Strefy oświetlenia Ziemi – test i pytania, geografia klasa 6

Ze względu na kulisty kształt Ziemi i stałe nachylenie jej osi, promienie słoneczne padają na różne szerokości geograficzne pod różnym kątem przez cały rok. Pozwoliło to wyznaczyć pięć stref oświetlenia Ziemi, różniących się ilością docierającej energii słonecznej.

Najważniejsze w 30 sekund

• Strefa gorąca leży między zwrotnikami Raka i Koziorożca (23,5° N – 23,5° S).
• Dwie strefy umiarkowane rozciągają się między zwrotnikami a kołami podbiegunowymi.
• Dwie strefy chłodne (okołobiegunowe) leżą za kołami podbiegunowymi (66,5° N i S).
• Koła podbiegunowe leżą na szerokości 66,5° N i 66,5° S.
• W strefie gorącej Słońce przynajmniej raz w roku góruje w zenicie.

Strefa gorąca – między zwrotnikami

Strefa gorąca, zwana też strefą międzyzwrotnikową, rozciąga się między Zwrotnikiem Raka (23,5° N) a Zwrotnikiem Koziorożca (23,5° S). Jest to jedyna strefa, w której Słońce przynajmniej raz w roku góruje dokładnie w zenicie, czyli promienie padają pionowo na powierzchnię Ziemi – na równiku zdarza się to dwa razy w roku, podczas równonocy, a na zwrotnikach raz w roku, w dniu odpowiedniego przesilenia.

W strefie gorącej różnice temperatur między porami roku są niewielkie, a dzień i noc mają zbliżoną długość przez cały rok – na równiku zawsze trwają po około 12 godzin. To obszar najbardziej nasłoneczniony na Ziemi, obejmujący m.in. Amazonię, Afrykę Środkową i większość Azji Południowo-Wschodniej.

Nazwa strefy nie oznacza, że cały jej obszar ma jednakowy klimat gorący – w górach tropikalnych, np. w Andach czy na Kilimandżaro, mimo położenia w strefie gorącej, temperatury są znacznie niższe z powodu dużej wysokości nad poziomem morza.

Dwie strefy umiarkowane

Strefy umiarkowane (północna i południowa) leżą między zwrotnikami a kołami podbiegunowymi, czyli odpowiednio między 23,5° a 66,5° szerokości geograficznej na obu półkulach. W Polsce, leżącej między około 49° a 54,8° szerokości północnej, znajdujemy się właśnie w strefie umiarkowanej.

Charakterystyczną cechą stref umiarkowanych jest wyraźne następowanie czterech pór roku – wiosny, lata, jesieni i zimy – wynikające ze znacznych zmian kąta padania promieni słonecznych w ciągu roku. Długość dnia i nocy zmienia się tu sezonowo znacznie bardziej niż w strefie gorącej, choć nie dochodzi do skrajności typowych dla stref chłodnych.

Strefa umiarkowana obejmuje większość Europy, znaczną część Ameryki Północnej, część Azji oraz południowe krańce Ameryki Południowej i Australii – to tereny o umiarkowanie korzystnych warunkach do rozwoju rolnictwa i osadnictwa.

Strefy chłodne za kołami podbiegunowymi

Strefy chłodne, nazywane też okołobiegunowymi, leżą za kołami podbiegunowymi, czyli powyżej 66,5° N na północy i poniżej 66,5° S na południu, aż do biegunów. To jedyne obszary Ziemi, gdzie występują dni i noce polarne – zjawiska, podczas których Słońce przez co najmniej jedną dobę nie zachodzi (dzień polarny) lub nie wschodzi (noc polarna).

Im bliżej bieguna, tym dłużej trwają te zjawiska – na biegunie północnym dzień polarny trwa od marca do września (ok. pół roku), a na biegunie południowym – od września do marca. Koło podbiegunowe to granica, na której dzień i noc polarna występują przez dokładnie jedną dobę w roku.

Strefy chłodne obejmują m.in. Antarktydę, północne krańce Grenlandii, Syberii i Kanady oraz Ocean Arktyczny. Z powodu bardzo małego kąta padania promieni słonecznych nawet latem, panuje tam surowy klimat polarny z niskimi temperaturami przez większość roku.

Co trzeba umieć

• Wymienić pięć stref oświetlenia Ziemi i podać ich granice szerokości geograficznej.
• Wyjaśnić, czym charakteryzuje się strefa gorąca.
• Opisać cechy stref umiarkowanych, w tym położenie Polski.
• Wyjaśnić zjawisko dnia i nocy polarnej w strefach chłodnych.
• Powiązać zwrotniki i koła podbiegunowe z granicami stref oświetlenia.

Typowe błędy

1. Mylenie liczby stref oświetlenia (jest ich pięć, nie trzy czy cztery).
2. Twierdzenie, że cała strefa gorąca ma jednakowo wysoką temperaturę niezależnie od wysokości terenu.
3. Mylenie koła podbiegunowego ze zwrotnikiem.
4. Nieumiejętność wskazania, w której strefie leży Polska.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Czym różni się strefa gorąca od stref umiarkowanych pod względem długości dnia?

W strefie gorącej dzień i noc trwają niemal zawsze po 12 godzin, a w strefach umiarkowanych ich długość wyraźnie zmienia się sezonowo.

Co wyznacza granicę między strefą umiarkowaną a chłodną?

Koło podbiegunowe, leżące na szerokości 66,5° N lub S.

Czy w strefie umiarkowanej występują dni polarne?

Nie, dni i noce polarne występują wyłącznie w strefach chłodnych, za kołami podbiegunowymi.

Dlaczego na równiku Słońce góruje w zenicie dwa razy w roku?

Bo promienie padają tam prostopadle podczas obu równonocy, wiosennej i jesiennej.

Jakie państwa leżą częściowo w strefie chłodnej?

Np. Rosja (północna Syberia), Kanada i Dania (Grenlandia) mają terytoria sięgające za koło podbiegunowe.

FAQ

Czy strefy oświetlenia pokrywają się dokładnie ze strefami klimatycznymi?

Nie całkiem – strefy oświetlenia wynikają tylko z geometrii Ziemi i Słońca, a strefy klimatyczne uwzględniają też prądy morskie, ukształtowanie terenu i wiatry.

Czy w nocy polarnej panuje ciągła ciemność?

Niekoniecznie. W zależności od szerokości geograficznej i pory roku, w trakcie nocy polarnej mogą występować okresy półmroku (zmierzchu i świtu). Niebo rozświetlać mogą także Księżyc i zorze polarne.

Czy granice stref oświetlenia się zmieniają?

Są wyznaczone stałymi wartościami szerokości geograficznej (23,5° i 66,5°), wynikającymi z niemal niezmiennego nachylenia osi Ziemi.

Czy w strefie gorącej zdarzają się mrozy?

Wyjątkowo tak, ale tylko na dużych wysokościach w górach, np. na szczytach Andów czy Kilimandżaro.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Ruch obiegowy Ziemi Następna lekcja: Położenie i ukształtowanie powierzchni Europy

Cały dział: Ruchy Ziemi

• Ziemia w Układzie Słonecznym
• Ruch obrotowy Ziemi
• Ruch obiegowy Ziemi
• Położenie i ukształtowanie powierzchni Europy
• Wulkany i trzęsienia ziemi na Islandii