Bliżej języka: Co już wiemy o przymiotniku? – test i pytania, język polski klasa 5

Przymiotnik to część mowy, którą poznaliśmy już w klasach młodszych, a teraz utrwalamy i rozwijamy tę wiedzę. Lekcja przypomina, jak rozpoznać przymiotnik, jak się odmienia i jak łączy się z rzeczownikiem w zdaniu.

Najważniejsze w 30 sekund

• Przymiotnik odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? czyj? czyja? czyje?
• Przymiotnik określa cechy rzeczownika, np. kolor, wielkość, charakter.
• Odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje – podobnie jak rzeczownik, z którym się łączy.
• Łączy się z rzeczownikiem w związku zgody, czyli dopasowuje się do niego pod względem rodzaju, liczby i przypadka.
• Przymiotniki mogą występować przed rzeczownikiem lub po nim w zdaniu.

Czym jest przymiotnik

Przymiotnik to odmienna część mowy, która nazywa cechy osób, zwierząt, rzeczy czy zjawisk. Odpowiada na pytania jaki?, jaka?, jakie? oraz czyj?, czyja?, czyje?, dlatego łatwo go rozpoznać w zdaniu – wystarczy znaleźć wyraz opisujący właściwość rzeczownika, na przykład wielki dom, miła koleżanka czy mamina bluzka.

Przymiotniki pozwalają dokładniej opisać świat i wzbogacają wypowiedzi – bez nich teksty byłyby suche i mało obrazowe. Mogą określać cechy fizyczne, takie jak wysoki czy czerwony, cechy charakteru, na przykład odważny czy uczciwy, a także przynależność, jak w wyrażeniu babcine okulary.

Odmiana i związek zgody z rzeczownikiem

Przymiotnik odmienia się przez przypadki, liczby (pojedynczą i mnogą) oraz rodzaje (męski, żeński, nijaki w liczbie pojedynczej, a męskoosobowy i niemęskoosobowy w liczbie mnogiej). Formy przymiotnika zawsze dopasowują się do rzeczownika, z którym tworzy on parę, na przykład duży pies, duża piłka, duże okno.

Takie dopasowanie nazywamy związkiem zgody – przymiotnik „zgadza się” z rzeczownikiem pod względem rodzaju, liczby i przypadka. Dlatego gdy zmienia się forma rzeczownika w zdaniu, zwykle zmienia się też forma przymiotnika, np. widzę dużego psa, myślę o dużym psie.

Przymiotnik w zdaniu i najczęstsze błędy

W zdaniu przymiotnik najczęściej pełni funkcję przydawki, czyli określa rzeczownik i razem z nim tworzy większą całość znaczeniową, na przykład w zdaniu „Zielona łąka pachniała latem” przymiotnik zielona określa rzeczownik łąka. Przymiotnik może stać przed rzeczownikiem lub po nim, co wpływa na styl wypowiedzi.

Najczęstszym błędem uczniów jest mylenie przymiotnika z przysłówkiem, na przykład mylenie formy szybki (przymiotnik, odpowiada na pytanie jaki?) z szybko (przysłówek, odpowiada na pytanie jak?). Innym błędem jest niepoprawne dopasowanie końcówki przymiotnika do rodzaju rzeczownika, np. powiedzenie „ładna dom” zamiast poprawnego „ładny dom”.

Co trzeba umieć

• Rozpoznać przymiotnik w tekście i zadać do niego właściwe pytanie.
• Wskazać rodzaj, liczbę i przypadek przymiotnika.
• Wyjaśnić, na czym polega związek zgody przymiotnika z rzeczownikiem.
• Odróżnić przymiotnik od przysłówka.
• Poprawnie dopasować końcówkę przymiotnika do rzeczownika w zdaniu.

Typowe błędy

1. Mylenie przymiotnika z przysłówkiem (szybki – szybko).
2. Niepoprawne dopasowanie rodzaju przymiotnika do rzeczownika.
3. Pomijanie przymiotników w liczbie mnogiej rodzaju męskoosobowego i niemęskoosobowego.
4. Trudność w rozpoznaniu przymiotnika, gdy stoi daleko od określanego rzeczownika w zdaniu.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Czym różni się przymiotnik od rzeczownika?

Rzeczownik nazywa osoby, rzeczy i zjawiska, a przymiotnik określa ich cechy i zawsze odnosi się do jakiegoś rzeczownika.

Czy przymiotnik może stać po rzeczowniku?

Tak, np. w zdaniu „Dom duży stał na wzgórzu” – choć częściej przymiotnik poprzedza rzeczownik.

Jak sprawdzić rodzaj przymiotnika w zdaniu?

Trzeba sprawdzić rodzaj rzeczownika, z którym przymiotnik się łączy, bo oba wyrazy mają ten sam rodzaj.

Co to jest przydawka?

To część zdania, najczęściej wyrażona przymiotnikiem, która określa rzeczownik, np. jego cechę lub przynależność.

Podaj przykład przymiotnika w liczbie mnogiej rodzaju męskoosobowego.

Na przykład „dobrzy uczniowie” – przymiotnik dobrzy ma formę rodzaju męskoosobowego.

FAQ

Dlaczego warto umieć rozpoznawać przymiotniki w tekście?

Pomaga to lepiej rozumieć opisy w lekturach oraz poprawnie budować własne, bogatsze wypowiedzi pisemne.

Czy każdy wyraz kończący się na -y lub -i jest przymiotnikiem?

Nie zawsze – trzeba sprawdzić, czy wyraz odpowiada na pytanie jaki? i określa cechę rzeczownika, a nie na przykład czynność.

Jak odróżnić przymiotnik dzierżawczy od zwykłego przymiotnika jakościowego?

Przymiotnik dzierżawczy odpowiada na pytanie czyj? i wskazuje przynależność, np. mamin, a przymiotnik jakościowy opisuje cechę, np. ładny.

Co zrobić, gdy nie wiem, jaką końcówkę ma mieć przymiotnik?

Warto zadać pytanie od rzeczownika do przymiotnika i sprawdzić jego rodzaj oraz liczbę, a potem dobrać odpowiednią końcówkę.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Justyna Suchecka, 20 najbardziej wpływowych nastolatków (fragmenty) Następna lekcja: Bliżej języka: Jak stopniować przymiotniki?

Cały dział: Ideały, autorytety, idole

• Bliżej języka: Jak stopniować przymiotniki?
• Elena Favilli, Francesca Cavallo, Brenda Chapman (fragment książki)
• Ludzie filmu
• Ben Burtt, Star Wars. Słowniczek najpopularniejszych zwrotów w językach „Gwiezdnych wojen” (fragmenty)
• Jakie znasz filmy?