Żołnierze niezłomni – test i pytania, historia klasa 4

Po zakończeniu II wojny światowej część żołnierzy polskiego podziemia nie złożyła broni, bo nie zgadzała się na nową, narzuconą przez Związek Sowiecki władzę komunistyczną. Ich walkę nazywamy dziś oporem żołnierzy niezłomnych, zwanych też żołnierzami wyklętymi.

Najważniejsze w 30 sekund

• Żołnierze niezłomni walczyli z władzą komunistyczną po 1945 roku, często do początku lat 50.
• Wielu z nich wywodziło się z Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych.
• 1 marca obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych (ustanowiony w 2011 roku).
• Rotmistrz Witold Pilecki, dobrowolny więzień Auschwitz, został stracony w 1948 roku.
• Ostatni z żołnierzy niezłomnych, Józef Franczak „Lalek”, zginął w 1963 roku.

Kim byli żołnierze niezłomni

Żołnierze niezłomni to żołnierze polskiego podziemia niepodległościowego, którzy po 1945 roku nie zgodzili się na władzę komunistyczną narzuconą Polsce przez Związek Sowiecki. Wielu z nich walczyło wcześniej w Armii Krajowej, Narodowych Siłach Zbrojnych lub innych organizacjach konspiracyjnych okresu okupacji niemieckiej. Uważali, że nowa władza jest obca i nielegalna, dlatego kontynuowali walkę zbrojną i konspiracyjną, licząc na pomoc państw zachodnich.

Oddziały partyzanckie ukrywały się w lasach, zwłaszcza na Lubelszczyźnie, Podlasiu, Rzeszowszczyźnie i w Białostockiem. Prowadziły akcje przeciwko funkcjonariuszom Urzędu Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej, atakowały więzienia, by uwalniać aresztowanych kolegów, oraz starały się chronić miejscową ludność przed represjami. Z czasem, wobec przewagi sił komunistycznych, opór słabł, a wielu żołnierzy zostało aresztowanych, skazanych w pokazowych procesach lub zabitych.

Najważniejsi dowódcy i ich losy

Rotmistrz Witold Pilecki, który w czasie wojny dobrowolnie dał się zamknąć w obozie Auschwitz, by zdobyć informacje o zbrodniach niemieckich, po wojnie działał w konspiracji antykomunistycznej. Został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa, oskarżony o szpiegostwo i stracony w maju 1948 roku w więzieniu na Mokotowie w Warszawie.

Majorzy Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka” i Hieronim Dekutowski „Zapora” dowodzili oddziałami partyzanckimi m.in. na Wileńszczyźnie i Lubelszczyźnie. Obaj zostali schwytani, skazani na śmierć w sfałszowanych procesach i straceni – Hieronim Dekutowski w 1949 roku, a Zygmunt Szendzielarz w 1951. Józef Franczak, pseudonim „Lalek”, ukrywał się najdłużej ze wszystkich – zginął w obławie w 1963 roku, prawie dwadzieścia lat po zakończeniu wojny.

Pamięć o żołnierzach niezłomnych dzisiaj

Przez dziesięciolecia PRL żołnierze niezłomni byli przedstawiani w propagandzie jako bandyci, a ich groby celowo ukrywano, by uniemożliwić godny pochówek. Dopiero po 1989 roku historycy i rodziny zaczęli odkrywać prawdę, szukać miejsc pochówku i przywracać im dobre imię.

W 2011 roku Sejm ustanowił 1 marca Narodowym Dniem Pamięci Żołnierzy Wyklętych – w tym dniu w 1951 roku komuniści wykonali wyrok śmierci na kilku członkach IV Zarządu Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. Dziś w tym dniu odbywają się uroczystości, biegi pamięci i lekcje historii poświęcone bohaterom powojennego podziemia.

Co trzeba umieć

• Wyjaśnić, kim byli żołnierze niezłomni i dlaczego walczyli po 1945 roku
• Podać przykłady dowódców podziemia antykomunistycznego
• Wskazać datę i znaczenie Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych
• Opisać losy Witolda Pileckiego
• Wyjaśnić, dlaczego władze PRL ukrywały prawdę o żołnierzach niezłomnych

Typowe błędy

1. Mylenie żołnierzy niezłomnych z żołnierzami walczącymi wyłącznie podczas okupacji niemieckiej.
2. Przekonanie, że opór zbrojny zakończył się od razu w 1945 roku.
3. Mylenie dat – Narodowy Dzień Pamięci to 1 marca, a nie 11 listopada.
4. Nieznajomość losów Witolda Pileckiego i jego roli w Auschwitz.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Gdzie działały główne oddziały partyzanckie żołnierzy niezłomnych?

Przede wszystkim na Lubelszczyźnie, Podlasiu, Rzeszowszczyźnie i w Białostockiem.

Jakie akcje prowadziły oddziały podziemia?

Atakowały posterunki UB i MO, uwalniały więźniów oraz broniły ludności przed represjami.

Co stało się z grobami wielu żołnierzy niezłomnych?

Władze celowo je ukrywały, np. chowając ciała w nieoznaczonych dołach na terenie więzień, by zatrzeć po nich ślad.

Kto to był Hieronim Dekutowski?

Major o pseudonimie „Zapora”, dowódca oddziału na Lubelszczyźnie, stracony w 1949 roku.

Na czym polegała pokazowa rola procesów sądowych wobec żołnierzy niezłomnych?

Miały udowodnić winę oskarżonych niezależnie od faktów i zastraszyć społeczeństwo, by stłumić wszelki opór.

FAQ

Dlaczego żołnierzy niezłomnych nazywa się też żołnierzami wyklętymi?

Bo władza komunistyczna oficjalnie ich potępiała i wykluczała z pamięci narodowej przez dziesięciolecia, próbując wymazać ich z historii.

Czy walka żołnierzy niezłomnych miała szanse powodzenia?

Z czasem malały, bo przewaga sił komunistycznych i brak realnej pomocy Zachodu osłabiały opór. Ostatecznie była to walka skazana na porażkę militarną, ale ważna dla zachowania pamięci o wolnej Polsce.

Jak dziś upamiętnia się żołnierzy niezłomnych?

Organizuje się Bieg Pamięci Żołnierzy Wyklętych, uroczystości 1 marca, lekcje w szkołach, powstają filmy i książki o ich losach.

Czy wszyscy żołnierze niezłomni zostali zabici?

Nie, część trafiła do więzień na wiele lat, a niektórzy po latach wyszli na wolność, często zniszczeni psychicznie i fizycznie.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Zośka, Alek i Rudy – bohaterscy harcerze Następna lekcja: Jan Paweł II – papież pielgrzym

Cały dział: Ku współczesnej Polsce

• Jan Paweł II – papież pielgrzym
• „Solidarność” i jej bohaterowie
• Józef Piłsudski i niepodległa Polska
• Eugeniusz Kwiatkowski i budowa Gdyni
• Zośka, Alek i Rudy – bohaterscy harcerze