Ignacy Krasicki, Szczur i kot – test i pytania, polski klasa 7

„Szczur i kot” to krótka bajka epigramatyczna Ignacego Krasickiego, w której pyszny szczur ginie z własnej winy. Test sprawdza znajomość treści utworu, jego morału oraz typowych dla Krasickiego środków satyrycznych.

Najważniejsze w 30 sekund

Autor: Ignacy Krasicki, książę poetów polskiego oświecenia, biskup warmiński.
Utwór pochodzi ze zbioru „Bajki i przypowieści” (1779).
Forma: bajka epigramatyczna – bardzo krótka, zakończona zwięzłym morałem.
Fabuła: szczur na ołtarzu podczas nabożeństwa chwali się, że kadzidło pali się dla niego, po czym ginie uduszony przez kota.
Temat: pycha i bezkrytyczne mniemanie o sobie prowadzące do zguby.

Test: Ignacy Krasicki, Szczur i kot – 10 pytań

Gdzie rozgrywa się akcja bajki „Szczur i kot”?
- A) W spichlerzu
- B) Na ołtarzu podczas nabożeństwa
- C) W lesie
- D) W piwnicy
Co mówi szczur do swojego rodzeństwa?
- A) „Mnie to kadzą”
- B) „Uciekajmy stąd”
- C) „Jestem głodny”
- D) „Boję się kota”
Co powoduje, że szczur się zakrztusza?
- A) Zbyt duża ilość dymu kadzideł
- B) Zimno w kościele
- C) Głód
- D) Hałas dzwonów
Kto zabija szczura na końcu bajki?
- A) Pies
- B) Kot
- C) Inny szczur
- D) Ksiądz
Jaką postawę szczura krytykuje Krasicki w tej bajce?
- A) Skromność
- B) Pychę i bezkrytyczną zarozumiałość
- C) Odwagę
- D) Pracowitość
Czy morał bajki jest wypowiedziany wprost?
- A) Tak, w ostatnim wersie
- B) Nie, czytelnik musi go sam wywnioskować
- C) Tak, w tytule
- D) Nie ma żadnego morału
Do jakiego zbioru należy bajka „Szczur i kot”?
- A) „Monachomachia”
- B) „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki”
- C) „Bajki i przypowieści”
- D) „Satyry”
Ile wersów liczy ta bajka?
- A) Dwadzieścia
- B) Dziesięć
- C) Cztery
- D) Jeden
Jaki typ bajki reprezentuje ten utwór?
- A) Bajkę narracyjną à la La Fontaine
- B) Bajkę epigramatyczną
- C) Bajkę ludową
- D) Bajkę rycerską
Co symbolizuje w utworze zbliżający się niepostrzeżenie kot?
- A) Nieuchronną karę za pychę i brak czujności
- B) Przyjaciela szczura
- C) Siłę natury
- D) Sprawiedliwego sędziego

Treść bajki – pyszny szczur na ołtarzu

Akcja bajki rozgrywa się w kościele podczas nabożeństwa. Szczur siedzący na ołtarzu widzi unoszący się dym kadzidła i z dumą mówi do swojego rodzeństwa: „Mnie to kadzą”. Uważa, że zapach i dym palonego kadzidła są hołdem składanym właśnie jemu, choć w rzeczywistości kadzidło jest elementem liturgii, niemającym nic wspólnego ze zwierzęciem. Już ten moment pokazuje absurdalność i śmieszność jego przekonania o własnej ważności.

Zaraz potem następuje gwałtowny zwrot akcji: szczur, odurzony nadmiarem dymu kadzideł, zakrztusza się, a wtedy niepostrzeżenie z boku wpada na niego kot, chwyta go i dusi. Cała bajka liczy zaledwie cztery wersy, co jest typowe dla epigramatycznej formy bajek Krasickiego – akcja jest błyskawiczna, pozbawiona zbędnych opisów, a napięcie buduje się przez kontrast między pychą szczura a jego nagłą, gwałtowną śmiercią.

Morał i przesłanie utworu

Krasicki nie formułuje morału wprost, w przeciwieństwie do wielu innych swoich bajek – czytelnik musi sam wyciągnąć wniosek z przedstawionej sytuacji. Przesłanie jest jednak czytelne: bezkrytyczna pycha i zarozumiałość odwracają uwagę człowieka od realnego niebezpieczeństwa. Szczur, zajęty chwaleniem się przed rodzeństwem, nie zauważa zbliżającego się kota – prawdziwego zagrożenia, które czyha tuż obok.

Bajka jest satyrą na ludzką próżność i skłonność do przypisywania sobie zasług, które w rzeczywistości się nam nie należą. Szczur reprezentuje typ człowieka zapatrzonego w siebie, który myli pozory z rzeczywistością i przez to traci czujność. Krasicki, jako przedstawiciel oświecenia, krytykował w swoich bajkach ludzkie przywary – pychę, głupotę, fałszywą próżność – posługując się przy tym zwierzętami jako alegoriami ludzkich typów charakteru.

Forma epigramatyczna i miejsce bajki w twórczości Krasickiego

„Szczur i kot” to przykład bajki epigramatycznej, czyli najkrótszej odmiany bajki, złożonej zazwyczaj z kilku wersów, bez rozbudowanej fabuły i bez jawnie wyłożonego morału. Ten typ bajki, spopularyzowany w XVIII wieku, kontrastuje z dłuższą, narracyjną odmianą bajek wzorowaną na twórczości Jeana de La Fontaine'a, którą Krasicki również uprawiał, na przykład w „Lisie i ośle”.

Zbiór „Bajki i przypowieści” ukazał się w 1779 roku i jest jednym z najważniejszych dzieł polskiego oświecenia. Krasicki łączył w nim dydaktyzm z ironicznym dystansem i zwięzłą, celną formą. „Szczur i kot” należy do bajek o najbardziej lapidarnej budowie – to zaledwie cztery wersy, ale zawierają one pełny dramat: pychę, ślepotę na niebezpieczeństwo i karę w postaci śmierci, co czyni ten utwór wyjątkowo mocnym przykładem oświeceniowego dydaktyzmu.

Co trzeba umieć

Streścić fabułę bajki „Szczur i kot” i wskazać moment zwrotny akcji.
Sformułować morał utworu własnymi słowami.
Wyjaśnić, czym jest bajka epigramatyczna i podać jej cechy.
Wskazać, jaką ludzką wadę satyryzuje Krasicki w postaci szczura.

Typowe błędy

Mylenie bajki epigramatycznej Krasickiego z baśnią lub bajką dla dzieci z happy endem.
Pomijanie faktu, że morał nie jest wypowiedziany wprost – trzeba go samodzielnie wywnioskować.
Mylenie „Szczura i kota” z inną bajką Krasickiego, np. „Mysz i kot”.
Nieuwzględnianie kontekstu religijnego sceny (kadzidło podczas nabożeństwa) przy interpretacji pychy szczura.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Jakie słowa wypowiada szczur, siedząc na ołtarzu?

„Mnie to kadzą” – mówi z dumą do swojego rodzeństwa, przypisując sobie cześć składaną podczas nabożeństwa.

Jak kończy się bajka „Szczur i kot”?

Szczur, zakrztuszony dymem kadzideł, zostaje porwany i uduszony przez kota, który niepostrzeżenie wpadł z boku.

Jaki morał można wyciągnąć z tej bajki?

Bezkrytyczna pycha i zarozumiałość odwracają uwagę od realnego niebezpieczeństwa i mogą prowadzić do zguby.

Co to jest bajka epigramatyczna?

To bardzo krótka forma bajki, złożona z kilku wersów, bez rozbudowanej fabuły, często bez wprost wypowiedzianego morału.

Z jakiego zbioru pochodzi bajka?

Ze zbioru „Bajki i przypowieści” Ignacego Krasickiego, wydanego w 1779 roku.

FAQ

Czy szczur w bajce rzeczywiście był czczony?

Nie – kadzidło palono zgodnie z liturgią nabożeństwa, a szczur jedynie błędnie, z pychy, przypisał ten hołd sobie.

Dlaczego bajka nie zawiera wprost sformułowanego morału?

Bo to bajka epigramatyczna – Krasicki celowo zostawia czytelnikowi zadanie samodzielnego wyciągnięcia wniosku z przedstawionej sytuacji.

Jaką ludzką wadę ośmiesza ten utwór?

Pychę i bezkrytyczną zarozumiałość, które sprawiają, że człowiek traci czujność wobec realnych zagrożeń.

Czy ta bajka ma coś wspólnego z bajkami Ezopa?

Tak, Krasicki inspirował się tradycją bajki ezopowej i epigramatyczną formą rozpowszechnioną w XVIII wieku przez Gottholda Lessinga.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Twórca i jego dzieło: Ignacy Krasicki Następna lekcja: Ignacy Krasicki, Lis i osieł