Sejm Wielki i Konstytucja 3 maja – test i pytania, historia klasa 6

Sejm Wielki, zwany też Czteroletnim, obradował w latach 1788–1792 i uchwalił Konstytucję 3 maja 1791 roku – drugą na świecie nowoczesną konstytucję. Reformy te miały ratować słabnącą Rzeczpospolitą, ale napotkały opór wewnętrzny i zagraniczny.

Najważniejsze w 30 sekund

Sejm Wielki obradował w latach 1788–1792
Konstytucję 3 maja uchwalono 3 maja 1791 roku
Była to druga konstytucja na świecie, po amerykańskiej z 1787 roku
Konstytucja zniosła liberum veto i wolną elekcję
Przeciwko reformom powstała konfederacja targowicka w 1792 roku

Test: Sejm Wielki i Konstytucja 3 maja – 10 pytań

W jakich latach obradował Sejm Wielki?
- A) 1788–1792
- B) 1772–1775
- C) 1764–1768
- D) 1791–1795
Kiedy uchwalono Konstytucję 3 maja?
- A) 3 maja 1791 roku
- B) 3 maja 1788 roku
- C) 3 maja 1792 roku
- D) 3 maja 1793 roku
Wskaż prawdziwe stwierdzenie dotyczące miejsca Konstytucji 3 maja w historii.
- A) Amerykańska była pierwsza, przed polską
- B) Francuska była pierwsza
- C) Polska była pierwsza na świecie
- D) Angielska była pierwsza
Co zastąpiła wprowadzona przez konstytucję monarchia dziedziczna?
- A) Wolną elekcję
- B) Sejmiki ziemskie
- C) Senat
- D) Trybunał Koronny
Kto zawiązał konfederację targowicką?
- A) Przeciwnicy reform z poparciem Rosji
- B) Zwolennicy konstytucji
- C) Mieszczanie warszawscy
- D) Chłopi pańszczyźniani
Kto dowodził wojskami polskimi w wojnie 1792 roku?
- A) Tadeusz Kościuszko i książę Józef Poniatowski
- B) Stanisław Żółkiewski
- C) Jan III Sobieski
- D) Stefan Czarniecki
Jaką zasadę, paraliżującą obrady sejmu, zniosła Konstytucja 3 maja?
- A) Liberum veto
- B) Trójpodział władzy
- C) Wolność osobistą szlachty
- D) Prawa miast
Którzy posłowie przygotowali projekt konstytucji wraz z królem?
- A) Ignacy Potocki i Hugo Kołłątaj
- B) Jan Zamoyski i Jan Tarnowski
- C) Fryderyk II i Katarzyna II
- D) Tadeusz Rejtan i Stanisław Małachowski
Co stało się z poddaństwem chłopów po uchwaleniu konstytucji?
- A) Nie zostało zniesione, chłopi otrzymali opiekę państwa
- B) Zostało całkowicie zniesione
- C) Zostało zaostrzone
- D) Zostało zastąpione niewolnictwem
Co wydarzyło się po przystąpieniu króla do konfederacji targowickiej?
- A) Doszło do drugiego rozbioru Polski w 1793 roku
- B) Konstytucja została umocniona
- C) Rosja wycofała wojska z Polski
- D) Polska odzyskała Galicję

Geneza Sejmu Wielkiego

Sejm zwołany w 1788 roku pod przewodnictwem marszałków Stanisława Małachowskiego i Kazimierza Nestora Sapiehy nazwano Wielkim lub Czteroletnim, ponieważ obradował aż cztery lata, do 1792 roku. Sprzyjający moment polityczny – wojna Rosji z Turcją – pozwolił posłom działać z większą swobodą od ingerencji rosyjskiej.

Stronnictwo patriotyczne, do którego należeli m.in. Ignacy Potocki, Hugo Kołłątaj i Stanisław Staszic, dążyło do głębokich reform wojska, skarbu i ustroju państwa, inspirując się ideami oświecenia oraz potrzebą wzmocnienia osłabionej Rzeczypospolitej.

Uchwalenie Konstytucji 3 maja

3 maja 1791 roku sejm uchwalił Konstytucję, przygotowaną w tajemnicy przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego oraz Ignacego Potockiego i Hugona Kołłątaja, by zaskoczyć opozycję i uniknąć zerwania obrad. Był to drugi na świecie, po konstytucji Stanów Zjednoczonych z 1787 roku, spisany akt ustrojowy tego typu.

Konstytucja wprowadzała monarchię dziedziczną zamiast wolnej elekcji, znosiła liberum veto, ustanawiała trójpodział władzy oraz obejmowała ochroną prawną mieszczan, zbliżając ich status do szlacheckiego. Chłopi zostali objęci opieką państwa, choć nie zniesiono poddaństwa.

Reformy ustrojowe i wojskowe

Konstytucja ustanowiła Sejm jako władzę ustawodawczą, Król ze Strażą Praw jako władzę wykonawczą oraz niezawisłe sądy jako władzę sądowniczą. Zniesiono też podział na Koronę i Litwę na rzecz jednolitego państwa, co miało ujednolicić administrację.

Sejm Wielki uchwalił również reformę wojska, planując zwiększenie armii do 100 tysięcy żołnierzy, oraz wprowadził nowe podatki na jego utrzymanie, w tym podatek od dochodów szlachty i duchowieństwa, co było przełomem w dotychczasowej polityce podatkowej.

Konfederacja targowicka i upadek reform

Przeciwnicy reform, obawiający się utraty przywilejów, zawiązali w maju 1792 roku konfederację targowicką pod przywództwem m.in. Szczęsnego Potockiego, wzywając Rosję do interwencji zbrojnej w obronie dawnego ustroju. Katarzyna II wysłała wojska, rozpoczynając wojnę polsko-rosyjską 1792 roku.

Mimo waleczności wojsk polskich pod wodzą Tadeusza Kościuszki i księcia Józefa Poniatowskiego, król przystąpił do konfederacji targowickiej, co zakończyło obowiązywanie Konstytucji 3 maja i otworzyło drogę do drugiego rozbioru Polski w 1793 roku.

Co trzeba umieć

Podać ramy czasowe Sejmu Wielkiego
Wymienić twórców Konstytucji 3 maja
Opisać najważniejsze postanowienia konstytucji
Wyjaśnić przyczyny i skutki konfederacji targowickiej
Ocenić znaczenie konstytucji dla dalszych losów Rzeczypospolitej

Typowe błędy

Mylenie daty uchwalenia konstytucji (3 maja 1791) z datą zwołania sejmu (1788)
Twierdzenie, że konstytucja zniosła poddaństwo chłopów
Mylenie konfederacji targowickiej z konfederacją barską
Pomijanie roli Rosji w upadku reform Sejmu Wielkiego

Krótkie pytania i odpowiedzi

Dlaczego Sejm Wielki nazywa się też Czteroletnim?

Ponieważ obradował nieprzerwanie przez cztery lata, od 1788 do 1792 roku.

Dlaczego konstytucję uchwalono w tajemnicy i pośpiechu?

Aby zaskoczyć przeciwników reform i uniknąć zerwania obrad sejmu przed głosowaniem.

Jakie prawa konstytucja nadała mieszczanom?

Nadała im część praw przysługujących dotąd szlachcie, m.in. nietykalność osobistą, prawo do nabywania ziemi i dostęp do niższych urzędów.

Dlaczego Katarzyna II zdecydowała się na interwencję w Polsce?

Konfederaci targowiccy wezwali ją do obrony dawnego ustroju, a osłabienie Rosji przez wojnę z Turcją już się skończyło.

Jak zakończyły się reformy Sejmu Wielkiego?

Upadły po wojnie polsko-rosyjskiej 1792 roku i przystąpieniu króla do konfederacji targowickiej.

FAQ

Czy Konstytucja 3 maja obowiązywała długo?

Nie, formalnie obowiązywała zaledwie przez około rok, do przystąpienia króla do konfederacji targowickiej w 1792 roku.

Czy wszyscy posłowie popierali reformy Sejmu Wielkiego?

Nie, część magnaterii sprzeciwiała się zmianom, obawiając się utraty swoich przywilejów, i później zawiązała konfederację targowicką.

Dlaczego uznaje się Konstytucję 3 maja za ważną nawet po jej upadku?

Stała się symbolem dążeń niepodległościowych i wzorem nowoczesnego myślenia o państwie przez kolejne pokolenia Polaków.

Jakie były główne skutki Konstytucji 3 maja dla Rzeczypospolitej?

Mimo jej szybkiego obalenia, konstytucja pokazała wolę reform i modernizacji państwa, stając się ważnym elementem polskiej tożsamości narodowej i dążeń do odzyskania niepodległości.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Kultura polskiego oświecenia Następna lekcja: Powstanie kościuszkowskie i trzeci rozbiór Polski