Uzależnienie — co to jest?

Uzależnienie to stan, w którym dana osoba traci kontrolę nad swoim zachowaniem lub korzystaniem z jakiejś substancji i kontynuuje je mimo negatywnych skutków. Może dotyczyć substancji (np. nikotyny, alkoholu) albo zachowań (np. korzystania z internetu).

Najważniejsze informacje

Uzależnienie to utrata kontroli nad zachowaniem lub przyjmowaniem substancji mimo negatywnych konsekwencji.
Wyróżnia się uzależnienia od substancji (np. nikotyna, alkohol) oraz uzależnienia behawioralne (np. od internetu, gier).
Na rozwój uzależnienia wpływają czynniki biologiczne, psychologiczne i społeczne.
Rozpoznanie uzależnienia stawia specjalista — nie da się go postawić samodzielnie na podstawie jednego objawu.
Pomoc warto szukać wcześnie — u zaufanego dorosłego, pedagoga, psychologa lub pod numerem 116 111.

Czym jest uzależnienie?

Uzależnienie to stan, w którym osoba odczuwa silną potrzebę powtarzania określonego zachowania lub przyjmowania substancji, mimo że przynosi to negatywne skutki dla zdrowia, relacji czy nauki. Kluczową cechą uzależnienia jest trudność w kontrolowaniu tego zachowania, nawet gdy dana osoba chciałaby je ograniczyć.

Rodzaje uzależnień

Uzależnienia dzieli się zwykle na dwie grupy:

uzależnienia od substancji — np. od nikotyny, alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych;
uzależnienia behawioralne — związane z zachowaniem, np. nadmiernym korzystaniem z internetu, telefonu czy gier.

Dlaczego uzależnienia powstają?

Na rozwój uzależnienia wpływa wiele czynników jednocześnie: biologiczne (np. sposób działania mózgu i układu nagrody), psychologiczne (np. sposób radzenia sobie z emocjami i stresem) oraz społeczne (np. otoczenie, relacje, dostępność substancji czy aplikacji). To dlatego nie da się jednoznacznie przewidzieć, kto się uzależni, a kto nie.

Co może pomóc?

Jeśli zauważasz u siebie lub bliskiej osoby trudność z kontrolowaniem jakiegoś zachowania, warto porozmawiać o tym z zaufanym dorosłym, pedagogiem lub psychologiem szkolnym. Diagnozę uzależnienia stawia wyłącznie specjalista.

Przykłady

Osoba, która mimo chęci ograniczenia czasu spędzanego przy telefonie, nie potrafi tego zrobić samodzielnie, może skorzystać z rozmowy ze specjalistą.
Uzależnienie od nikotyny to przykład uzależnienia od substancji.
Nadmierne, trudne do kontrolowania korzystanie z gier to przykład uzależnienia behawioralnego.

Co warto zapamiętać

Uzależnienie to utrata kontroli, nie tylko częste korzystanie z czegoś.
Istnieją uzależnienia od substancji i uzależnienia behawioralne.
Diagnozę stawia specjalista, a nie quiz czy artykuł.
Warto szukać pomocy wcześnie.

Najczęstsze pytania

Czy częste korzystanie z czegoś to zawsze uzależnienie?

Nie. Częste korzystanie z czegoś samo w sobie nie jest uzależnieniem. O uzależnieniu mówi się wtedy, gdy dana osoba traci kontrolę nad tym zachowaniem i kontynuuje je mimo negatywnych skutków.

Czy uzależnienie dotyczy tylko substancji?

Nie. Oprócz uzależnień od substancji (np. nikotyny, alkoholu) istnieją też uzależnienia behawioralne, np. od internetu czy gier.

Sprawdź się — mini-test

Co jest kluczową cechą uzależnienia?
- A) Lubienie danej czynności
- B) Utrata kontroli nad zachowaniem mimo negatywnych skutków
- C) Robienie czegoś codziennie
- D) Wiek powyżej 18 lat
Które z poniższych jest przykładem uzależnienia behawioralnego?
- A) Uzależnienie od nikotyny
- B) Uzależnienie od alkoholu
- C) Uzależnienie od internetu
- D) Uzależnienie od leków na receptę
Kto może postawić diagnozę uzależnienia?
- A) Każdy na podstawie jednego objawu
- B) Wyłącznie specjalista
- C) Sama zainteresowana osoba
- D) Quiz internetowy
Co wpływa na rozwój uzależnienia?
- A) Tylko czynniki biologiczne
- B) Tylko czynniki społeczne
- C) Czynniki biologiczne, psychologiczne i społeczne łącznie
- D) Wyłącznie wiek

Uczysz się tego tematu? Wgraj swoje notatki, zdjęcie lub PDF do SpytajMnie i wygeneruj test albo fiszki. Wygeneruj test · Zrób fiszki

Powiązane artykuły

Wszystkie tematy: Internet i uzależnienia · Edukacja zdrowotna

Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani psychologa.