Kordian – streszczenie, bohaterowie, winkelriedyzm i test

„Kordian” to dramat Słowackiego, który na sprawdzianie zestawia się z „Dziadami cz. III”. Musisz znać przemianę bohatera, monolog na Mont Blanc, scenę w podziemiach katedry i próbę zabicia cara, a także pojęcie winkelriedyzmu.

Najważniejsze informacje

• Autor: Juliusz Słowacki; wydanie: Paryż, 1834 (anonimowo).
• Pełny tytuł: „Kordian. Część pierwsza trylogii. Spisek koronacyjny”.
• Gatunek: dramat romantyczny – luźna kompozycja, zmiana miejsc, fantastyka, bohater romantyczny.
• Tło: koronacja cara Mikołaja I na króla Polski w Warszawie (1829) i przygotowania do powstania listopadowego.

Budowa i streszczenie

1. Przygotowanie – noc sylwestrowa 1799/1800. Szatan i diabły „warzą” w kotle przyszłych przywódców powstania listopadowego (ironiczna ocena, że zawiedli).
2. Prolog – spór trzech osób o rolę poezji; Słowacki polemizuje z Mickiewiczem.
3. Akt I – 15-letni Kordian w dworku. Jest melancholijny, chory na „nudę”, nieszczęśliwie kocha starszą Laurę. Sługa Grzegorz opowiada mu historie o żołnierskiej odwadze. Kordian próbuje popełnić samobójstwo.
4. Akt II – podróż po Europie:
   • Londyn – wszystko jest na sprzedaż: „Za pieniądze świat – ten cały świat”;
   • Włochy – miłość Wioletty trwa, dopóki Kordian ma pieniądze;
   • Watykan – papież każe Polakom być posłusznymi carowi; Kordian traci wiarę w autorytety;
   • Mont Blanc – monolog na szczycie: postanawia poświęcić się dla ojczyzny.
5. Akt III – Warszawa, koronacja cara. W podziemiach katedry spiskowcy radzą o zamachu. Prezes (przypominający Niemcewicza) odradza zabójstwo. Kordian zgłasza się sam. W drodze do sypialni cara pokonują go Strach i Imaginacja – mdleje. Trafia do szpitala dla obłąkanych, potem przed sąd. Wielki książę Konstanty obiecuje ułaskawienie, jeśli Kordian przeskoczy konno przez piramidę bagnetów – skacze. Car podpisuje ułaskawienie, ale nie wiadomo, czy dotrze ono na czas. Zakończenie jest otwarte.

Bohaterowie

Winkelriedyzm i Mont Blanc

Winkelried to szwajcarski bohater, który w bitwie pod Sempach (1386) zgarnął w pierś włócznie wrogów i otworzył drogę swoim rodakom. Kordian na Mont Blanc woła: „Polska Winkelriedem narodów!” – Polska ma poświęcić się, by inne narody odzyskały wolność. To odpowiedź na mesjanizm Mickiewicza: nie bierne cierpienie, ale czynna ofiara.

Konflikt jednostki i historii, niemoc działania

Kordian chce działać sam, jako jednostka wybitna. Ale wychowanie, marzenia i wyobraźnia sprawiają, że w chwili czynu nie potrafi działać. Słowacki krytykuje pokolenie, które zbyt dużo marzyło, a za mało działało – dlatego przywódcy powstania „wyszli z kotła szatana”.

Porównaj z buntem Konrada w Wielkiej Improwizacji, z Dziadami cz. III i z podstępem w Konradzie Wallenrodzie.

Najczęstsze pytania na kartkówce lub sprawdzianie

1. Opisz etapy przemiany Kordiana.
2. Co Kordian odkrywa podczas podróży po Europie?
3. Wyjaśnij hasło „Polska Winkelriedem narodów”.
4. Dlaczego Kordian nie zabija cara?
5. Czym różni się winkelriedyzm od mesjanizmu?

Najczęstsze błędy

1. Kordian zabija cara. Mdleje przed drzwiami sypialni.
2. Autorem jest Mickiewicz. Autorem jest Słowacki.
3. Winkelriedyzm = podstęp. To ofiara za wolność innych; podstęp to wallenrodyzm.
4. Zakończenie jest jednoznaczne. Jest otwarte.

Szybka powtórka – checklista

• Znam tło: koronacja cara w 1829 r.
• Opowiem podróż Kordiana: Londyn, Włochy, Watykan, Mont Blanc.
• Wyjaśnię winkelriedyzm.
• Omówię scenę w podziemiach katedry i przed sypialnią cara.

Więcej o epoce: Romantyzm – cechy. Inny utwór Słowackiego: Testament mój.

Sprawdź się

Rozwiąż mini-test poniżej, a notatki z lekcji zamień w test w generatorze testów. Wszystkie materiały: Klasa 2 liceum.