Dziady cz. III – streszczenie, bohaterowie, motywy i test

„Dziady cz. III” to najważniejszy dramat polskiego romantyzmu i lektura obowiązkowa na maturze. Nie da się jej zrozumieć bez Prologu, Wielkiej Improwizacji, Widzenia księdza Piotra i scen z Nowosilcowem. Przed sprawdzianem musisz umieć też wyjaśnić mesjanizm, prometeizm i martyrologię.

Najważniejsze informacje

• Autor: Adam Mickiewicz; powstanie: Drezno, 1832, po upadku powstania listopadowego.
• Tło: proces filomatów i filaretów w Wilnie (1823–1824), w którym sądzono także Mickiewicza.
• Gatunek: dramat romantyczny – luźna kompozycja, sceny realistyczne i fantastyczne, mieszanie gatunków, otwarte zakończenie.
• Dedykacja: przyjaciołom-filomatom, „spółuczniom, spółwięźniom, spółwygnańcom”, m.in. Janowi Sobolewskiemu.

Część II „Dziadów” (obrzęd, duchy) omawiamy osobno w artykule dla klasy 8 – Dziady cz. II.

Streszczenie – najważniejsze sceny

1. Prolog – cela w klasztorze bazylianów. Więzień pisze na ścianie: „Gustavus obiit… hic natus est Conradus” (Umarł Gustaw… narodził się Konrad). Nad więźniem walczą anioły i złe duchy.
2. Scena I (więzienna) – Wigilia. Więźniowie rozmawiają o prześladowaniach. Jan Sobolewski opowiada o wywózce młodzieży na Sybir (kibitki). Konrad śpiewa pieśń zemsty.
3. Scena II – Wielka Improwizacja – Konrad w samotności rzuca wyzwanie Bogu. Zob. osobny artykuł: Wielka Improwizacja – interpretacja.
4. Scena III (Egzorcyzmy) – ksiądz Piotr wypędza z Konrada diabła.
5. Scena IV – dom pod Lwowem, Ewa modli się za Polskę i ma sen o Matce Boskiej.
6. Scena V – Widzenie księdza Piotra – wizja cierpienia Polski i przyjścia wybawiciela „czterdzieści i cztery”.
7. Scena VII – Salon warszawski – podział elit: arystokraci mówią po francusku i bawią się, młodzi patrioci rozmawiają o cierpieniu narodu.
8. Scena VIII – Pan Senator – Nowosilcow, okrutny i próżny, prowadzi śledztwo; pani Rollisonowa błaga o litość dla syna. Na balu umiera doktor rażony piorunem.
9. Scena IX – Noc dziadów – Guślarz i Kobieta widzą Konrada wywożonego na Sybir: na jego czole jest rana.

Bohaterowie

Najważniejsze motywy i pojęcia

• Mesjanizm – Polska cierpi jak Chrystus i przez to zbawi narody: „Polska Chrystusem narodów” (Widzenie księdza Piotra).
• Prometeizm – Konrad buntuje się przeciw Bogu w imię szczęścia narodu.
• Martyrologia – cierpienie narodu: więzienia, tortury, wywózki.
• Patriotyzm i poświęcenie – młodzież płaci wolnością i życiem.
• Bunt i pycha – bunt Konrada zostaje zestawiony z pokorą Piotra.
• Walka dobra ze złem – anioły i diabły walczą o duszę bohatera.

Najczęstsze pytania na kartkówce lub sprawdzianie

1. Na czym polega przemiana Gustawa w Konrada?
2. Porównaj postawy Konrada i księdza Piotra.
3. Wyjaśnij mesjanizm na podstawie Widzenia księdza Piotra.
4. Jaki obraz społeczeństwa polskiego przedstawia Salon warszawski?
5. Jak Mickiewicz pokazał zaborcę w scenach z Nowosilcowem?

Najczęstsze błędy

1. Konrad to postać z części IV. W IV części jest Gustaw; w III Gustaw przemienia się w Konrada.
2. Wielka Improwizacja to modlitwa. To bunt i spór z Bogiem.
3. Mylenie mesjanizmu z prometeizmem. Mesjanizm – ofiara narodu; prometeizm – bunt jednostki.
4. Akcja podczas powstania listopadowego. Akcja to lata 1823–1824.

Szybka powtórka – checklista

• Znam tło: proces filomatów.
• Wyjaśnię napis „Gustavus obiit…”.
• Omówię 5 najważniejszych scen.
• Porównam Konrada i księdza Piotra.
• Zdefiniuję mesjanizm, prometeizm, martyrologię.

Porównaj Konrada z innymi bohaterami: Konrad Wallenrod, Kordian. Tło epoki: Romantyzm.

Sprawdź się

Rozwiąż mini-test poniżej. Masz notatki z omawiania „Dziadów”? Wrzuć je do generatora testów. Wszystkie materiały: Klasa 2 liceum.