Jak korzystać ze słownika? – test i pytania, polski klasa 4

Słownik to narzędzie, które pomaga poznać znaczenie, pisownię i pochodzenie wyrazów. W tej lekcji poznasz budowę hasła słownikowego oraz zasady szybkiego wyszukiwania potrzebnych informacji.

Najważniejsze w 30 sekund

Hasła w słowniku są ułożone alfabetycznie.
Wyrazy hasłowe podaje się zwykle w formie podstawowej, np. rzeczownik w mianowniku.
Słowniki dzielą się m.in. na ortograficzne, języka polskiego, wyrazów obcych.
Hasło zawiera definicję, czasem przykład użycia i informacje gramatyczne.
Żywa pagina na górze strony ułatwia odnalezienie właściwego hasła.

Test: Jak korzystać ze słownika? – 10 pytań

W jakiej kolejności ułożone są hasła w słowniku?
- A) Losowej
- B) Alfabetycznej
- C) Według długości wyrazu
- D) Według tematu
W jakiej formie zwykle podaje się rzeczownik jako hasło?
- A) W dopełniaczu
- B) W mianowniku liczby pojedynczej
- C) W narzędniku
- D) W liczbie mnogiej
Co to jest żywa pagina?
- A) Spis treści słownika
- B) Informacja na górze strony o pierwszym i ostatnim haśle
- C) Wstęp do słownika
- D) Indeks autorów
Jaki słownik pomoże sprawdzić poprawną pisownię trudnego wyrazu?
- A) Słownik wyrazów obcych
- B) Słownik ortograficzny
- C) Słownik synonimów
- D) Słownik frazeologiczny
Co oznacza skrót „czas.” w słowniku?
- A) Czasownik
- B) Czasopismo
- C) Część zdania
- D) Czasownikowy związek
W jakiej formie podaje się czasownik hasłowy?
- A) W czasie przeszłym
- B) W bezokoliczniku
- C) W trybie rozkazującym
- D) W imiesłowie
Gdzie zwykle znajduje się wykaz skrótów stosowanych w słowniku?
- A) Na ostatniej stronie okładki
- B) Na początku słownika
- C) W środku każdego hasła
- D) W indeksie rzeczowym
Który słownik wyjaśnia znaczenie zapożyczeń z innych języków?
- A) Słownik ortograficzny
- B) Słownik wyrazów obcych
- C) Słownik rymów
- D) Słownik gwarowy
Co zawiera definicja w haśle słownikowym?
- A) Historię rodziny autora
- B) Wyjaśnienie znaczenia wyrazu
- C) Spis lektur
- D) Plan lekcji
Dlaczego warto znać kolejność liter z ą, ę, ś, ż?
- A) Bo ułatwia to szybkie odnalezienie hasła
- B) Bo są to litery nieużywane
- C) Bo nie mają znaczenia w słowniku
- D) Bo zawsze są na końcu alfabetu

Czym jest słownik i do czego służy

Słownik to zbiór uporządkowanych wyrazów wraz z informacjami na ich temat, na przykład znaczeniem, pisownią czy odmianą. Korzystamy z niego, gdy nie znamy znaczenia słowa, mamy wątpliwości co do pisowni albo chcemy sprawdzić poprawną formę gramatyczną.

Istnieje wiele rodzajów słowników: ortograficzny pomaga w poprawnej pisowni, słownik języka polskiego wyjaśnia znaczenia wyrazów, a słownik wyrazów obcych tłumaczy zapożyczenia z innych języków. Każdy z nich ma inne zastosowanie w nauce.

Układ alfabetyczny haseł

Hasła w słowniku są ułożone w kolejności alfabetycznej, dlatego aby szybko znaleźć dany wyraz, trzeba znać kolejność liter w alfabecie, w tym liter z polskimi znakami diakrytycznymi, jak ą, ę, ś czy ż, które mają swoje miejsce zaraz po literach podstawowych.

Jeśli szukamy wyrazu zaczynającego się od tej samej litery co inne hasła, patrzymy na kolejne litery wyrazu. Pomaga w tym żywa pagina, czyli informacja na górze strony, pokazująca pierwsze i ostatnie hasło znajdujące się na danej stronie słownika.

Budowa hasła słownikowego

Typowe hasło słownikowe rozpoczyna się od wyrazu hasłowego zapisanego pogrubioną czcionką, zwykle w formie podstawowej, czyli rzeczownik w mianowniku liczby pojedynczej, a czasownik w bezokoliczniku. Następnie podane są informacje gramatyczne, na przykład rodzaj czy odmiana.

Po informacjach gramatycznych znajduje się definicja wyjaśniająca znaczenie wyrazu, a często także przykład zdania pokazujący, jak dane słowo stosuje się w praktyce. Niektóre słowniki podają również synonimy lub wyrazy pokrewne.

Skróty i oznaczenia w słowniku

W słownikach stosuje się liczne skróty, na przykład „rzecz.” oznacza rzeczownik, „czas.” czasownik, a „przym.” przymiotnik. Znajomość tych oznaczeń ułatwia szybkie zrozumienie informacji gramatycznych podanych przy haśle.

Warto na początku korzystania ze słownika zapoznać się z wykazem skrótów, który zwykle znajduje się na początku książki. Dzięki temu unikniemy pomyłek przy odczytywaniu informacji o rodzaju, liczbie czy pochodzeniu danego wyrazu.

Co trzeba umieć

Odnaleźć hasło w słowniku, korzystając z kolejności alfabetycznej.
Rozpoznać formę podstawową wyrazu hasłowego.
Odczytać definicję i przykład użycia w haśle.
Rozróżniać podstawowe rodzaje słowników.
Interpretować najczęstsze skróty gramatyczne stosowane w słownikach.

Typowe błędy

Szukanie wyrazu w nieprawidłowej formie, np. odmienionej zamiast podstawowej.
Nieznajomość kolejności liter z polskimi znakami diakrytycznymi.
Pomijanie żywej paginy, co wydłuża wyszukiwanie hasła.
Mylenie skrótów gramatycznych, np. rzeczownika z przymiotnikiem.
Korzystanie z niewłaściwego rodzaju słownika do danego problemu.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Jak ułożone są hasła w słowniku?

W kolejności alfabetycznej, litera po literze.

Co pomaga szybko znaleźć stronę z danym hasłem?

Żywa pagina, czyli informacja o pierwszym i ostatnim haśle na stronie.

Jaki słownik wybierzemy, by sprawdzić pisownię wyrazu?

Słownik ortograficzny.

W jakiej formie zapisuje się czasownik jako hasło?

W formie bezokolicznika, np. „czytać”.

Co oznacza skrót „rzecz.” w słowniku?

Oznacza rzeczownik jako część mowy.

Co poza definicją może zawierać hasło słownikowe?

Przykład użycia wyrazu w zdaniu oraz informacje gramatyczne.

FAQ

Czy w każdym słowniku skróty gramatyczne są takie same?

Zwykle są podobne, ale warto sprawdzić wykaz skrótów na początku konkretnego słownika, bo mogą się nieznacznie różnić.

Czy słownik podaje tylko jedno znaczenie wyrazu?

Nie, wiele haseł ma kilka znaczeń, które są ponumerowane i opisane osobno.

Czy warto korzystać ze słownika elektronicznego zamiast papierowego?

Oba rodzaje są przydatne; elektroniczny bywa szybszy, ale nauka korzystania z papierowego uczy porządku alfabetycznego.

Jak znaleźć wyraz, którego pisownię znamy tylko w przybliżeniu?

Warto sprawdzić kilka możliwych wariantów pisowni w okolicy alfabetycznej, gdzie wyraz powinien się znajdować.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Jak napisać życzenia lub pozdrowienia? Następna lekcja: Jak się porozumiewamy?