Monarchia parlamentarna w Anglii – test i pytania, historia klasa 6

W XVII wieku Anglia przeszła burzliwą drogę od konfliktu króla z parlamentem, przez wojnę domową i republikę, aż po ustanowienie monarchii parlamentarnej. Proces ten na trwałe ograniczył władzę monarchy i stał się wzorem dla innych państw Europy.

Najważniejsze w 30 sekund

1642–1651 – angielska wojna domowa między królem a parlamentem
1649 – ścięcie króla Karola I Stuarta
1688 – chwalebna rewolucja, obalenie Jakuba II
1689 – uchwalenie Bill of Rights, czyli Karty Praw
Monarchia parlamentarna – ustrój, w którym władza króla jest ograniczona przez parlament

Test: Monarchia parlamentarna w Anglii – 10 pytań

Który król Anglii został ścięty w 1649 roku?
- A) Karol I
- B) Jakub II
- C) Karol II
- D) Wilhelm Orański
Kto stanął na czele republiki angielskiej jako Lord Protektor?
- A) Oliver Cromwell
- B) Karol II
- C) Jakub II
- D) Wilhelm Orański
W którym roku miała miejsce chwalebna rewolucja w Anglii?
- A) 1688
- B) 1649
- C) 1660
- D) 1642
Kogo zaproszono na tron Anglii po obaleniu Jakuba II?
- A) Wilhelma Orańskiego
- B) Olivera Cromwella
- C) Karola II
- D) Jakuba I
Jak nazywał się dokument uchwalony w 1689 roku ograniczający władzę króla?
- A) Bill of Rights
- B) Magna Carta
- C) Habeas Corpus
- D) Deklaracja Niepodległości
Co zabraniał robić władcy Bill of Rights bez zgody parlamentu?
- A) Nakładać podatki
- B) Powoływać sędziów
- C) Zawierać małżeństwa
- D) Podróżować za granicę
Jak nazwano powrót monarchii w 1660 roku?
- A) Restauracja Stuartów
- B) Chwalebna rewolucja
- C) Unia personalna
- D) Wojna domowa
Czym charakteryzowała się chwalebna rewolucja?
- A) Brakiem przelewu krwi
- B) Długotrwałą wojną domową
- C) Interwencją Francji
- D) Zniesieniem monarchii
Jaki ustrój ustanowiono w Anglii po 1689 roku?
- A) Monarchię parlamentarną
- B) Republikę
- C) Monarchię absolutną
- D) Dyktaturę wojskową
Kto próbował przywrócić katolicyzm i rządy absolutne w Anglii?
- A) Jakub II
- B) Karol I
- C) Oliver Cromwell
- D) Wilhelm Orański

Konflikt króla z parlamentem i wojna domowa

Na początku XVII wieku królowie z dynastii Stuartów, Jakub I i Karol I, dążyli do rządów absolutnych i często pomijali parlament przy nakładaniu podatków. Wywoływało to sprzeciw szlachty i mieszczaństwa, które broniły swoich tradycyjnych praw do decydowania o finansach państwa.

Spór przerodził się w wojnę domową trwającą w latach 1642–1651 między zwolennikami króla a siłami parlamentu, którymi dowodził Oliver Cromwell. Wojna zakończyła się klęską rojalistów, a w 1649 roku król Karol I został osądzony i ścięty, co było wydarzeniem bezprecedensowym w Europie.

Republika i rządy Cromwella

Po egzekucji króla w Anglii ogłoszono republikę, na czele której stanął Oliver Cromwell, przyjmując tytuł Lorda Protektora. Jego rządy miały charakter autorytarny, opierały się na silnej armii i surowych purytańskich zasadach moralnych, co budziło niezadowolenie części społeczeństwa.

Po śmierci Cromwella w 1658 roku republika szybko upadła z powodu wewnętrznych sporów i braku silnego przywódcy. W 1660 roku przywrócono monarchię, sprowadzając na tron syna straconego króla, Karola II Stuarta, co nazwano restauracją Stuartów.

Chwalebna rewolucja 1688 roku

Następca Karola II, Jakub II, próbował przywrócić katolicyzm i rządy absolutne, co wywołało sprzeciw parlamentu i elit protestanckich. W 1688 roku, bez przelewu krwi, obalono Jakuba II, a na tron zaproszono Wilhelma Orańskiego wraz z żoną Marią, córką Jakuba II.

Wydarzenie to nazwano chwalebną rewolucją ze względu na pokojowy charakter zmiany władzy oraz jej trwałe skutki ustrojowe. Od tej pory monarcha angielski musiał rządzić w porozumieniu z parlamentem, co zapoczątkowało trwały model monarchii konstytucyjnej.

Bill of Rights i monarchia parlamentarna

W 1689 roku parlament uchwalił Kartę Praw, zwaną Bill of Rights, która ograniczała władzę króla na rzecz parlamentu. Dokument zakazywał monarsze nakładania podatków bez zgody parlamentu, utrzymywania stałej armii w czasie pokoju oraz ingerowania w wybory parlamentarne.

Bill of Rights gwarantował też wolność słowa w parlamencie oraz regularne zwoływanie jego obrad. W ten sposób Anglia stała się monarchią parlamentarną, w której to parlament, a nie król, decydował o najważniejszych sprawach państwa, co wpłynęło na rozwój myśli politycznej w całej Europie.

Co trzeba umieć

Wyjaśnić przyczyny konfliktu między królem a parlamentem w Anglii
Opisać przebieg i skutki angielskiej wojny domowej
Scharakteryzować rządy Olivera Cromwella
Wyjaśnić przebieg chwalebnej rewolucji z 1688 roku
Wymienić postanowienia Bill of Rights z 1689 roku

Typowe błędy

Mylenie chwalebnej rewolucji z wojną domową z lat 1642–1651
Przypisywanie egzekucji królowi niewłaściwego imienia
Mylenie Olivera Cromwella z Wilhelmem Orańskim
Nieznajomość treści Bill of Rights
Uznawanie monarchii parlamentarnej za rządy bez króla

Krótkie pytania i odpowiedzi

Co to jest monarchia parlamentarna?

Ustrój, w którym władza monarchy jest ograniczona przez parlament decydujący o najważniejszych sprawach państwa.

Kim był Oliver Cromwell?

Przywódca sił parlamentu w wojnie domowej, później Lord Protektor republiki angielskiej.

Co się stało z Karolem I Stuartem?

Został osądzony i ścięty w 1649 roku po przegranej wojnie domowej.

Na czym polegała chwalebna rewolucja?

Na pokojowym obaleniu Jakuba II i objęciu tronu przez Wilhelma Orańskiego w 1688 roku.

Co gwarantował Bill of Rights?

Ograniczał władzę króla, zapewniał wolność słowa w parlamencie i regularność jego obrad.

Dlaczego wybuchła angielska wojna domowa?

Z powodu sporu o władzę podatkową i zakres uprawnień króla wobec parlamentu.

FAQ

Dlaczego rewolucję z 1688 roku nazwano chwalebną?

Ponieważ zmiana władzy odbyła się bez przemocy i walk zbrojnych, a jej skutki były trwałe.

Czy republika Cromwella była demokratyczna?

Nie, miała charakter autorytarny, oparty na silnej armii i surowych zasadach purytańskich.

Jak Bill of Rights wpłynął na dalszy rozwój ustroju Anglii?

Ustanowił trwałą zasadę współrządzenia króla z parlamentem, co stało się wzorem dla innych krajów.

Czym różniła się monarchia parlamentarna od wcześniejszych rządów Stuartów?

Wcześniej królowie dążyli do władzy absolutnej, a po 1689 roku musieli uznawać decyzje parlamentu.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Monarchia absolutna we Francji Następna lekcja: Oświecenie w Europie