Makbet – streszczenie, bohaterowie, motywy i test (matura 2027)

„Makbet” Williama Szekspira to jedna z najkrótszych i najbardziej mrocznych tragedii renesansu. To także lektura obowiązkowa na maturze z polskiego, do której odnoszą się zadania jawne o odpowiedzialności za czyny, wolnej woli i wpływie władzy na człowieka. Poniżej znajdziesz streszczenie, bohaterów, motywy, gotowe argumenty i pytania do powtórki.

Listę lektur i zadań jawnych potwierdzaj w aktualnych komunikatach CKE przed egzaminem.

Streszczenie – najważniejsze wydarzenia

Akt I. Zwycięscy wodzowie Makbet i Banko spotykają na wrzosowisku trzy czarownice. Przepowiadają one Makbetowi, że zostanie tanem Kawdoru, a potem królem; Banku — że jego potomkowie będą królami. Wkrótce Makbet otrzymuje tytuł tana Kawdoru. Pisze o przepowiedni żonie. Lady Makbet postanawia, że król Dunkan, który zatrzyma się w ich zamku, musi zginąć.

Akt II. Makbet waha się, ma wizję sztyletu, ale zabija śpiącego Dunkana. Lady Makbet podrzuca zakrwawione sztylety strażnikom. Synowie króla, Malkolm i Donalbain, uciekają w obawie o życie, przez co padają na nich podejrzenia. Makbet zostaje królem.

Akt III. Pamiętając przepowiednię o potomkach Banka, Makbet nasyła morderców na Banka i jego syna Fleance’a. Banko ginie, Fleance ucieka. Podczas uczty Makbet widzi ducha Banka — goście dostrzegają jego obłęd.

Akt IV. Makbet ponownie odwiedza czarownice. Zjawy mówią mu, by strzegł się Makdufa, że nie zabije go nikt „z kobiety zrodzony” i że nie zostanie pokonany, dopóki las birnamski nie podejdzie pod Dunsinane. Makbet każe wymordować rodzinę Makdufa, który uciekł do Anglii, by wesprzeć Malkolma.

Akt V. Lady Makbet lunatykuje i próbuje zmyć z rąk niewidzialną krew; umiera, prawdopodobnie popełniając samobójstwo. Żołnierze Malkolma maskują się gałęziami z lasu birnamskiego — „las idzie”. Makduf wyjawia, że przyszedł na świat przez cesarskie cięcie, i zabija Makbeta. Królem zostaje Malkolm.

Bohaterowie

• Makbet – dzielny wódz, który pod wpływem przepowiedni i żony staje się mordercą i tyranem; zbrodnia niszczy jego sumienie i odbiera mu sens życia.
• Lady Makbet – ambitna, początkowo silniejsza od męża; to ona przełamuje jego wahania. Z czasem pogrąża się w obłędzie i poczuciu winy.
• Banko – towarzysz Makbeta, który też słyszy przepowiednię, ale nie sięga po zbrodnię — kontrast moralny dla tytułowego bohatera.
• Dunkan – prawowity, łagodny król Szkocji, ofiara pierwszej zbrodni.
• Makduf – szkocki szlachcic, mściciel i narzędzie sprawiedliwości; traci rodzinę z rozkazu Makbeta.
• Malkolm – syn Dunkana, prawowity następca, który przywraca porządek.
• Czarownice – siły nadprzyrodzone, które przepowiadają przyszłość, ale nie zmuszają do zbrodni.

Problematyka i motywy

• Władza – pragnienie władzy deprawuje, a zdobyta zbrodnią władza wymaga kolejnych zbrodni.
• Wina i kara – kara przychodzi najpierw od wewnątrz: bezsenność, przywidzenia, obłęd; potem zewnętrzna — śmierć z ręki Makdufa.
• Los a wolna wola – przepowiednia nie przesądza o zbrodni; Makbet wybiera sam, a czarownice jedynie budzą uśpioną ambicję.
• Krew – symbol winy, której nie da się zmyć („cały ocean Neptuna nie zmyje tej krwi”).
• Sen i bezsenność – „Makbet zabił sen” — utrata spokoju sumienia.
• Pozory – gościnność skrywa zdradę; dwuznaczne przepowiednie łudzą bohatera.

Epoka i kontekst

Szekspir tworzył na przełomie XVI i XVII wieku, w epoce renesansu angielskiego (czasy elżbietańskie i jakobińskie). Dramat szekspirowski łamie zasady antycznej tragedii: nie zachowuje jedności czasu i miejsca, łączy tragizm z elementami fantastyki, pokazuje sceny zbrodni na scenie. „Makbet” zapowiada też barokowy niepokój: świat jest niepewny, a człowiek rozdarty między ambicją a sumieniem.

Cechy epoki powtórzysz w artykule Renesans – najważniejsze informacje, a pozostałe lektury tej klasy w hubie Klasa 1 liceum.

Jak wykorzystać tę lekturę na maturze

„Makbet” sprawdza się w tematach o władzy, winie, odpowiedzialności, ambicji, wolnej woli, przemianie bohatera i wyrzutach sumienia. Dobry argument pokazuje mechanizm: przepowiednia → decyzja → zbrodnia → kolejne zbrodnie → rozpad psychiczny → kara. Warto zestawić Makbeta z Raskolnikowem (różne zakończenia drogi winy) albo z Kreonem (władza a racja). Przy temacie losu pamiętaj, że Makbet nie jest marionetką — wybiera.

Powiązane pytania jawne (matura ustna)

• Zadanie 13: Moralna odpowiedzialność za czyny
• Zadanie 14: Czy człowiek decyduje o własnym losie?
• Zadanie 15: Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie przez niego władzy?

Wszystkie zadania jawne według lektur znajdziesz w artykule pytania jawne na maturę ustną 2027.

Przykłady do wypracowania

• Władza deprawuje – Makbet od bohatera wojennego do tyrana; kontekst historyczny: dyktatury XX wieku.
• Wina nie daje spokoju – obłęd Lady Makbet i duch Banka; kontekst literacki: Raskolnikow w Zbrodni i karze.
• Czy człowiek decyduje o własnym losie? – przepowiednie a decyzje Makbeta; kontekst mitologiczny: Edyp, który nie mógł uciec przed fatum.
• Kobieta silniejsza od mężczyzny? – Lady Makbet jako inicjatorka zbrodni i jej upadek.

Jak zbudować z tego tezę i argumenty, pokazuje poradnik wypracowanie maturalne 2027, a dobór kontekstów – konteksty na maturze z polskiego.

20 pytań z odpowiedziami

1. Kto jest autorem Makbeta? William Szekspir, angielski dramaturg epoki renesansu.

2. Jaki to gatunek? Tragedia (dramat szekspirowski), w pięciu aktach.

3. Gdzie rozgrywa się akcja? W średniowiecznej Szkocji, głównie w zamku Makbeta i w Dunsinane; częściowo w Anglii.

4. Co przepowiadają Makbetowi czarownice? Że zostanie tanem Kawdoru, a potem królem Szkocji.

5. Co przepowiadają Bankowi? Że nie będzie królem, ale jego potomkowie będą rządzić.

6. Kto namawia Makbeta do zabójstwa króla? Lady Makbet, która zarzuca mężowi tchórzostwo.

7. Kogo Makbet zabija jako pierwszego? Króla Dunkana, śpiącego gościa w swoim zamku.

8. Dlaczego synowie Dunkana uciekają? Boją się o życie; ich ucieczka sprawia, że podejrzenie pada na nich.

9. Dlaczego Makbet zleca zabójstwo Banka? Boi się przepowiedni o potomkach Banka i świadka swojej drogi do tronu.

10. Co dzieje się podczas uczty? Makbet widzi ducha Banka i zachowuje się jak szaleniec przy gościach.

11. Co mówią zjawy w akcie IV? Każą strzec się Makdufa, zapewniają, że nie zabije go nikt zrodzony z kobiety i że nie przegra, póki las birnamski nie ruszy.

12. Jak Makbet mści się na Makdufie? Każe wymordować jego żonę i dzieci.

13. Co symbolizuje scena lunatykowania? Wyrzuty sumienia Lady Makbet — próbuje zmyć z rąk krew, której nie ma.

14. Jak umiera Lady Makbet? Umiera poza sceną, prawdopodobnie popełnia samobójstwo.

15. Jak spełnia się przepowiednia o lesie birnamskim? Żołnierze Malkolma niosą przed sobą gałęzie, więc „las idzie” pod zamek.

16. Dlaczego Makduf może zabić Makbeta? Przyszedł na świat przez cesarskie cięcie, więc nie był „zrodzony z kobiety” w zwykły sposób.

17. Kto zostaje królem na końcu? Malkolm, syn Dunkana.

18. Jaką funkcję pełnią czarownice? Wprowadzają element fantastyczny i budzą ambicję, ale nie zmuszają do zbrodni.

19. Co oznacza zdanie „Makbet zabił sen”? Że zbrodnia odebrała mu spokój i niewinność sumienia.

20. Czym dramat szekspirowski różni się od tragedii antycznej? Łamie zasadę trzech jedności, pokazuje przemoc na scenie, łączy tragizm z fantastyką.

5 trudniejszych pytań otwartych z modelową odpowiedzią

Pytanie otwarte 1: Czy Makbet jest ofiarą przepowiedni?

Modelowa odpowiedź: Nie w pełni. Przepowiednia budzi ambicję, ale Makbet sam decyduje o zabójstwie — waha się, a więc ma wybór. Banko słyszy podobną przepowiednię i nie zabija. Odpowiedzialność moralna spoczywa na Makbecie.

Pytanie otwarte 2: Jak zmienia się relacja Makbeta i Lady Makbet?

Modelowa odpowiedź: Na początku dominuje Lady Makbet, która przełamuje wahania męża. Po zbrodni Makbet działa coraz samodzielniej i bezwzględniej, a żona traci siłę i popada w obłęd. Zbrodnia, która miała ich połączyć, ostatecznie ich oddala.

Pytanie otwarte 3: Dlaczego jedna zbrodnia prowadzi do kolejnych?

Modelowa odpowiedź: Władza zdobyta nieprawnie jest stale zagrożona: Makbet musi usuwać świadków i rywali (Banko, rodzina Makdufa). Każda zbrodnia zwiększa lęk, a lęk rodzi przemoc — to mechanizm tyranii.

Pytanie otwarte 4: Jak Szekspir pokazuje karę za zbrodnię?

Modelowa odpowiedź: Najpierw jako karę wewnętrzną: bezsenność, przywidzenia, obłęd Lady Makbet i pustkę Makbeta („życie jest opowieścią idioty”). Kara zewnętrzna — klęska i śmierć — dopełnia porządek moralny.

Pytanie otwarte 5: Jak wykorzystać Makbeta w temacie o władzy?

Modelowa odpowiedź: Teza: władza zdobyta zbrodnią niszczy człowieka. Argument: droga Makbeta od bohatera do tyrana. Kontekst: historyczni dyktatorzy, którzy dla utrzymania władzy eliminowali rywali. Wniosek: tragedia ma uniwersalny wymiar.

Sprawdź się przed maturą

Ta lektura jest na liście lektur obowiązkowych na maturę 2027. Masz własne notatki albo zdjęcia stron z książki? Wgraj je do generatora testów z polskiego i rozwiąż test z dokładnie tego materiału. Swoje mocne i słabe strony sprawdzisz w teście diagnostycznym Matura 2027, a całą ścieżkę przygotowań znajdziesz na stronie Matura 2027.