Środowisko przyrodnicze Ameryki – test i pytania, geografia klasa 8

Ameryka to kontynent wielkich kontrastów, rozciągający się od arktycznych lodów po tropikalne lasy Amazonii. Południkowy układ wielkich form rzeźby terenu determinuje warunki klimatyczne i bogactwo przyrody obu części kontynentu.

Najważniejsze w 30 sekund

• Ameryka składa się z dwóch kontynentów połączonych Przesmykiem Panamskim.
• Wzdłuż zachodniego wybrzeża ciągną się potężne łańcuchy górskie: Kordyliery i Andy.
• Amazonka jest największą rzeką świata pod względem zasobów wody i powierzchni dorzecza.
• Południkowy układ gór sprzyja swobodnemu przemieszczaniu się mas powietrza z północy na południe.
• W Ameryce występują wszystkie strefy klimatyczne świata.

Ukształtowanie powierzchni i tektonika

Ukształtowanie powierzchni Ameryki charakteryzuje się wyraźnym południkowym układem krain geograficznych. Wzdłuż całego zachodniego wybrzeża obu Ameryk ciągnie się potężny system młodych gór fałdowych: Kordyliery w Ameryce Północnej oraz Andy w Ameryce Południowej. Są to obszary aktywne sejsmicznie, z licznymi wulkanami i częstymi trzęsieniami ziemi, co wynika z położenia na styku płyt litosfery w obrębie tzw. Ognistego Pierścienia Pacyfiku.

W centralnych częściach obu kontynentów przeważają rozległe niziny, takie jak Nizina Wewnętrzna i Nizina Wielkich Równin w Ameryce Północnej oraz Nizina Amazonki, Nizina Orinoko i Nizina La Platy w Ameryce Południowej. Wschodnie wybrzeża zajmują starsze, niższe góry i wyżyny, takie jak Appalachy, Wyżyna Brazylijska czy Wyżyna Gujańska. Taki układ rzeźby terenu ma kluczowe znaczenie dla klimatu i sieci rzecznej.

Warunki klimatyczne i ich uwarunkowania

Ameryka rozciąga się niemal od bieguna do bieguna, co sprawia, że występują tu wszystkie strefy klimatyczne: od polarnej na północy Kanady i Grenlandii, przez umiarkowaną w USA, zwrotnikową w Meksyku, aż po równikową w Brazylii. Południkowy układ gór stanowi barierę dla wilgotnych mas powietrza znad oceanów, co powoduje powstawanie pustyń po ich zawietrznej stronie (np. Pustynia Atakama w Chile czy Wielka Kotlina w USA).

Brak barier górskich o przebiegu równoleżnikowym w środkowej części kontynentu umożliwia swobodne ścieranie się mas powietrza polarnego i zwrotnikowego. W Ameryce Północnej prowadzi to do powstawania gwałtownych zjawisk pogodowych, takich jak tornada w tzw. Alei Tornad oraz cyklony tropikalne uderzające w wybrzeża Zatoki Meksykańskiej. Prądy morskie, takie jak ciepły Prąd Zatokowy (Golfsztrom) czy zimny Prąd Peruwiański, dodatkowo modyfikują klimat wybrzeży.

Sieć wodna i bogactwo przyrody

Ameryka posiada niezwykle rozwiniętą sieć rzeczną, zdominowaną przez gigantyczne systemy wodne. Amazonka, płynąca przez Amerykę Południową, jest rekordzistką pod względem ilości niesionej wody i posiada największe na świecie dorzecze, pokryte wilgotnym lasem równikowym (selvą). W Ameryce Północnej najważniejszym systemem jest rzeka Mississippi wraz z dopływem Missouri, która stanowi kluczową drogę wodną dla rolniczego serca kontynentu.

Na granicy USA i Kanady znajduje się system Wielkich Jezior (m.in. Górne, Michigan, Huron), stanowiący największy na świecie rezerwuar słodkiej wody powierzchniowej. Przyroda Ameryki jest niezwykle różnorodna – od tundry i tajgi na północy, przez stepy (prerie w Ameryce Północnej i pampę w Południowej), po bogate w gatunki lasy tropikalne i wysokogórskie piętra roślinne w Andach. Ochrona tych unikalnych ekosystemów jest wyzwaniem globalnym.

Co trzeba umieć

• Wskazać na mapie Kordyliery, Andy, Amazonkę i Mississippi.
• Wyjaśnić wpływ południkowego układu gór na klimat Ameryki.
• Opisać różnicę między tornadem a cyklonem tropikalnym.
• Wymienić największe jeziora Ameryki Północnej.
• Scharakteryzować roślinność stepową Ameryki (preria i pampa).

Typowe błędy

1. Mylenie Kordylierów (Ameryka Północna) z Andami (Ameryka Południowa).
2. Uważanie, że Amazonka płynie w Ameryce Północnej.
3. Twierdzenie, że Andy to góry stare i stabilne (są młode i aktywne sejsmicznie).
4. Zapominanie, że Grenlandia jest częścią Ameryki pod względem fizycznogeograficznym.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Jaka jest najwyższa góra Ameryki Północnej?

Jest to Denali (wcześniej Mount McKinley), wznosząca się na 6190 m n.p.m. na Alasce.

Która pustynia w Ameryce jest uważana za najsuchszą?

Pustynia Atakama w Chile, gdzie w niektórych miejscach deszcz nie padał od dziesięcioleci.

Czym różnią się Kordyliery od Appalachów?

Kordyliery to góry młode, wysokie i strome, natomiast Appalachy są stare, niskie i mocno zniszczone (zdenudowane) przez erozję.

Gdzie leży Grenlandia?

Grenlandia leży w Ameryce Północnej, jest największą wyspą świata, w większości pokrytą lądolodem.

Jakie znaczenie ma Amazonka dla świata?

Amazonka transportuje ok. 20% słodkiej wody rzecznej świata i jest kluczowa dla bioróżnorodności planety.

FAQ

Dlaczego w Ameryce Północnej często występują tornada?

Wynika to ze zderzeń mas ciepłego powietrza z Zatoki Meksykańskiej z zimnym powietrzem z północy nad płaskim terenem Wielkich Równin, gdzie nie ma barier górskich.

Czy Andy to góry wulkaniczne?

Tak, Andy leżą w strefie aktywnej sejsmicznie (Ognisty Pierścień Pacyfiku), co objawia się obecnością licznych wulkanów i częstymi trzęsieniami ziemi.

Jakie są główne formacje roślinne Ameryki Południowej?

W Ameryce Południowej dominują wilgotne lasy równikowe (Amazonia), sawanny (campos, llanos) oraz stepy (pampa), a także roślinność górska w Andach.

Co to jest ekosystem tajgi?

Tajga to rozległy las iglasty występujący w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego, charakterystyczny dla północnych obszarów Ameryki Północnej i Eurazji.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Kenia – turystyczny potencjał Następna lekcja: Tornada i cyklony tropikalne w Ameryce Północnej

Cały dział: Ameryka Północna i Ameryka Południowa

• Tornada i cyklony tropikalne w Ameryce Północnej
• W Amazonii
• Ludność Ameryki
• Urbanizacja w Ameryce
• Kanada – środowisko przyrodnicze a rozwój rolnictwa