Ustrój starożytnego Rzymu – test i pytania, historia klasa 5

Starożytny Rzym przeszedł trzy etapy ustrojowe: królestwo, republikę i cesarstwo. Poznaj, jak zmieniała się władza w mieście nad Tybrem i kto nią rządził.

Najważniejsze w 30 sekund

Rzym założono tradycyjnie w 753 r. p.n.e.
Republikę rzymską ustanowiono w 509 r. p.n.e. po obaleniu ostatniego króla Tarkwiniusza Pysznego.
Najwyższą władzę wykonawczą sprawowało dwóch konsulów wybieranych na rok.
Trybun ludowy miał prawo weta wobec decyzji senatu i urzędników.
Cesarstwo rozpoczęło się w 27 r. p.n.e., gdy Oktawian August otrzymał tytuł princepsa.

Test: Ustrój starożytnego Rzymu – 10 pytań

W którym roku tradycyjnie założono Rzym?
- A) 753 r. p.n.e.
- B) 509 r. p.n.e.
- C) 27 r. p.n.e.
- D) 44 r. p.n.e.
Kiedy obalono monarchię i ustanowiono republikę?
- A) 753 r. p.n.e.
- B) 509 r. p.n.e.
- C) 44 r. p.n.e.
- D) 27 r. p.n.e.
Ilu konsulów sprawowało władzę w republice?
- A) Jeden
- B) Dwóch
- C) Trzech
- D) Dziesięciu
Na jak długo wybierano konsulów?
- A) Na całe życie
- B) Na pięć lat
- C) Na jeden rok
- D) Na dziesięć lat
Czym zajmował się trybun ludowy?
- A) Dowodził armią
- B) Mógł zawetować decyzje niekorzystne dla plebejuszy
- C) Prowadził spis majątków
- D) Był najwyższym kapłanem
Kto ostatecznie przejął władzę po wojnach domowych i został pierwszym cesarzem?
- A) Juliusz Cezar
- B) Pompejusz
- C) Oktawian August
- D) Tarkwiniusz Pyszny
Jaki urząd powoływano tylko na czas kryzysu, na pół roku?
- A) Cenzor
- B) Dyktator
- C) Pretor
- D) Edyl
Co robili cenzorzy w republice rzymskiej?
- A) Sądzili przestępców
- B) Prowadzili spis obywateli i majątków
- C) Dowodzili flotą
- D) Zarządzali świątyniami
Z kogo składał się senat rzymski?
- A) Z wybieranych co roku chłopów
- B) Z byłych urzędników
- C) Wyłącznie z wojskowych
- D) Z niewolników
Kiedy upadło cesarstwo zachodniorzymskie?
- A) 476 r. n.e.
- B) 27 r. p.n.e.
- C) 509 r. p.n.e.
- D) 44 r. p.n.e.

Okres królewski

Według tradycji Rzym powstał w 753 roku p.n.e., a pierwszym władcą był legendarny Romulus. Przez ponad dwieście lat miastem rządziło siedmiu królów, którzy sprawowali władzę sądowniczą, wojskową i religijną. Ostatni z nich, Tarkwiniusz Pyszny, rządził despotycznie, co doprowadziło do buntu arystokracji rzymskiej.

W 509 roku p.n.e. Rzymianie obalili monarchię i ogłosili republikę, czyli ustrój, w którym władzę sprawują wybierani urzędnicy, a nie dziedziczny władca. Strach przed powrotem tyranii sprawił, że Rzymianie rozdzielili władzę między wiele urzędów i ograniczyli ich kadencję do jednego roku.

Republika i jej urzędy

Na czele republiki stało dwóch konsulów wybieranych co roku przez zgromadzenie ludowe. Posiadali oni władzę wojskową i cywilną, ale mogli wzajemnie blokować swoje decyzje, co zapobiegało nadmiernej koncentracji władzy. Obok konsulów działali pretorzy zajmujący się sądownictwem oraz cenzorzy prowadzący spis obywateli i majątków.

Senat, złożony z kilkuset byłych urzędników, doradzał konsulom i decydował o finansach oraz polityce zagranicznej. Plebejusze, czyli niearystokratyczna część społeczeństwa, wywalczyli sobie urząd trybuna ludowego, który mógł zawetować niekorzystne dla nich decyzje. W wyjątkowych sytuacjach, na przykład podczas wojny, senat mógł powołać dyktatora na pół roku.

Przejście do cesarstwa

Kryzys republiki w I wieku p.n.e. wywołały wojny domowe oraz rywalizacja wodzów, takich jak Juliusz Cezar i Pompejusz. Po zamordowaniu Cezara w 44 roku p.n.e. władzę ostatecznie przejął jego przybrany syn Oktawian, który w 27 roku p.n.e. otrzymał od senatu tytuł Augusta i zapoczątkował okres cesarstwa.

Choć formalnie zachowano senat i dawne urzędy, realna władza spoczywała w rękach cesarza, zwanego princepsem, czyli pierwszym obywatelem. Cesarstwo trwało aż do 476 roku n.e. na zachodzie, a na wschodzie przetrwało jako Bizancjum jeszcze blisko tysiąc lat dłużej.

Co trzeba umieć

Wymienić trzy etapy ustrojowe starożytnego Rzymu w kolejności chronologicznej.
Wyjaśnić, czym różniła się republika od monarchii.
Opisać kompetencje konsulów i senatu.
Wyjaśnić rolę trybuna ludowego i prawo weta.
Podać datę i okoliczności powstania cesarstwa.

Typowe błędy

Mylenie króla z cesarzem – to dwa różne okresy ustrojowe, oddzielone republiką.
Przekonanie, że senat rządził samodzielnie – w rzeczywistości doradzał konsulom.
Zapominanie, że konsulów było dwóch, a nie jeden.
Mylenie dyktatora rzymskiego (urząd nadzwyczajny na pół roku) ze współczesnym znaczeniem tego słowa.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Jak nazywał się ostatni król Rzymu?

Tarkwiniusz Pyszny, obalony w 509 r. p.n.e.

Co oznaczało prawo weta trybuna?

Możliwość zablokowania decyzji urzędników lub senatu niekorzystnych dla plebejuszy.

Jaką funkcję pełnił pretor?

Zajmował się sądownictwem w republice rzymskiej.

Kto zamordował Juliusza Cezara i w którym roku?

Grupa senatorów pod wodzą Brutusa i Kasjusza, w 44 r. p.n.e.

Jaki tytuł otrzymał Oktawian od senatu w 27 r. p.n.e.?

Tytuł Augusta oraz princepsa, czyli pierwszego obywatela.

Czym różnił się patrycjusz od plebejusza?

Patrycjusz należał do starej arystokracji rodowej, plebejusz do reszty wolnych obywateli.

FAQ

Dlaczego Rzymianie obalili monarchię w 509 r. p.n.e.?

Z powodu despotycznych rządów Tarkwiniusza Pysznego i obawy przed tyranią jednego władcy.

Czy w republice rzymskiej wszyscy obywatele mieli równe prawa?

Nie, patrycjusze mieli przewagę, a plebejusze musieli wywalczyć sobie urzędy, np. trybuna ludowego.

Dlaczego konsulów było dwóch, a nie jeden?

Aby żaden z nich nie zgromadził zbyt dużej władzy i mogli się wzajemnie kontrolować.

Co sprawiło, że republika przekształciła się w cesarstwo?

Wojny domowe I wieku p.n.e. i przejęcie faktycznej władzy przez Oktawiana Augusta.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Imperium Aleksandra Wielkiego Następna lekcja: Imperium Rzymskie