Król Edyp – streszczenie, bohaterowie, tragizm i test

Grecka maska tragiczna na ciemnej scenie oświetlonej reflektorem

Najważniejsze w 30 sekund

  • „Król Edyp” Sofoklesa to tragedia o człowieku, który szuka prawdy i odkrywa, że sam spełnił straszną przepowiednię.
  • Edyp nieświadomie zabił ojca Lajosa i poślubił matkę Jokastę – od fatum nie da się uciec.
  • Kluczowe pojęcia: fatum, ironia tragiczna, hamartia (tragiczna wina/błąd), perypetia, anagnoryzm, katharsis.
  • Edyp to wzór bohatera tragicznego: szlachetny, dociekliwy, a jednak skazany na klęskę.

„Król Edyp” to według Arystotelesa wzorcowa tragedia grecka. Na sprawdzianie nauczyciel rzadko pyta o drobne szczegóły – zależy mu na tym, żebyś rozumiał mechanizm tragizmu i umiał nazwać pojęcia teoretyczne na przykładach z utworu.

Najważniejsze informacje

Streszczenie

Przed akcją: Wyrocznia przepowiedziała Lajosowi, że zginie z ręki syna. Rodzice oddają niemowlę na śmierć, ale pasterz ratuje dziecko – Edyp wychowuje się w Koryncie, przekonany, że jego rodzicami są Polibos i Merope. Słysząc przepowiednię, że zabije ojca i poślubi matkę, ucieka z Koryntu. Po drodze w kłótni zabija nieznajomego (Lajosa), a potem rozwiązuje zagadkę Sfinksa i zostaje królem Teb, żeniąc się z wdową – Jokastą.

Akcja tragedii:

  1. Na Teby spada zaraza. Wyrocznia mówi, że miasto trzeba oczyścić z zabójcy Lajosa.
  2. Edyp przysięga znaleźć winnego. Wieszczek Tejrezjasz wskazuje, że to on – Edyp nie wierzy i oskarża Kreona o spisek.
  3. Jokasta uspokaja męża, opowiadając o śmierci Lajosa „na rozstaju dróg” – Edyp zaczyna się niepokoić.
  4. Posłaniec z Koryntu i stary pasterz ujawniają prawdę: Edyp jest synem Lajosa i Jokasty.
  5. Jokasta odbiera sobie życie, Edyp oślepia się jej zapinkami i prosi o wygnanie.

Bohaterowie

Pojęcia, które musisz umieć zastosować

Pojęcie Znaczenie W „Królu Edypie”
fatum nieodwracalne przeznaczenie przepowiednia się spełnia, mimo ucieczki
ironia tragiczna bohater działa, by uniknąć losu, a właśnie go spełnia Edyp szuka zabójcy, czyli siebie
hamartia tragiczny błąd, wina nieświadoma zabójstwo nieznajomego na rozstaju dróg, porywczość
perypetia nagła zmiana losu szczęśliwy król staje się wygnańcem
anagnoryzm rozpoznanie prawdy wyznania posłańca i pasterza
katharsis oczyszczenie widza litość i trwoga wobec losu Edypa

Tabela: pojęcia tragedii na przykładzie „Króla Edypa”.

Warto zauważyć paradoks wzroku i ślepoty: niewidomy Tejrezjasz zna prawdę, a widzący Edyp jest ślepy na nią – i oślepia się, gdy wreszcie ją poznaje.

Najczęstsze pytania na kartkówce lub sprawdzianie

  1. Na czym polega tragizm Edypa?
  2. Wyjaśnij ironię tragiczną na przykładzie utworu.
  3. Czy Edyp jest winny? Uzasadnij.
  4. Jaką funkcję pełni chór?
  5. Co symbolizuje oślepienie się Edypa?

Najczęstsze błędy

  1. „Edyp celowo zabił ojca” – działał nieświadomie.
  2. Mylenie Kreona z Tejrezjaszem – Kreon to szwagier, Tejrezjasz to wieszczek.
  3. Hamartia = grzech – to raczej błąd lub nieświadoma wina.
  4. Pomijanie wydarzeń sprzed akcji – bez nich nie wyjaśnisz fatum.

Szybka powtórka – checklista

Teoretyczne tło tragedii znajdziesz w artykule Antyk – najważniejsze informacje.

Sprawdź się

Zanim sprawdzian sprawdzi Ciebie — sprawdź się sam. Rozwiąż mini-test na dole strony, a potem zrób powtórkę z tego, co było na Twojej lekcji: wrzuć zdjęcie zeszytu, stronę z podręcznika albo PDF do generatora testów, a pytania powstaną tylko z Twojego materiału. Jak działają limity, wyjaśniamy w FAQ.

Wszystkie materiały dla pierwszoklasisty znajdziesz na stronie Klasa 1 liceum – testy, sprawdziany i powtórki.

Sprawdź się – mini-quiz z artykułu

  1. Dlaczego na Teby spada zaraza?

    • A) bo miasto nie złożyło ofiary Zeusowi
    • B) bo zabójca Lajosa nie został ukarany
    • C) bo Kreon zbuntował się przeciw Edypowi
    • D) bo Sfinks wrócił do miasta

  2. Ironia tragiczna w utworze polega na tym, że Edyp:

    • A) szuka zabójcy, którym jest on sam
    • B) nie chce szukać zabójcy
    • C) wie od początku, kim jest
    • D) oddaje władzę Tejrezjaszowi

  3. Kto pierwszy mówi Edypowi, że to on jest winny?

    • A) Jokasta
    • B) Kreon
    • C) chór
    • D) Tejrezjasz

  4. Nagła zmiana losu bohatera to:

    • A) prolog
    • B) katharsis
    • C) perypetia
    • D) mimesis

  5. Które zdanie jest prawdziwe?

    • A) Edyp wiedział, że Lajos jest jego ojcem.
    • B) Edyp wychował się w Koryncie u Polibosa i Merope.
    • C) Jokasta od początku wierzy wyroczniom.
    • D) Kreon zabił Lajosa.

  6. Hamartia oznacza:

    • A) tragiczny błąd lub nieświadomą winę
    • B) pychę wobec bogów
    • C) pieśń chóru
    • D) oczyszczenie widza

  7. Paradoks wzroku i ślepoty polega na tym, że:

    • A) Edyp od początku jest ślepy
    • B) chór nic nie widzi
    • C) Jokasta jest niewidoma
    • D) Tejrezjasz jest niewidomy, ale zna prawdę

  8. Tragedia „Król Edyp” zachowuje:

    • A) narratora pierwszoosobowego
    • B) podział na księgi
    • C) zasadę trzech jedności
    • D) rym parzysty

Odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz po rozwiązaniu quizu na stronie.

Najczęściej zadawane pytania

Na czym polega tragizm Edypa?

Edyp robi wszystko, by uniknąć przepowiedni, a właśnie przez te działania ją spełnia. Jest szlachetny i odpowiedzialny, a mimo to skazany na klęskę.

Co to jest ironia tragiczna?

Sytuacja, w której bohater nieświadomie działa przeciwko sobie, a widz zna prawdę wcześniej niż on – np. Edyp przeklina zabójcę Lajosa, czyli samego siebie.

Dlaczego Edyp się oślepia?

Z rozpaczy i poczucia winy po odkryciu prawdy. To też symbol: widzący Edyp był ślepy na prawdę, którą znał niewidomy Tejrezjasz.

Uczysz się z tego tematu? Z własnych notatek, zdjęcia lub PDF wygeneruj test albo Fiszki do powtórek.

Zamień ten temat w krótki test →

Polecane wpisy