Konflikty na świecie po 1989 roku – test i pytania, historia klasa 8

Koniec zimnej wojny nie oznaczał końca wojen – w latach 90. i na początku XXI wieku świat obiegły obrazy rozpadu Jugosławii, ludobójstwa w Rwandzie i interwencji w Iraku. Ta lekcja pokazuje przyczyny i skutki najważniejszych konfliktów po 1989 roku.

Najważniejsze w 30 sekund

• Rozpad Jugosławii (1991–2001) doprowadził do wojen w Chorwacji, Bośni i Kosowie.
• Ludobójstwo w Rwandzie w 1994 roku pochłonęło ok. 800 tysięcy ofiar z plemienia Tutsi.
• Wojna w Zatoce Perskiej (1991) – koalicja ONZ wyzwoliła Kuwejt zaatakowany przez Irak Saddama Husajna.
• Interwencja NATO w Kosowie w 1999 roku odbyła się bez mandatu Rady Bezpieczeństwa ONZ.

Rozpad Jugosławii

Po śmierci Josipa Broz Tity i upadku komunizmu federacja Jugosławii zaczęła się rozpadać na tle narodowościowym i religijnym. W latach 1991–1992 niepodległość ogłosiły Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina oraz Macedonia, co doprowadziło do krwawych wojen, zwłaszcza w Chorwacji i Bośni.

Wojna w Bośni (1992–1995) była najbardziej dramatycznym konfliktem w Europie od 1945 roku, z masakrą w Srebrenicy w 1995 roku, gdzie bośniaccy Serbowie zamordowali ponad 8 tysięcy bośniackich mężczyzn i chłopców. Wojnę zakończyło porozumienie pokojowe w Dayton w 1995 roku.

Ostatnim etapem rozpadu była wojna w Kosowie (1998–1999), gdzie serbskie siły zwalczały albańską ludność, co skłoniło NATO do bombardowań Jugosławii w 1999 roku bez zgody Rady Bezpieczeństwa ONZ.

Ludobójstwo w Rwandzie

W kwietniu 1994 roku w Rwandzie doszło do ludobójstwa dokonanego przez ekstremistów z plemienia Hutu na ludności Tutsi i umiarkowanych Hutu. W ciągu stu dni zginęło około 800 tysięcy osób, a społeczność międzynarodowa, w tym ONZ, zareagowała z opóźnieniem i w ograniczonym zakresie.

Konflikt miał korzenie w podziałach etnicznych utrwalonych jeszcze w czasach kolonialnych przez Belgię, która faworyzowała Tutsi. Ludobójstwo zakończyło zwycięstwo Rwandyjskiego Frontu Patriotycznego dowodzonego przez Paula Kagame.

Wojny w Zatoce Perskiej i Iraku

W sierpniu 1990 roku Irak pod wodzą Saddama Husajna zaatakował i zaanektował Kuwejt, co doprowadziło do interwencji koalicji pod egidą ONZ i dowództwem USA. Operacja Pustynna Burza w 1991 roku szybko wyzwoliła Kuwejt.

W 2003 roku Stany Zjednoczone i ich sojusznicy zaatakowali Irak pod pretekstem posiadania przez reżim broni masowego rażenia, której ostatecznie nie odnaleziono. Obalenie Saddama Husajna doprowadziło do wieloletniej niestabilności i wojny domowej w regionie.

Czeczenia i inne konflikty

Po rozpadzie ZSRR Czeczenia próbowała ogłosić niepodległość, co doprowadziło do dwóch brutalnych wojen z Rosją w latach 1994–1996 i 1999–2009, zakończonych faktycznym podporządkowaniem regionu Moskwie. Konflikt kosztował życie dziesiątek tysięcy cywilów.

Na przełomie XX i XXI wieku do poważnych konfliktów doszło też w Afryce, między innymi w Somalii i Demokratycznej Republice Konga, gdzie wojny domowe wiązały się z walką o surowce naturalne i wpływy etniczne.

Co trzeba umieć

• Wymienić przyczyny i etapy rozpadu Jugosławii.
• Opisać przebieg i skutki ludobójstwa w Rwandzie w 1994 roku.
• Wyjaśnić powody interwencji w Zatoce Perskiej w 1991 roku i wojny w Iraku w 2003 roku.
• Scharakteryzować konflikt czeczeński i jego konsekwencje.
• Ocenić rolę ONZ i NATO w rozwiązywaniu konfliktów po 1989 roku.

Typowe błędy

1. Mylenie wojny w Bośni z wojną w Kosowie – to dwa odrębne etapy rozpadu Jugosławii.
2. Przypisywanie interwencji w Iraku w 2003 roku mandatu ONZ, którego faktycznie nie było.
3. Zaniżanie liczby ofiar ludobójstwa w Rwandzie lub mylenie go z konfliktem w Darfurze.
4. Pomijanie roli podziałów kolonialnych jako źródła konfliktu w Rwandzie.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Co było bezpośrednią przyczyną rozpadu Jugosławii?

Napięcia narodowościowe i religijne po śmierci Tity oraz upadku komunizmu, które doprowadziły do ogłoszenia niepodległości przez poszczególne republiki.

Jaką rolę odegrała ONZ w czasie ludobójstwa w Rwandzie?

Misja pokojowa ONZ była zbyt słaba i zareagowała zbyt późno, by zapobiec masakrze.

Dlaczego interwencja w Kosowie w 1999 roku była kontrowersyjna?

NATO zaatakowało Jugosławię bez zgody Rady Bezpieczeństwa ONZ, co podważało zasady prawa międzynarodowego.

Jaki był skutek wojny w Iraku rozpoczętej w 2003 roku?

Obalenie Saddama Husajna, ale też wieloletnia niestabilność, wojna domowa i powstanie ekstremistycznych ugrupowań.

Co zakończyło pierwszą wojnę czeczeńską?

Porozumienie w Chasawjurcie w 1996 roku, dające Czeczenii faktyczną niepodległość do czasu drugiej wojny.

FAQ

Czy wojny bałkańskie dotyczyły tylko Serbii i Chorwacji?

Nie, objęły też Bośnię i Hercegowinę oraz później Kosowo, a tło konfliktu miało charakter wieloetniczny i wielowyznaniowy.

Czy ludobójstwo w Rwandzie zostało osądzone?

Tak, powołano Międzynarodowy Trybunał Karny dla Rwandy, który osądził wielu sprawców ludobójstwa.

Czy inwazja na Irak w 2003 roku to ta sama wojna co konflikt w Zatoce Perskiej z 1991 roku?

Nie, to dwa odrębne konflikty. Inwazja z 2003 roku, często nazywana Drugą Wojną w Zatoce Perskiej, różni się od wojny z 1991 roku (Operacji Pustynna Burza).

Jaka jest obecnie sytuacja Czeczenii?

Formalnie Czeczenia jest częścią Federacji Rosyjskiej, ale region znajduje się pod silną kontrolą polityczną Moskwy.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Europa po rozpadzie ZSRS Następna lekcja: Polska w latach 90. XX wieku

Cały dział: Polska i świat w nowej epoce

• Polska w latach 90. XX wieku
• Polska w NATO i UE
• Świat w erze globalizacji
• Wyzwania współczesnego świata
• Europa po rozpadzie ZSRS