Tadeusz Różewicz, Przepaść – test i pytania, polski klasa 5

„Przepaść” Tadeusza Różewicza to krótki, ale wymowny wiersz o chłopcu, który pomaga niewidomej osobie przejść przez ulicę. Utwór bez rymów i podziału na zwrotki pokazuje, jak wielką siłę ma życzliwość wobec drugiego człowieka.

Najważniejsze w 30 sekund

Autor: Tadeusz Różewicz (poeta pokolenia Kolumbów)
Wiersz liczy dwadzieścia wersów, napisany bez rymów
Utwór nie ma podziału na zwrotki (budowa stychiczna)
Główny bohater: mały chłopiec pomagający osobie niewidomej
Tytuł symbolizuje przeszkodę pokonaną dzięki empatii

Test: Tadeusz Różewicz, Przepaść – 10 pytań

Kto jest autorem wiersza „Przepaść”?
- A) Jan Brzechwa
- B) Tadeusz Różewicz
- C) Julian Tuwim
- D) Czesław Miłosz
Do jakiego pokolenia należał Różewicz?
- A) Pokolenia Kolumbów
- B) Pozytywistów
- C) Romantyków
- D) Młodej Polski
Kogo prowadzi chłopiec w wierszu?
- A) Starszego mężczyznę w garniturze
- B) Osobę w ciemnych okularach (prawdopodobnie niewidomą)
- C) Małą dziewczynkę
- D) Psa na smyczy
Co symbolizuje w wierszu tytułowa „przepaść”?
- A) Rzeczywistą górską przepaść
- B) Ulicę i krawężnik jako trudną przeszkodę
- C) Smutek chłopca
- D) Wojnę
Jak zbudowany jest wiersz pod względem zwrotek?
- A) Ma cztery zwrotki
- B) Jest zapisany ciągłym tekstem, bez podziału na zwrotki
- C) Ma formę sonetu
- D) Składa się z dwóch zwrotek
Czy wiersz zawiera rymy?
- A) Tak, regularne
- B) Nie, jest napisany wierszem wolnym
- C) Tak, ale tylko w środku
- D) Nie da się stwierdzić
Jaki środek stylistyczny tworzy wyrażenie „nad przepaścią krawężnika”?
- A) Porównanie
- B) Hiperbola (wyolbrzymienie)
- C) Rym
- D) Neologizm
Jakie przesłanie niesie wiersz?
- A) Trzeba unikać obcych ludzi
- B) Małe gesty życzliwości mają duże znaczenie
- C) Dzieci nie powinny pomagać dorosłym
- D) Ulice są zawsze niebezpieczne
Jak nazywamy styl pisania charakterystyczny dla Różewicza?
- A) Styl barokowy
- B) Styl różewiczowski
- C) Styl klasycystyczny
- D) Styl sentymentalny
Do jakiej grupy literackiej należał Różewicz?
- A) Pokolenia Kolumbów
- B) Skamandra
- C) Młodej Polski
- D) Oświecenia

O autorze i okolicznościach powstania utworu

Tadeusz Różewicz (ur. 1921, zm. 2014) należał do tak zwanego pokolenia Kolumbów, czyli twórców, których młodość i debiut przypadły na czas drugiej wojny światowej lub tuż po niej. Był poetą, dramaturgiem i prozaikiem, znanym z prostego, pozbawionego ozdobników języka, zwanego stylem różewiczowskim.

W swoich wierszach Różewicz rezygnował z patosu i rozbudowanych środków stylistycznych na rzecz prostoty i konkretu. „Przepaść” jest przykładem takiego podejścia – krótki, oszczędny w emocjach opis sytuacji niesie ze sobą głębokie przesłanie moralne.

Sytuacja liryczna i bohaterowie

W wierszu podmiot liryczny, obserwator sceny z ulicy, opisuje, jak mały chłopiec prowadzi za rękę osobę w ciemnych okularach, najprawdopodobniej niewidomą, pomagając jej bezpiecznie przejść przez jezdnię. Narracja jest spokojna, oszczędna w emocjach, co jeszcze mocniej podkreśla wagę opisywanego gestu.

Chłopiec cierpliwie prowadzi starszą osobę, zatrzymuje się przy krawężniku i czeka, aż droga będzie bezpieczna. Ten prosty, codzienny gest staje się w wierszu symbolem bezinteresownej troski o drugiego człowieka, niezależnie od wieku osoby, która jej potrzebuje.

Symbolika tytułu i środki stylistyczne

Tytuł „Przepaść” nie oznacza dosłownej przepaści, lecz metaforycznie odnosi się do krawężnika i ruchliwej ulicy, przedstawiając je jako przeszkodę trudną do pokonania dla osoby niewidomej. Dzięki hiperboli, czyli celowemu wyolbrzymieniu, zwykła ulica staje się w wyobraźni czytelnika czymś niebezpiecznym i groźnym, co zwiększa dramaturgię sytuacji.

Różewicz posługuje się prostymi epitetami, na przykład „ciemnych okularach” (nie 'drucianych') czy „czarnych sukniach”, które budują obraz bez zbędnej ozdobności. Wiersz nie ma interpunkcji ani rymów, co nadaje mu charakter swobodnej, naturalnej wypowiedzi, bliskiej mowie potocznej.

Przesłanie utworu

Głównym przesłaniem wiersza jest pochwała empatii i gotowości do niesienia pomocy innym, nawet w drobnych, codziennych sytuacjach. Różewicz uwypukla, że małe gesty życzliwości mają ogromne znaczenie dla osób, które z różnych powodów potrzebują wsparcia.

Wiersz uczy, że wrażliwość na potrzeby drugiego człowieka nie wymaga wielkich czynów, lecz uważności i chęci pomocy w zwykłych sytuacjach, jak przejście przez ulicę. To przesłanie pozostaje aktualne niezależnie od czasu powstania utworu.

Co trzeba umieć

Wskazać autora i określić, do jakiego pokolenia należał
Opowiedzieć, jaką scenę przedstawia wiersz
Wyjaśnić symboliczne znaczenie tytułu „Przepaść”
Rozpoznać styl różewiczowski: brak rymów, prostotę języka
Sformułować przesłanie utworu dotyczące empatii

Typowe błędy

Mylenie dosłownego znaczenia tytułu z jego metaforyką
Pomijanie informacji o pokoleniu Kolumbów przy opisie autora
Nieumiejętność wskazania, że wiersz nie ma podziału na zwrotki
Zbyt ogólne odczytanie przesłania bez odniesienia do konkretnej sceny
Mylenie epitetu z porównaniem podczas analizy środków stylistycznych

Krótkie pytania i odpowiedzi

Co przedstawia wiersz „Przepaść”?

Chłopiec pomaga niewidomej osobie bezpiecznie przejść przez ulicę.

Dlaczego ulica jest nazwana „przepaścią”?

Bo dla osoby niewidomej ruchliwa jezdnia stanowi trudną do pokonania przeszkodę.

Czym charakteryzuje się styl różewiczowski?

Prostotą języka, brakiem patosu i rezygnacją z rozbudowanych ozdobników.

Jaką postawę wobec innych ludzi promuje wiersz?

Postawę empatii, troski i gotowości do pomocy.

Czy wiersz ma regularną budowę strof?

Nie, jest zapisany jednym ciągiem, bez podziału na zwrotki.

FAQ

Czy wiersz „Przepaść” jest trudny do zinterpretowania dla ucznia klasy 5?

Nie, jego język jest prosty, a przesłanie o pomocy drugiemu człowiekowi jest czytelne nawet dla młodszych uczniów.

Dlaczego Różewicz nie użył rymów w tym wierszu?

Bo jego styl opierał się na naturalnym, bliskim mowie potocznej języku, bez ozdobników i rymów.

Czy osoba prowadzona przez chłopca jest na pewno niewidoma?

Tekst sugeruje to poprzez wzmiankę o ciemnych okularach, choć wprost tego nie nazywa.

Jak można odnieść przesłanie wiersza do codziennego życia?

Można pomyśleć o własnych drobnych gestach pomocy wobec osób starszych lub potrzebujących wsparcia.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Bliżej języka: Jaką funkcję pełni przydawka? Następna lekcja: Aleksander Minkowski, Gruby (fragmenty)