Zasady bezpiecznej pracy na lekcjach chemii – test i pytania, chemia klasa 7
Pracownia chemiczna to miejsce, w którym obowiązują ścisłe zasady bezpieczeństwa, bo nawet pozornie zwykłe substancje mogą być żrące, łatwopalne lub trujące. Ta lekcja wyjaśnia, jak prawidłowo przygotować się do doświadczeń i reagować w razie wypadku.
Najważniejsze w 30 sekund
- Przed każdym doświadczeniem należy założyć okulary ochronne i fartuch.
- Odczynników nigdy nie wolno próbować smakiem ani wąchać bezpośrednio z naczynia.
- Substancje żrące oznacza się piktogramem z symbolem kropel żrących działających na dłoń i powierzchnię.
- Rozcieńczając kwas, zawsze wlewa się kwas do wody, a nie odwrotnie.
- W pracowni musi być dostępna apteczka, gaśnica oraz koc gaśniczy i prysznic bezpieczeństwa.
Test: Zasady bezpiecznej pracy na lekcjach chemii – 10 pytań
Jak należy prawidłowo rozcieńczyć stężony kwas wodą?
- A) Wlewać wodę do kwasu
- B) Wlewać kwas do wody
- C) Mieszać oba naraz z jednej strony
- D) Nie ma znaczenia kolejność
Co oznacza piktogram z czaszką i skrzyżowanymi piszczelami?
- A) Substancję wybuchową
- B) Substancję żrącą
- C) Substancję silnie toksyczną
- D) Substancję utleniającą
Jak bada się zapach nieznanego odczynnika w pracowni?
- A) Wącha się bezpośrednio z naczynia
- B) Zawiewa się dłonią w stronę nosa
- C) Nalewa się na dłoń i wącha
- D) Nie wolno w ogóle tego robić
Co należy zrobić, gdy kwas poparzy skórę?
- A) Przetrzeć ręcznikiem i poczekać
- B) Płukać dużą ilością wody przez kilkanaście minut
- C) Posmarować tłuszczem
- D) Zignorować, jeśli nie boli
Czym gasi się zapaloną odzież ucznia w pracowni?
- A) Wodą z kranu
- B) Kocem gaśniczym
- C) Gaśnicą proszkową bezpośrednio na osobę
- D) Wachlowaniem rękami
Jak trzyma się probówkę podczas ogrzewania nad palnikiem?
- A) Otworem skierowanym do siebie
- B) Otworem skierowanym od siebie i innych osób
- C) Trzymając gołą ręką za dno
- D) Położoną poziomo na stole
Co symbolizuje piktogram z płomieniem?
- A) Substancję łatwopalną
- B) Substancję żrącą
- C) Substancję wybuchową
- D) Gaz pod ciśnieniem
Dlaczego w pracowni chemicznej nie wolno jeść ani pić?
- A) Bo jest to niehigieniczne dla innych
- B) Bo grozi przypadkowym spożyciem substancji chemicznej
- C) Bo regulamin szkoły tego zabrania ogólnie
- D) Bo jedzenie niszczy sprzęt laboratoryjny
Co powinien zrobić uczeń, który rozleje nieznaną substancję?
- A) Sam ją wytrzeć ściereczką
- B) Zostawić bez słowa
- C) Natychmiast poinformować nauczyciela
- D) Wylać do zlewu
Które z elementów są podstawowym wyposażeniem ochronnym ucznia na chemii?
- A) Czapka i rękawiczki zimowe
- B) Okulary ochronne i fartuch
- C) Maska narciarska i kalosze
- D) Tylko zeszyt i długopis
Regulamin pracowni chemicznej
Każda pracownia chemiczna ma regulamin, który uczeń musi poznać przed pierwszymi zajęciami i potwierdzić podpisem, że go przestrzega. Regulamin określa, gdzie wolno się poruszać, jak obchodzić się ze sprzętem szklanym i gdzie znajdują się wyjścia ewakuacyjne oraz środki gaśnicze.
Do pracowni nie wolno wnosić jedzenia ani napojów, ponieważ grozi to przypadkowym spożyciem substancji chemicznej. Włosy powinny być związane, a luźne rękawy zapięte, aby nie dotykały płomienia palnika ani odczynników rozlanych na stole.
Sprzęt ochrony osobistej
Podstawowym wyposażeniem ucznia pracującego z odczynnikami są okulary ochronne, fartuch chemoodporny oraz rękawice, dobierane w zależności od rodzaju substancji, z jaką się pracuje. Okulary chronią oczy przed rozpryskami kwasów i zasad, które mogą trwale uszkodzić wzrok w ułamku sekundy.
Fartuch powinien być zapięty na całej długości i sięgać poniżej kolan, co ogranicza kontakt skóry z rozlaną substancją. W niektórych doświadczeniach, na przykład przy pracy z gazami drażniącymi, konieczne jest też użycie dygestorium, czyli wentylowanej komory wyciągowej.
Piktogramy ostrzegawcze (GHS)
Na etykietach odczynników znajdują się piktogramy GHS w formie czarnego symbolu na białym tle w czerwonej, romboidalnej obwódce, informujące o zagrożeniu. Płomień oznacza substancję łatwopalną, czaszka ze skrzyżowanymi piszczelami – truciznę, a krople żrące na dłoni – działanie korozyjne na skórę i metale.
Znajomość piktogramów pozwala natychmiast ocenić ryzyko związane z daną substancją, zanim jeszcze przeczyta się pełny opis na karcie charakterystyki. Uczeń widząc symbol wybuchającej bomby wie, że dana substancja może gwałtownie reagować pod wpływem wstrząsu, ciepła lub tarcia.
Praca z odczynnikami i ogniem
Odczynników nie wolno nigdy próbować smakiem, a ich zapach bada się metodą zawiewania dłonią w stronę nosa, nie wkładając naczynia bezpośrednio pod twarz. Nadmiar użytego odczynnika nie wraca się do oryginalnego pojemnika, ponieważ mogłoby to zanieczyścić całą butlę.
Podczas ogrzewania probówki trzyma się ją w uchwycie, skierowaną otworem od siebie i od innych osób, ponieważ gwałtownie wrząca ciecz może wytrysnąć. Palnik gazowy zapala się zapałką lub zapalniczką dopiero po dokładnym sprawdzeniu, czy w pobliżu nie ma substancji łatwopalnych.
Postępowanie w razie wypadku
Jeśli kwas lub zasada dostanie się na skórę albo do oka, miejsce to trzeba natychmiast płukać dużą ilością bieżącej, chłodnej wody przez co najmniej kilkanaście minut i wezwać nauczyciela. Przy zapaleniu się odzieży używa się koca gaśniczego, aby zdusić ogień, zamiast uciekać, co tylko rozdmuchuje płomień.
Każdy, nawet drobny wypadek w pracowni, na przykład skaleczenie szkłem czy rozlanie odczynnika, należy natychmiast zgłosić nauczycielowi, a nie próbować samodzielnie sprzątać nieznaną substancję. Apteczka pierwszej pomocy oraz numer alarmowy 112 powinny być znane każdemu uczniowi przed rozpoczęciem zajęć.
Co trzeba umieć
- Wymienić podstawowe elementy wyposażenia ochronnego pracowni chemicznej.
- Rozpoznać i zinterpretować najważniejsze piktogramy GHS na opakowaniach.
- Opisać prawidłowy sposób rozcieńczania kwasu i ogrzewania probówki.
- Wskazać właściwe postępowanie w przypadku poparzenia chemicznego lub pożaru.
- Uzasadnić, dlaczego nie wolno smakować ani wąchać bezpośrednio odczynników.
Typowe błędy
- Mylenie kolejności przy rozcieńczaniu kwasu – wlewanie wody do kwasu zamiast kwasu do wody.
- Lekceważenie okularów ochronnych przy doświadczeniach uznawanych za „bezpieczne”.
- Zwracanie niewykorzystanego odczynnika do oryginalnego pojemnika.
- Kierowanie otworu ogrzewanej probówki w stronę siebie lub kolegów.
- Ukrywanie drobnego wypadku zamiast natychmiastowego zgłoszenia nauczycielowi.
Krótkie pytania i odpowiedzi
Dlaczego nie wolno zwracać niewykorzystanego odczynnika do butelki?
Ponieważ mógł ulec zanieczyszczeniu, a wlanie go z powrotem zepsułoby cały zapas substancji w butelce.
Co to jest dygestorium i kiedy się go używa?
To wentylowana komora wyciągowa, stosowana przy doświadczeniach wydzielających drażniące lub trujące gazy.
Jakie znaczenie ma numer alarmowy 112 w pracowni chemicznej?
Pozwala natychmiast wezwać pomoc w razie poważnego wypadku, poparzenia lub pożaru.
Dlaczego włosy powinny być związane podczas zajęć chemicznych?
Luźne włosy mogą zapalić się od płomienia palnika lub zanurzyć w odczynniku.
Czym różni się piktogram substancji żrącej od piktogramu drażniącej?
Żrąca przedstawia krople niszczące dłoń i powierzchnię, drażniąca to wykrzyknik ostrzegający przed łagodniejszym podrażnieniem.
FAQ
Czy w pracowni chemicznej zawsze trzeba nosić fartuch?
Tak, fartuch chroni ubranie i skórę przed rozpryskami odczynników podczas każdego doświadczenia.
Co zrobić, jeśli palnik gazowy nie chce się zapalić?
Zakręcić dopływ gazu i zgłosić problem nauczycielowi, nie próbując zapalać go wielokrotnie samodzielnie.
Czy uczeń może samodzielnie mieszać nieznane odczynniki dla ciekawości?
Nie, wolno wykonywać wyłącznie doświadczenia zlecone przez nauczyciela, zgodnie z instrukcją.
Jak sprawdzić, czy dana substancja jest niebezpieczna, zanim się jej dotknie?
Trzeba odczytać piktogramy GHS i zwroty ostrzegawcze na etykiecie opakowania.
Dlaczego probówkę ogrzewa się ruchem, a nie w jednym miejscu?
Równomierne ogrzewanie zapobiega gwałtownemu wrzeniu i wyrzuceniu cieczy z probówki.
Stwórz własny test · Zrób fiszki
Następna lekcja: Właściwości substancji, czyli ich cechy charakterystyczne