Podział polityczny Europy – test i pytania, geografia klasa 6

Europa to kontynent o niezwykle skomplikowanej historii, która ukształtowała obecne granice państwowe. W tej lekcji przyjrzymy się aktualnemu podziałowi politycznemu, państwom o różnej wielkości oraz przemianom, jakie zaszły na mapie pod koniec XX wieku.

Najważniejsze w 30 sekund

• W Europie znajduje się obecnie około 47 niepodległych państw.
• Największym państwem świata, leżącym częściowo w Europie, jest Rosja.
• Najmniejszym państwem Europy i świata jest Watykan.
• Po 1989 roku nastąpił rozpad ZSRR, Jugosławii i Czechosłowacji.
• Wiele państw europejskich należy do struktur Unii Europejskiej.

Kształtowanie się współczesnej mapy Europy

Podział polityczny Europy ulegał licznym zmianom na przestrzeni wieków, jednak najbardziej spektakularne przekształcenia miały miejsce pod koniec XX wieku. Po 1989 roku, w wyniku upadku systemów komunistycznych, doszło do rozpadu trzech dużych państw wielonarodowych. Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) przestał istnieć w 1991 roku, co doprowadziło do powstania m.in. Białorusi, Ukrainy, Litwy, Łotwy i Estonii. Procesy te miały charakter zarówno pokojowy, jak i burzliwy, trwale zmieniając oblicze polityczne wschodniej i środkowej części naszego kontynentu.

Kolejnym ważnym procesem był rozpad Jugosławii, który doprowadził do powstania szeregu nowych państw na Półwyspie Bałkańskim, takich jak Słowenia, Chorwacja, Serbia czy Czarnogóra. W przeciwieństwie do Jugosławii, rozpad Czechosłowacji w 1993 roku odbył się w sposób całkowicie pokojowy, dając początek dwóm nowym krajom: Czechom i Słowacji. Wszystkie te wydarzenia sprawiły, że współczesna mapa Europy jest znacznie bardziej rozczłonkowana niż w okresie powojennym, a liczba niepodległych państw znacznie wzrosła.

Zróżnicowanie wielkościowe państw europejskich

Europa jest kontynentem państw o bardzo zróżnicowanej powierzchni. Największym krajem jest Rosja, której europejska część stanowi znaczną część kontynentu, choć większość jej terytorium leży w Azji. Inne duże państwa to Ukraina, Francja oraz Hiszpania. Z drugiej strony na mapie znajdziemy tzw. mikropaństwa, których powierzchnia jest mniejsza niż przeciętnego polskiego powiatu. Do tej grupy należą Watykan (najmniejszy na świecie), Monako, San Marino, Liechtenstein oraz Andora. Każde z tych państw posiada własne organy władzy i specyficzny status polityczny.

Interesującym zjawiskiem są państwa leżące na pograniczu dwóch kontynentów. Oprócz Rosji do tej grupy zalicza się Turcję oraz Kazachstan, choć ich związki z Europą mają różny charakter (historyczny, polityczny czy sportowy). Niektóre kraje, jak Islandia czy Wielka Brytania, położone są w całości na wyspach, co przez wieki wpływało na ich politykę izolacjonizmu lub budowania potęgi morskiej. Współcześnie granice wewnątrz Europy, zwłaszcza w strefie Schengen, stają się coraz mniej odczuwalne dla obywateli, co sprzyja integracji i współpracy międzynarodowej.

Struktury integracyjne i terytoria zależne

Podział polityczny to nie tylko granice, ale także przynależność do organizacji międzynarodowych. Najważniejszą z nich jest Unia Europejska, która obecnie zrzesza 27 państw współpracujących na płaszczyźnie gospodarczej i politycznej. Wspólnota ta dąży do ujednolicenia standardów prawnych oraz ułatwienia przepływu osób i towarów. Warto pamiętać, że nie wszystkie kraje Europy należą do UE – przykładem są Szwajcaria, Norwegia czy Wielka Brytania, która opuściła organizację w wyniku procesu zwanego Brexitem, co ponownie wprowadziło pewne bariery graniczne.

W Europie istnieją również specyficzne terytoria o niepełnej suwerenności lub specjalnym statusie. Przykładem jest Gibraltar, stanowiący terytorium zamorskie Wielkiej Brytanii, do którego pretensje zgłasza Hiszpania. Innym przykładem są Wyspy Owcze, które cieszą się szeroką autonomią w ramach Królestwa Danii. Istnieje także obwód królewiecki, będący rosyjską eksklawą otoczoną przez terytoria Polski i Litwy. Takie nietypowe rozwiązania administracyjne są wynikiem dawnych traktatów pokojowych oraz specyficznych uwarunkowań geograficznych i etnicznych danego regionu.

Co trzeba umieć

• Wskazać na mapie największe i najmniejsze państwa Europy.
• Wymienić państwa powstałe po rozpadzie ZSRR i Jugosławii.
• Wyjaśnić termin 'mikropaństwo' i podać jego przykłady.
• Określić położenie państw wyspiarskich Europy.
• Podać liczbę państw należących do Unii Europejskiej.
• Zlokalizować kraje leżące na granicy Europy i Azji.

Typowe błędy

1. Błędne uznawanie Szwajcarii lub Norwegii za członków Unii Europejskiej.
2. Mylenie państw bałtyckich (Litwa, Łotwa, Estonia) z państwami bałkańskimi.
3. Twierdzenie, że Watykan leży poza granicami Włoch (jest to enklawa wewnątrz Rzymu).
4. Uważanie Turcji za państwo leżące w całości w Europie.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Czym jest mikropaństwo?

To państwo o bardzo małej powierzchni i liczbie ludności, zazwyczaj posiadające specyficzne tradycje polityczne.

Jakie państwa powstały po rozpadzie Jugosławii?

Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Serbia, Czarnogóra, Macedonia Północna oraz Kosowo (uznawane częściowo).

Które kraje skandynawskie leżą w Europie Północnej?

Do Skandynawii zaliczamy Norwegię, Szwecję i Danię, a szerzej do krajów nordyckich także Finlandię i Islandię.

Co to jest eksklawa?

To część terytorium państwa oddzielona od głównego obszaru krajem lub krajami trzecimi (np. obwód królewiecki).

Czy Szwajcaria należy do strefy Schengen?

Tak, mimo że nie jest członkiem Unii Europejskiej, Szwajcaria podpisała układ z Schengen, co umożliwia podróże bez kontroli granicznych.

FAQ

Ile jest państw w Europie?

Przyjmuje się, że w Europie znajduje się 47 w pełni niepodległych państw, choć liczba ta może się różnić w zależności od uznania niektórych terytoriów za suwerenne.

Dlaczego granice w Europie się zmieniają?

Zmiany granic wynikają z konfliktów zbrojnych, ruchów narodowowyzwoleńczych, umów międzynarodowych oraz procesów demokratycznych.

Jakie są największe stolice europejskie?

Pod względem liczby ludności do największych należą Moskwa, Londyn, Paryż oraz Berlin.

Czy Grenlandia należy do Europy?

Geograficznie Grenlandia należy do Ameryki Północnej, ale politycznie jest terytorium autonomicznym należącym do Danii, czyli kraju europejskiego.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Zróżnicowanie klimatyczne Europy Następna lekcja: Rozmieszczenie ludności. Starzenie się społeczeństwa

Cały dział: Środowisko przyrodnicze i ludność Europy

• Rozmieszczenie ludności. Starzenie się społeczeństwa
• Zróżnicowanie ludności Europy. Migracje
• Wielkie miasta Europy: Paryż i Londyn
• Położenie i ukształtowanie powierzchni Europy
• Wulkany i trzęsienia ziemi na Islandii