Unia polsko-litewska – test i pytania, historia klasa 5

Od końca XIV do XVI wieku Polska i Litwa zawarły kilka ważnych porozumień, które stopniowo łączyły oba państwa. Ta lekcja pokazuje, dlaczego do nich doszło i jak zmieniały wspólne państwo.

Najważniejsze w 30 sekund

1385 – unia w Krewie: Jagiełło chrzci Litwę i poślubia Jadwigę Andegaweńską
1386 – koronacja Władysława Jagiełły na króla Polski
1413 – unia horodelska: zrównanie praw szlachty litewskiej katolickiej z polską
1569 – unia lubelska: powstanie Rzeczypospolitej Obojga Narodów
Litwa zagrożona była najazdami Krzyżaków, co skłaniało ją do sojuszu z Polską

Test: Unia polsko-litewska – 11 pytań

Kiedy zawarto unię w Krewie?
- A) 1385
- B) 1410
- C) 1413
- D) 1569
Kogo poślubił Jagiełło po przyjęciu chrztu?
- A) Elżbietę Łokietkównę
- B) Jadwigę Andegaweńską
- C) Annę Jagiellonkę
- D) Bonę Sforzę
Jakie imię przyjął Jagiełło podczas chrztu?
- A) Kazimierz
- B) Zygmunt
- C) Władysław
- D) Aleksander
Co zrównała unia horodelska z 1413 roku?
- A) Prawa chłopów litewskich i polskich
- B) Prawa katolickiej szlachty litewskiej z polską
- C) Granice obu państw
- D) Systemy monetarne
Jak nazywało się państwo powstałe po unii lubelskiej?
- A) Królestwo Polskie
- B) Wielkie Księstwo Litewskie
- C) Rzeczpospolita Obojga Narodów
- D) Korona Polska
Jaki zakon zagrażał Litwie przed unią krewską?
- A) Zakon joannitów
- B) Zakon krzyżacki
- C) Zakon templariuszy
- D) Zakon dominikanów
W którym roku odbyła się bitwa pod Grunwaldem?
- A) 1385
- B) 1410
- C) 1413
- D) 1444
Czym były unie zawarte w Horodle i Krewie w odróżnieniu od lubelskiej?
- A) Realną
- B) Personalną
- C) Wojskową
- D) Handlową
Co Litwa zachowała po unii lubelskiej?
- A) Odrębnego króla
- B) Odrębny sejm walny
- C) Odrębne urzędy, wojsko i skarb
- D) Odrębną religię państwową
Dlaczego Litwa zgodziła się na unię lubelską w 1569 roku?
- A) Z powodu zagrożenia ze strony Moskwy
- B) By zdobyć dostęp do morza
- C) Na żądanie papieża
- D) Z powodu buntu chłopów
Kto zapoczątkował dynastię Jagiellonów?
- A) Kazimierz Wielki
- B) Władysław Jagiełło
- C) Władysław Warneńczyk
- D) Zygmunt Stary

Przyczyny zbliżenia Polski i Litwy

W drugiej połowie XIV wieku Wielkie Księstwo Litewskie, rządzone przez pogańskich książąt, było stale zagrożone przez zakon krzyżacki, który pod pretekstem krzewienia chrześcijaństwa zagarniał litewskie ziemie. Polska z kolei od śmierci Kazimierza Wielkiego w 1370 roku szukała władcy, który zapewniłby jej trwałe rządy i bezpieczeństwo granic.

Możnowładcy polscy zaproponowali księciu litewskiemu Jagielle rękę młodziutkiej królowej Jadwigi w zamian za przyjęcie chrztu i unię obu krajów. Dla Litwy oznaczało to koniec izolacji i wspólną obronę przed Krzyżakami, dla Polski zaś sojusz z potężnym państwem oraz szansę na chrystianizację ostatniego pogańskiego ludu w Europie.

Unia w Krewie i chrzest Litwy (1385–1386)

14 sierpnia 1385 roku w zamku w Krewie Jagiełło zobowiązał się przyjąć chrzest, ochrzcić swój naród oraz przyłączyć ziemie litewskie do Korony Polskiej. W lutym 1386 roku przyjął chrzest, imię Władysław, poślubił Jadwigę i został koronowany na króla Polski jako Władysław II Jagiełło, zapoczątkowując dynastię Jagiellonów.

Chrzest Jagiełły w 1386 roku i rozpoczęty rok później chrzest Litwy były wydarzeniami przełomowymi – odebrały Krzyżakom pretekst do dalszych najazdów, choć konflikt zbrojny trwał jeszcze przez lata, aż do zwycięstwa pod Grunwaldem w 1410 roku, gdy połączone wojska polsko-litewskie pokonały zakon krzyżacki.

Unia horodelska 1413 roku

Unia zawarta w Horodle w 1413 roku potwierdziła związek Polski z Litwą, ale co ważniejsze – zrównała w prawach katolicką szlachtę litewską ze szlachtą polską, nadając jej herby i przywileje. Litwa zachowała przy tym odrębność: własnego wielkiego księcia, urzędy i odrębne prawo.

Postanowienia horodelskie umacniały więź szlachty obu narodów, lecz różnicowały społeczeństwo litewskie według wyznania, bo prawosławni bojarzy nie otrzymali tych samych przywilejów co katolicy. Była to unia personalna – kraje łączył wspólny władca, lecz pozostawały odrębnymi państwami.

Unia lubelska 1569 roku

W 1569 roku na sejmie w Lublinie zawarto unię realną – Polska i Litwa stały się jednym państwem, Rzecząpospolitą Obojga Narodów, ze wspólnym królem wybieranym na jednym sejmie elekcyjnym oraz wspólnym sejmem i monetą. Litwa zachowała odrębne urzędy, wojsko i skarb.

Do unii doszło, ponieważ zagrożona przez Moskwę w wojnie inflanckiej Litwa potrzebowała trwałego wsparcia Polski, a szlachta drobna liczyła na zdobycie praw równych polskiej. Litewscy magnaci, tacy jak Radziwiłłowie, obawiali się utraty wpływów, dlatego unia nie powstała bez sporów.

Co trzeba umieć

podać daty unii w Krewie, horodelskiej i lubelskiej
wyjaśnić, dlaczego Litwa szukała sojuszu z Polską
opisać skutki chrztu Litwy w 1386 roku
wskazać różnicę między unią personalną a realną
wymienić postanowienia unii lubelskiej
rozpoznać rolę Władysława Jagiełły w łączeniu obu państw

Typowe błędy

mylenie unii w Krewie z unią lubelską pod względem skutków
przekonanie, że po Krewie Polska i Litwa od razu stały się jednym państwem
pomijanie roli zagrożenia krzyżackiego jako przyczyny unii
mylenie imienia Jagiełło z jego imieniem chrzcielnym Władysław
nieznajomość różnicy między unią personalną a realną

Krótkie pytania i odpowiedzi

Jaką rolę odegrała królowa Jadwiga w zawarciu unii krewskiej?

Jej małżeństwo z Jagiełłą przypieczętowało unię i dało początek dynastii Jagiellonów.

Jakie korzyści przyniosła Polsce unia krewska?

Polska zyskała nowego króla i dynastię, sojusz z potężnym państwem oraz wspólnego sojusznika przeciw zakonowi krzyżackiemu.

Czy po unii horodelskiej wszyscy mieszkańcy Litwy mieli równe prawa?

Nie, przywileje i prawa szlachty polskiej otrzymali tylko katoliccy bojarzy litewscy. Prawosławna ludność litewska nie zyskała tych samych uprawnień.

Jaki organ władzy powstał wspólny dla Polski i Litwy po 1569 roku?

Wspólny sejm walny oraz wspólnie wybierany król.

Jak nazywał się sejm, na którym zawarto unię lubelską?

Sejm lubelski obradujący w 1569 roku w Lublinie.

Dlaczego część litewskich magnatów sprzeciwiała się unii lubelskiej?

Obawiali się utraty własnych wpływów i odrębności Litwy.

FAQ

Czym różni się unia personalna od realnej na przykładzie Polski i Litwy?

Unia personalna (jak w Krewie i Horodle) łączyła państwa tylko przez osobę wspólnego władcy. Unia realna (jak w Lublinie 1569) stworzyła jedno wspólne państwo z jednym sejmem, ale z zachowaniem pewnej odrębności.

Dlaczego chrzest Litwy, rozpoczęty w 1387 roku, był tak ważny?

Zakończył formalnie pogaństwo na Litwie, włączył Litwę w krąg kultury zachodniej i odebrał Zakonowi Krzyżackiemu pretekst do dalszych najazdów religijnych.

Jakie przywileje dała unia horodelska katolickiej szlachcie litewskiej?

Katoliccy bojarzy litewscy otrzymali herby polskie i prawo zasiadania na wspólnych zjazdach oraz korzystania z przywilejów szlacheckich na równi z polską szlachtą.

Co bezpośrednio skłoniło Litwę do unii lubelskiej?

Zagrożenie ze strony Moskwy podczas wojny inflanckiej i potrzeba trwałego wsparcia militarnego Polski.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Czasy Kazimierza Wielkiego Następna lekcja: Czasy świetności dynastii Jagiellonów