Pierwszy rozbiór Polski – test i pytania, historia klasa 6

W 1772 roku Rosja, Prusy i Austria dokonały pierwszego rozbioru Rzeczypospolitej, zabierając jej znaczną część terytorium. Wydarzenie to było konsekwencją słabości wewnętrznej państwa oraz konfliktu wokół konfederacji barskiej.

Najważniejsze w 30 sekund

Test: Pierwszy rozbiór Polski – 10 pytań

  1. W którym roku dokonano pierwszego rozbioru Polski?

    • A) 1772
    • B) 1793
    • C) 1795
    • D) 1764

  2. Które trzy mocarstwa dokonały pierwszego rozbioru?

    • A) Rosja, Prusy, Austria
    • B) Rosja, Szwecja, Turcja
    • C) Prusy, Francja, Austria
    • D) Rosja, Prusy, Francja

  3. Jakie ziemie zajęły Prusy w 1772 roku?

    • A) Pomorze Gdańskie i Warmię
    • B) Galicję z Lwowem
    • C) Ukrainę i Podole
    • D) Mazowsze i Podlasie

  4. Jaką część Polski zajęła Austria w pierwszym rozbiorze?

    • A) Galicję
    • B) Pomorze
    • C) Inflanty
    • D) Wielkopolskę

  5. Jakie powstanie szlacheckie poprzedziło pierwszy rozbiór?

    • A) Konfederacja barska
    • B) Konfederacja targowicka
    • C) Powstanie kościuszkowskie
    • D) Konfederacja warszawska

  6. Kto był głównym inicjatorem porozumienia rozbiorowego wśród mocarstw?

    • A) Fryderyk II Wielki
    • B) Katarzyna II
    • C) Józef II
    • D) Ludwik XVI

  7. Jak nazywał się sejm, który zatwierdził traktaty rozbiorowe?

    • A) Sejm rozbiorowy
    • B) Sejm niemy
    • C) Sejm czteroletni
    • D) Sejm konwokacyjny

  8. Jaki poseł próbował zablokować obrady sejmu rozbiorowego własnym ciałem?

    • A) Tadeusz Rejtan
    • B) Hugo Kołłątaj
    • C) Stanisław Staszic
    • D) Ignacy Potocki

  9. Jaki nowy organ rządowy powołano podczas sejmu rozbiorowego?

    • A) Radę Nieustającą
    • B) Sejm Wielki
    • C) Komisję Rządzącą
    • D) Straż Praw

  10. Jaką instytucję oświatową powołano w 1773 roku?

    • A) Komisję Edukacji Narodowej
    • B) Akademię Krakowską
    • C) Szkołę Rycerską
    • D) Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych

Przyczyny rozbioru

Osłabiona wewnętrznie Rzeczpospolita od dawna była przedmiotem rywalizacji sąsiednich mocarstw. Konfederacja barska (1768–1772), zawiązana w obronie niepodległości i religii katolickiej przeciwko wpływom Rosji i królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu, doprowadziła do wojny domowej i interwencji wojsk rosyjskich na terenie Polski.

Chaos wewnętrzny i obawa przed nadmiernym umocnieniem się Rosji w Polsce skłoniły Prusy i Austrię do zaproponowania rozbioru jako sposobu na zrównoważenie wpływów. Fryderyk II Wielki, król Prus, był głównym inicjatorem porozumienia trzech mocarstw w tej sprawie.

Przebieg i zasięg zaborów

Traktat rozbiorowy podpisano 5 sierpnia 1772 roku. Rosja zajęła ziemie na wschód od Dźwiny i Dniepru, Prusy przejęły Pomorze Gdańskie (bez Gdańska i Torunia) oraz Warmię, a Austria zagarnęła południową część Polski z Lwowem (obszar ten nazwano Galicją), natomiast Kraków pozostał przy Rzeczypospolitej.

Łącznie Polska straciła około 211 tysięcy kilometrów kwadratowych, czyli blisko jedną trzecią swojego terytorium, oraz około 4 miliony mieszkańców spośród wcześniejszych blisko 11 milionów. Była to pierwsza w nowożytnej Europie tak drastyczna ingerencja w integralność terytorialną państwa.

Sejm rozbiorowy 1773–1775

Mocarstwa zażądały formalnej ratyfikacji rozbioru przez sejm Rzeczypospolitej. Zwołany w 1773 roku sejm, znany jako sejm rozbiorowy, obradował pod silną presją wojsk zaborczych obecnych w Warszawie, a opór posłów, m.in. Tadeusza Rejtana, nie zdołał powstrzymać zatwierdzenia traktatów.

W trakcie obrad sejmu uchwalono jednak także pewne reformy wewnętrzne, w tym powołanie Rady Nieustającej jako stałego organu rządowego oraz Komisji Edukacji Narodowej w 1773 roku, pierwszego ministerstwa oświaty w Europie.

Skutki pierwszego rozbioru

Utrata ziem i wstrząs polityczny spowodowany rozbiorem uświadomiły części elit konieczność głębokich reform ustrojowych. To doświadczenie stało się impulsem do działań reformatorskich epoki stanisławowskiej, w tym do zwołania Sejmu Wielkiego w kolejnych latach.

Pierwszy rozbiór pokazał również, że mocarstwa ościenne traktują Rzeczpospolitą jako państwo, którego losem mogą dowolnie dysponować, co w perspektywie kolejnych dwudziestu lat doprowadziło do drugiego i trzeciego rozbioru oraz całkowitej utraty niepodległości.

Co trzeba umieć

Typowe błędy

  1. Mylenie pierwszego rozbioru z drugim (1793) i trzecim (1795)
  2. Mylenie terytoriów zajętych przez poszczególne mocarstwa
  3. Pomijanie roli konfederacji barskiej jako bezpośredniej przyczyny
  4. Niewiązanie sejmu rozbiorowego z postacią Tadeusza Rejtana

Krótkie pytania i odpowiedzi

Ile terytorium straciła Polska w pierwszym rozbiorze?

Około 211 tysięcy kilometrów kwadratowych, czyli blisko jedną trzecią obszaru kraju.

Ile ludności straciła Rzeczpospolita w wyniku pierwszego rozbioru?

Około 4 miliony mieszkańców z wcześniejszych blisko 11 milionów.

Dlaczego konfederacja barska doprowadziła do rozbioru?

Wywołała wojnę domową i interwencję wojsk rosyjskich, co skłoniło Prusy i Austrię do żądania rekompensaty terytorialnej.

Czy Kraków znalazł się pod zaborem austriackim w 1772 roku?

Nie, Kraków pozostał wtedy przy Rzeczypospolitej, w przeciwieństwie do Lwowa.

Jakie reformy uchwalono mimo presji rozbiorowej?

Powołano Radę Nieustającą oraz Komisję Edukacji Narodowej.

FAQ

Czy pierwszy rozbiór był zaskoczeniem dla Rzeczypospolitej?

Częściowo tak, choć osłabienie państwa i ingerencje mocarstw trwały od lat, więc rozbiór był logiczną konsekwencją tej sytuacji.

Czy posłowie sejmu rozbiorowego mieli realny wpływ na decyzje?

Nie, obrady odbywały się pod presją wojsk zaborczych obecnych w Warszawie, a opór posłów był nieskuteczny z powodu przekupstwa i zastraszania.

Jak pierwszy rozbiór wpłynął na późniejsze reformy w Polsce?

Uświadomił elitom konieczność naprawy państwa, co doprowadziło do Sejmu Wielkiego i Konstytucji 3 maja.

Czy wszystkie trzy mocarstwa zyskały tyle samo ziemi?

Nie, podział nie był równy – Rosja zajęła najwięcej terytorium, ale Austria zyskała gęściej zaludnioną Galicję.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Rzeczpospolita pod rządami Wettinów Następna lekcja: Kultura polskiego oświecenia

Cały dział: Upadek Rzeczypospolitej