Pierwiastki i związki chemiczne – test i pytania, chemia klasa 7

Pierwiastki i związki chemiczne to podstawowe pojęcia, bez których trudno zrozumieć budowę materii. W tej lekcji poznasz różnicę między atomem, pierwiastkiem i związkiem chemicznym oraz nauczysz się odczytywać proste wzory chemiczne.

Najważniejsze w 30 sekund

• Pierwiastek chemiczny to zbiór atomów o tej samej liczbie protonów, np. żelazo Fe, tlen O, węgiel C.
• Związek chemiczny powstaje z co najmniej dwóch różnych pierwiastków połączonych wiązaniami chemicznymi, np. woda H2O.
• Symbole pierwiastków pochodzą z łacińskich nazw, np. żelazo to Fe od łacińskiego ferrum.
• Wzór sumaryczny pokazuje rodzaj i liczbę atomów w cząsteczce, np. dwutlenek węgla CO2 zawiera 1 atom węgla i 2 atomy tlenu.
• Dmitrij Mendelejew uporządkował pierwiastki w układzie okresowym w 1869 roku według rosnącej masy atomowej.

Czym jest pierwiastek chemiczny

Pierwiastek chemiczny to substancja zbudowana z atomów o jednakowej liczbie protonów w jądrze, zwanej liczbą atomową. Przykładami są tlen, azot, węgiel, żelazo czy złoto. Pierwiastków nie można rozłożyć na prostsze substancje chemiczne żadną reakcją chemiczną.

Każdy pierwiastek ma swój symbol chemiczny, który jest skrótem jego łacińskiej lub greckiej nazwy. Żelazo oznaczamy Fe od ferrum, złoto Au od aurum, a sód Na od natrium. Symbole zapisujemy zawsze z wielkiej litery na początku.

Czym jest związek chemiczny

Związek chemiczny to substancja powstała z połączenia co najmniej dwóch różnych pierwiastków w stałych proporcjach masowych za pomocą wiązań chemicznych. Przykładem jest woda H2O, w której dwa atomy wodoru łączą się z jednym atomem tlenu.

Związek chemiczny ma zupełnie inne właściwości niż pierwiastki, z których powstał. Sód jest metalem reagującym gwałtownie z wodą, a chlor jest trującym gazem, lecz ich związek, czyli chlorek sodu NaCl (sól kuchenna), jest bezpieczny i jadalny.

Wzory chemiczne i ich odczytywanie

Wzór sumaryczny informuje, jakie pierwiastki i w jakiej liczbie atomów tworzą cząsteczkę danej substancji. Na przykład wzór H2SO4 oznacza, że cząsteczka kwasu siarkowego(VI) zawiera 2 atomy wodoru, 1 atom siarki i 4 atomy tlenu.

Indeks dolny po symbolu pierwiastka oznacza liczbę atomów tego pierwiastka w cząsteczce, natomiast współczynnik stechiometryczny przed wzorem mówi o liczbie cząsteczek danej substancji w równaniu reakcji.

Układ okresowy pierwiastków

Układ okresowy pierwiastków uporządkował w 1869 roku rosyjski chemik Dmitrij Mendelejew, który ułożył znane wówczas pierwiastki według rosnącej masy atomowej oraz powtarzających się właściwości chemicznych. Współczesny układ opiera się na rosnącej liczbie atomowej.

W układzie okresowym pierwiastki są ułożone w okresy (wiersze) i grupy (kolumny). Pierwiastki należące do tej samej grupy mają podobne właściwości chemiczne, ponieważ posiadają taką samą liczbę elektronów walencyjnych.

Co trzeba umieć

• Wyjaśnić różnicę między pierwiastkiem a związkiem chemicznym
• Odczytać symbole najważniejszych pierwiastków chemicznych
• Odczytać prosty wzór sumaryczny związku chemicznego
• Podać przykłady pierwiastków metalicznych i niemetalicznych
• Wyjaśnić, kto i kiedy uporządkował układ okresowy pierwiastków

Typowe błędy

1. Mylenie pierwiastka z atomem – pierwiastek to zbiór atomów danego rodzaju, a atom to pojedyncza najmniejsza cząstka.
2. Zapisywanie symboli chemicznych małą literą zamiast wielką na początku, np. 'fe' zamiast 'Fe'.
3. Przekonanie, że mieszanina to to samo co związek chemiczny – mieszaninę można rozdzielić metodami fizycznymi, a związek tylko reakcją chemiczną.
4. Odczytywanie indeksu dolnego jako liczby cząsteczek zamiast liczby atomów w cząsteczce.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Czym różni się atom od pierwiastka?

Atom to pojedyncza, najmniejsza cząstka materii, a pierwiastek to zbiór wielu atomów o tej samej liczbie protonów.

Podaj przykład pierwiastka metalicznego.

Przykładem jest żelazo (Fe) lub sód (Na).

Jak zapisujemy wzór sumaryczny amoniaku?

Wzór sumaryczny amoniaku to NH3 – jeden atom azotu i trzy atomy wodoru.

Czy złoto jest pierwiastkiem czy związkiem?

Złoto (Au) jest pierwiastkiem chemicznym, metalem szlachetnym.

Co to są elektrony walencyjne?

To elektrony znajdujące się na ostatniej powłoce atomu, odpowiedzialne za właściwości chemiczne pierwiastka.

Dlaczego sól kuchenna nie jest trująca, mimo że zawiera chlor?

Bo po połączeniu sodu z chlorem powstaje nowy związek o zupełnie innych właściwościach niż pierwiastki wyjściowe.

FAQ

Dlaczego symbole chemiczne są oparte na łacinie, a nie na polskich nazwach?

Symbole wprowadzono w XIX wieku jako międzynarodowy, uniwersalny zapis, dlatego oparto je na łacińskich lub greckich nazwach pierwiastków, zrozumiałych w każdym kraju.

Czy liczba pierwiastków w przyrodzie jest stała?

W przyrodzie występuje około 90 pierwiastków naturalnych, a pozostałe, cięższe, zostały wytworzone sztucznie w laboratoriach i reaktorach jądrowych.

Jak odróżnić na pierwszy rzut oka wzór pierwiastka od wzoru związku?

Wzór pierwiastka zawiera tylko jeden symbol chemiczny, np. O2 czy Fe, natomiast wzór związku zawiera co najmniej dwa różne symbole, np. CO2 czy NaCl.

Dlaczego układ okresowy ma kształt tabeli, a nie listy?

Układ w formie tabeli pozwala pokazać jednocześnie powtarzalność właściwości (okresy) i podobieństwo pierwiastków w tej samej grupie, czego nie dałoby się przedstawić w prostej liście.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Zjawisko fizyczne a reakcja chemiczna Następna lekcja: Powietrze jako mieszanina

Cały dział: Substancje i ich przemiany

• Zasady bezpiecznej pracy na lekcjach chemii
• Właściwości substancji, czyli ich cechy charakterystyczne
• Gęstość substancji
• Rodzaje mieszanin i sposoby ich rozdzielania na składniki
• Zjawisko fizyczne a reakcja chemiczna