów lub między magnesem a niektórymi metalami, jak żelazo, przy czym bieguny jednoimienne się odpychają, a różnoimienne przyciągają.
Oddziaływania kontaktowe i bezkontaktowe
Oddziaływania kontaktowe wymagają bezpośredniego zetknięcia się ciał, na przykład nacisk stopy na podłogę, tarcie opony o jezdnię czy uderzenie piłki kijem. Działają tylko wtedy, gdy ciała się stykają.
Oddziaływania bezkontaktowe, nazywane też działającymi na odległość, zachodzą bez dotyku, za pośrednictwem pola – tak działa oddziaływanie grawitacyjne, elektrostatyczne i magnetyczne, które mogą wpływać na ciała znajdujące się w pewnej odległości od siebie.
Skutki oddziaływań i siła jako ich miara
Skutkiem oddziaływania między ciałami może być zmiana prędkości ciała, czyli jego przyspieszenie lub zahamowanie, zmiana kierunku ruchu, na przykład odbicie piłki od ściany, albo odkształcenie ciała, na przykład ściśnięcie sprężyny lub zgniecenie puszki.
Miarą oddziaływania w fizyce jest siła, której jednostką w układzie SI jest niuton, oznaczany symbolem N. Siłę przedstawia się graficznie jako wektor, mający punkt przyłożenia, kierunek, zwrot i wartość.
Co trzeba umieć
- Wyjaśnić, na czym polega wzajemność oddziaływań i podać przykład.
- Sformułować trzecią zasadę dynamiki Newtona własnymi słowami.
- Wymienić i rozróżnić oddziaływania grawitacyjne, elektrostatyczne, magnetyczne i kontaktowe.
- Podać przyklady oddziaływań kontaktowych i bezkontaktowych.
- Wymienić możliwe skutki oddziaływania ciał na siebie.
Typowe błędy
- Przekonanie, że tylko jedno ciało działa na drugie, bez reakcji zwrotnej.
- Mylenie oddziaływania magnetycznego z elektrostatycznym.
- Uznawanie, że oddziaływania bezkontaktowe wymagają dotyku ciał.
- Pomijanie zmiany kierunku ruchu lub odkształcenia jako możliwego skutku oddziaływania.
Krótkie pytania i odpowiedzi
Dlaczego podczas odpychania się od ściany my też się poruszamy?
Bo ściana działa na nas siłą reakcji równą co do wartości sile, jaką my działamy na ścianę, zgodnie z trzecią zasadą dynamiki.
Czy oddziaływanie elektrostatyczne wymaga dotyku ciał?
Nie, jest to oddziaływanie bezkontaktowe, działające na odległość za pośrednictwem pola elektrycznego.
Jaki skutek może wywołać oddziaływanie kontaktowe w postaci nacisku?
Może spowodować odkształcenie ciała, na przykład zgniecenie miękkiego przedmiotu pod wpływem nacisku.
Czym różni się oddziaływanie magnetyczne od grawitacyjnego?
Magnetyczne może być zarówno przyciągające, jak i odpychające w zależności od biegunów, a grawitacyjne jest zawsze przyciągające.
Dlaczego siła jest wielkością wektorową?
Bo do jej pełnego opisu potrzebna jest nie tylko wartość, ale też kierunek i zwrot działania.
FAQ
Czy jeśli pchamy ciężki wózek, a on się nie rusza, to brak jest oddziaływania zwrotnego?
Nie, zgodnie z trzecią zasadą dynamiki wózek działa na nas siłą reakcji o tej samej wartości. Wózek się nie porusza, ponieważ siła, którą go pchamy, jest równoważona przez siłę tarcia.
Dlaczego magnes przyciąga żelazny gwóźdź, choć gwóźdź nie jest magnesem?
Pole magnetyczne magnesu wywołuje w żelazie tymczasowe namagnesowanie, dzięki czemu powstaje wzajemne przyciąganie.
Czy oddziaływanie grawitacyjne działa tylko między bardzo dużymi ciałami, jak planety?
Nie, grawitacja działa między każdymi ciałami mającymi masę, ale przy małych masach siła ta jest zbyt mała, by ją odczuć.
Jak rozpoznać, że doszło do oddziaływania kontaktowego?
Jeśli ciała się ze sobą stykają i jedno wywiera nacisk, tarcie lub uderzenie na drugie, mamy do czynienia z oddziaływaniem kontaktowym.
Stwórz własny test · Zrób fiszki
Poprzednia lekcja: Jak przeprowadzać doświadczenia Następna lekcja: Siła i jej cechy