Imiesłowy – jak je rozpoznać? Ćwiczenia i test klasa 8

Imiesłowy brzmią groźnie, ale rozpoznaje się je głównie po końcówkach. To formy czasownika, które „udają” inne części mowy: jedne zachowują się jak przymiotnik (odmieniają się i opisują rzeczownik), drugie jak przysłówek (nie odmieniają się i opisują czynność). W klasie 8 imiesłowy pojawiają się na sprawdzianach w trzech typach zadań: rozpoznawanie, pisownia z „nie” i przekształcanie zdań.

Najważniejsze informacje

Imiesłowy dzielimy na dwie grupy i cztery rodzaje:

Tabela: rodzaje imiesłowów i ich końcówki.

Skąd nazwy? Imiesłów współczesny mówi o czynności, która dzieje się w tym samym czasie co inna („Idąc do szkoły, słuchałem muzyki”). Imiesłów uprzedni — o czynności, która skończyła się wcześniej („Zjadłszy śniadanie, wyszedłem z domu”).

Jak rozpoznać imiesłów krok po kroku

1. Sprawdź, czy wyraz pochodzi od czasownika (czytać → czytający, czytany, czytając).
2. Spójrz na końcówkę i porównaj z tabelą.
3. Zapytaj: czy wyraz się odmienia? Jeśli tak (czytający, czytającego, czytającemu) — przymiotnikowy. Jeśli nie — przysłówkowy.
4. Dla przymiotnikowego zapytaj: czy ktoś wykonuje czynność (czynny: czytający chłopiec), czy czynność jest wykonywana na kimś/czymś (bierny: czytana książka)?

Pisownia „nie” z imiesłowami

To najczęstsze pytanie na kartkówkach:

• Imiesłowy przymiotnikowe — łącznie: niepiszący, nieprzeczytany, niezrobione zadanie.
• Imiesłowy przysłówkowe — osobno: nie pisząc, nie przeczytawszy, nie patrząc.

Łatwo zapamiętać: przymiotnikowe zachowują się jak przymiotniki (a przymiotniki z „nie” piszemy razem), przysłówkowe — jak czasowniki (z czasownikami piszemy osobno).

Przekształcanie zdań z imiesłowem

Polecenie „Przekształć zdanie złożone na pojedyncze z imiesłowem” pojawia się bardzo często. Przykłady:

• „Kiedy wracałem do domu, spotkałem kolegę.” → „Wracając do domu, spotkałem kolegę.”
• „Gdy napisał wypracowanie, poszedł na trening.” → „Napisawszy wypracowanie, poszedł na trening.”
• „Chłopiec, który czyta książkę, siedzi przy oknie.” → „Chłopiec czytający książkę siedzi przy oknie.”

Ważna zasada: imiesłowu przysłówkowego możesz użyć tylko wtedy, gdy obie czynności wykonuje ta sama osoba. Zdanie „Wchodząc do klasy, zadzwonił dzwonek” jest błędne — dzwonek nie wchodził do klasy.

Przecinek przy imiesłowowym równoważniku zdania

Imiesłów przysłówkowy razem z wyrazami, które od niego zależą, tworzy imiesłowowy równoważnik zdania. Oddzielamy go przecinkiem: „Wróciwszy do domu, od razu zasnąłem”, „Szedł ulicą, gwiżdżąc wesoło”.

Ćwiczenia z odpowiedziami

Ćwiczenie 1. Nazwij rodzaj imiesłowu. 1) śpiewający, 2) umyty, 3) biegnąc, 4) usiadłszy, 5) pisana.

Odpowiedzi: 1) przymiotnikowy czynny, 2) przymiotnikowy bierny, 3) przysłówkowy współczesny, 4) przysłówkowy uprzedni, 5) przymiotnikowy bierny.

Ćwiczenie 2. Wstaw „nie” we właściwej formie. 1) (nie)zamknięte drzwi, 2) (nie)czekając na nikogo, 3) (nie)śpiący kot, 4) (nie)zjadłszy obiadu.

Odpowiedzi: 1) niezamknięte, 2) nie czekając, 3) nieśpiący, 4) nie zjadłszy.

Najczęstsze błędy

1. Pisanie „nie” osobno z imiesłowem przymiotnikowym („nie przeczytana książka” zamiast „nieprzeczytana”).
2. Równoważnik z inną osobą niż podmiot zdania („Czytając książkę, zgasło światło”).
3. Brak przecinka przy imiesłowowym równoważniku zdania.
4. Mylenie imiesłowu biernego z przymiotnikiem — sprawdź, czy wyraz pochodzi od czasownika i czy da się dopowiedzieć „przez kogoś” (książka czytana przez ucznia).

Sprawdź się

Przeczytanie zasad to dopiero połowa pracy — prawdziwy test to rozpoznanie ich w nowym przykładzie. Rozwiąż mini-quiz na dole strony, a potem zrób powtórkę na własnym materiale: Wgraj swoje notatki i wygeneruj test za darmo w generatorze testów. Pytania powstają wyłącznie z tego, co wgrasz — zdjęcia zeszytu, strony podręcznika albo PDF-a. Jeśli masz pytania o limity i działanie, zajrzyj do FAQ albo sprawdź darmowy generator quizów.

Zobacz też

• Środki stylistyczne – rodzaje, przykłady i test
• Zdania złożone – rodzaje i test
• Mowa zależna i niezależna
• Części mowy – jak je rozpoznać bez wkuwania

Wszystkie materiały dla ósmoklasisty znajdziesz na stronie Klasa 8 – testy, sprawdziany i powtórki.