Cywilizacje Indii i Chin – test i pytania, historia klasa 5

Nad wielkimi rzekami Azji – Indusem, Gangesem i Huang He – powstały jedne z najstarszych cywilizacji świata. Poznasz ich osiągnięcia, wierzenia i organizację społeczeństwa.

Najważniejsze w 30 sekund

• Cywilizacja doliny Indusu rozwijała się ok. 2500 p.n.e. w miastach Mohendżo Daro i Harappa.
• W Indiach ukształtował się system kastowy oraz religie: hinduizm i buddyzm (założony przez Siddharthę Gautamę).
• Chińska cywilizacja powstała nad rzeką Huang He; pierwsza dynastia to Shang, potem Zhou.
• Chińczycy wynaleźli jedwab i pismo obrazkowe, a w późniejszych wiekach także papier i kompas.
• Konfucjusz (551–479 p.n.e.) stworzył filozofię opartą na szacunku dla starszych i porządku społecznym.

Cywilizacja doliny Indusu

Nad rzeką Indus, na terenie dzisiejszego Pakistanu, już około 2500 roku p.n.e. powstały starannie zaplanowane miasta Mohendżo Daro i Harappa. Miały one regularną siatkę ulic, kanalizację oraz murowane domy z cegły. Świadczy to o wysokim poziomie organizacji i inżynierii mieszkańców tej cywilizacji.

Mieszkańcy doliny Indusu zajmowali się rolnictwem, hodowlą oraz handlem z odległymi krainami, w tym z Mezopotamią. Posługiwali się własnym pismem, którego do dziś nie udało się w pełni odczytać. Cywilizacja ta zanikła około 1700 roku p.n.e. z przyczyn do końca niewyjaśnionych – być może były to zmiany klimatu lub wyschnięcie rzek.

Społeczeństwo i religie Indii

W starożytnych Indiach ukształtował się system kastowy, dzielący ludzi na cztery główne grupy (warny): kapłanów (braminów), wojowników (kszatriów), rolników, rzemieślników i kupców (wajśjów) oraz sług (śudrów). Przynależność do warny była dziedziczna i decydowała o zawodzie, małżeństwie i pozycji w społeczeństwie.

W Indiach narodziły się dwie wielkie religie: hinduizm, czczący wielu bogów jak Wisznu i Sziwa oraz wierzący w reinkarnację, a także buddyzm, założony przez księcia Siddharthę Gautamę zwanego Buddą. Buddyzm głosił drogę do wyzwolenia od cierpienia poprzez medytację i umiarkowane życie.

Cywilizacja chińska nad Huang He

Cywilizacja chińska rozwinęła się w dorzeczu rzeki Huang He, zwanej Żółtą Rzeką ze względu na kolor niesionego przez nią mułu. Pierwszą historyczną dynastią była dynastia Shang, rządząca od około XVI wieku p.n.e., po niej władzę przejęła dynastia Zhou.

Chińczycy stworzyli pismo oparte na znakach-obrazkach, które z czasem stało się podstawą współczesnego pisma chińskiego. Wynaleźli także jedwab, uzyskiwany z kokonów jedwabników, który stał się cennym towarem eksportowym wzdłuż późniejszego Jedwabnego Szlaku.

Konfucjusz i filozofia chińska

Konfucjusz, żyjący w latach 551–479 p.n.e., był chińskim filozofem i nauczycielem, którego nauki wywarły ogromny wpływ na kulturę Chin. Głosił on szacunek dla rodziców i starszych, posłuszeństwo wobec władcy oraz dbałość o harmonię społeczną.

Konfucjanizm stał się podstawą etyki urzędniczej w Chinach przez kolejne tysiąclecia. Obok niego rozwijał się taoizm, nauka Laozi, kładąca nacisk na zgodność z naturą i prostotę życia.

Co trzeba umieć

• Wskazać na mapie dolinę Indusu i Huang He jako kolebki cywilizacji
• Wymienić cechy miast Mohendżo Daro i Harappa
• Opisać system kastowy w starożytnych Indiach
• Scharakteryzować hinduizm i buddyzm
• Podać osiągnięcia cywilizacji chińskiej
• Wyjaśnić znaczenie nauk Konfucjusza

Typowe błędy

1. Mylenie doliny Indusu z doliną Gangesu jako miejscem narodzin pierwszej cywilizacji indyjskiej
2. Przypisywanie wynalezienia papieru starożytnym Chinom z okresu dynastii Shang (papier powstał później)
3. Mylenie Buddy z bogiem hinduistycznym, podczas gdy był on człowiekiem – księciem Siddharthą
4. Niepamiętanie, że kasty były dziedziczne i nie można było ich zmienić

Krótkie pytania i odpowiedzi

Dlaczego miasta doliny Indusu uznaje się za wyjątkowe?

Miały regularną siatkę ulic, kanalizację i murowane domy, co świadczyło o wysokim poziomie planowania urbanistycznego.

Co się stało z cywilizacją doliny Indusu około 1700 p.n.e.?

Zanikła z niewyjaśnionych do końca przyczyn, prawdopodobnie związanych ze zmianami klimatu lub rzek.

Czym różnił się buddyzm od hinduizmu?

Buddyzm nie opierał się na kastach ani wielu bogach, lecz na drodze do wyzwolenia od cierpienia poprzez medytację i umiarkowane życie.

Jakie znaczenie miał jedwab dla Chin?

Był cennym towarem eksportowym, sprzedawanym później wzdłuż Jedwabnego Szlaku do innych krain.

Jakie wartości głosił konfucjanizm?

Szacunek dla starszych i rodziców, posłuszeństwo wobec władcy oraz dbałość o porządek społeczny.

FAQ

Czy pismo z doliny Indusu zostało odczytane?

Nie, mimo wielu prób naukowcy do dziś nie potrafią w pełni odczytać pisma używanego przez mieszkańców doliny Indusu.

Czy system kastowy istnieje współcześnie?

Formalnie został zniesiony w Indiach w XX wieku, choć jego wpływy są wciąż widoczne w niektórych regionach społecznych.

Czym jest reinkarnacja w hinduizmie?

To wiara w ponowne narodziny duszy w nowym ciele po śmierci, zależne od karmy, czyli wcześniejszych czynów.

Dlaczego rzekę Huang He nazywano Żółtą Rzeką?

Ze względu na żółtawy kolor wody, spowodowany dużą ilością niesionego przez nią mułu i piasku.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: W starożytnym Izraelu Następna lekcja: Od hieroglifów do alfabetu

Cały dział: Pierwsze cywilizacje

• Od hieroglifów do alfabetu
• Życie pierwszych ludzi
• Miasta-państwa Mezopotamii
• W Egipcie faraonów
• W starożytnym Izraelu