Wisława Szymborska, „Jarmark cudów” – test i pytania, polski klasa 6

Wiersz Wisławy Szymborskiej „Jarmark cudów” to żartobliwa, ale głęboka refleksja nad tym, że najzwyklejsze zjawiska świata są w gruncie rzeczy niezwykłe. Poetka buduje utwór jak wyliczankę cudów, które umykają naszej uwadze, bo stały się codziennością.

Najważniejsze w 30 sekund

• Autorką wiersza jest Wisława Szymborska, polska noblistka (Literacka Nagroda Nobla 1996).
• Tytuł „Jarmark cudów” nawiązuje do targowiska, na którym wystawia się na pokaz niezwykłości.
• Głównym motywem jest cud pospolity – czyli zwyczajność, która przestała nas dziwić.
• Wiersz ma formę wyliczenia (enumeracji) kolejnych „cudów” otaczającego świata.
• Dominującym tonem jest łagodna ironia połączona z zachwytem nad rzeczywistością.

O czym jest „Jarmark cudów”

Wisława Szymborska w wierszu „Jarmark cudów” proponuje czytelnikowi spojrzenie na świat jak na wystawę niezwykłości, choć opisywane zjawiska należą do najzwyklejszych spraw codzienności. Podmiot liryczny wylicza kolejne „cuda pospolite”: to, że krowa jest krową, że akurat ta, a nie inna jabłoń rodzi akurat takie, a nie inne jabłka, że ziemia jest mała, a niebo ogromne, że w ogóle cokolwiek istnieje, zamiast nie istnieć wcale. Każdy z tych przykładów przypomina, że nawyk patrzenia na świat oswaja nas z niezwykłością, przez co przestajemy ją dostrzegać.

Tytułowy „jarmark” sugeruje gwarny, kolorowy pokaz atrakcji, na którym kramarze zachwalają swój towar – tu towarem są same zjawiska przyrody i ludzkiej egzystencji: narodziny, przypadkowość spotkań, fakt, że akurat to a nie inne zdarzenie miało miejsce. Szymborska posługuje się tonem pozornie lekkim, żartobliwym, zestawiając wzniosłe pojęcie cudu z potocznym słownictwem i codziennymi obrazkami, co tworzy charakterystyczny dla niej efekt ironicznego dystansu wobec patosu.

Budowa i środki stylistyczne

Wiersz zbudowany jest na zasadzie wyliczenia (enumeracji) – kolejne wersy lub strofy wprowadzają nowy „cud”, często poprzedzony słowem „cud” w różnych wariantach gramatycznych, np. „cud pospolity”, „cud, że…”. Taka konstrukcja przypomina kompozycję litanijną, znaną z modlitw, co dodatkowo podkreśla ironiczne zestawienie sacrum (cud, zachwyt) z profanum (zwyczajność, banał). Szymborska stosuje też paradoks: cudem nazywa rzeczy oczywiste i powtarzalne, odwracając potoczne rozumienie tego słowa, które zwykle kojarzy się z czymś wyjątkowym i rzadkim.

W warstwie językowej poetka korzysta z prostych, codziennych wyrazów, unika patetycznego słownictwa, co jest typowe dla jej stylu – łączenia filozoficznej głębi z żartem i lekkością. Brak rymów regularnych i tradycyjnej rytmiki (wiersz wolny) sprawia, że tekst brzmi jak swobodna, acz uważna obserwacja świata, zapisana niemal w formie notatki lub rachunku rzeczy, które zasługują na zdziwienie.

Interpretacja i przesłanie

Przesłanie wiersza można streścić jako apel o uważność wobec rzeczywistości: Szymborska przypomina, że przyzwyczajenie jest największym wrogiem zachwytu. To, co widzimy codziennie – rosnące drzewa, zmianę pór roku, fakt własnego istnienia – traktujemy jako coś oczywistego, choć w istocie nic nie musiało się wydarzyć akurat w taki sposób. Taka filozofia bliska jest innym utworom Szymborskiej, na przykład „Nic dwa razy” czy „Niektórzy lubią poezję”, w których poetka pyta o sens przypadku i wyjątkowości istnienia.

Wiersz można czytać jako swoistą pochwałę świata widzianego oczami dziecka lub filozofa – kogoś, kto nie przyjmuje rzeczywistości za coś z góry danego, lecz wciąż się jej dziwi. Jarmarczny kontekst podkreśla również ludyczny, radosny charakter istnienia: świat jest pełen atrakcji, tylko trzeba umieć je dostrzec, tak jak na prawdziwym jarmarku trzeba się rozejrzeć, by zauważyć wszystkie stoiska i kramy.

Co trzeba umieć

• Wyjaśnić, co oznacza pojęcie „cud pospolity” w kontekście wiersza.
• Wskazać przykłady enumeracji i wyjaśnić jej funkcję w utworze.
• Rozpoznać ironiczny dystans podmiotu lirycznego wobec patosu.
• Omówić przesłanie wiersza dotyczące uważności wobec codzienności.
• Porównać styl Szymborskiej (prostota, paradoks) z innymi jej utworami.

Typowe błędy

1. Mylenie „cudu pospolitego” z cudem nadprzyrodzonym – w wierszu chodzi o zwyczajność, nie o magię.
2. Pomijanie ironii i czytanie wiersza wyłącznie dosłownie, bez dystansu podmiotu.
3. Nieznajomość formy wiersza wolnego i szukanie w nim regularnych rymów czy rytmu.
4. Zapominanie, że tytułowy „jarmark” to metafora, a nie dosłowny opis miejsca.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Jaki jest główny temat wiersza „Jarmark cudów”?

Głównym tematem jest ukazanie zwyczajnych zjawisk świata jako niezwykłych „cudów pospolitych”, które przestaliśmy dostrzegać z powodu przyzwyczajenia.

Dlaczego wiersz nosi tytuł „Jarmark cudów”?

Tytuł nawiązuje do jarmarku jako miejsca obfitującego w różnorodne, często zaskakujące atrakcje, symbolizując bogactwo i różnorodność niezwykłych zjawisk codziennego świata.

Jaką funkcję pełni enumeracja w utworze?

Wyliczanie kolejnych przykładów cudów buduje efekt mnogości i pokazuje, jak wiele niezwykłości kryje się w codzienności.

Czym jest ironia w kontekście tego wiersza?

Ironia polega na łączeniu wzniosłego słowa „cud” z banalnymi przykładami z codzienności, co tworzy efekt zaskoczenia i dystansu.

Jakie przesłanie płynie z wiersza dla czytelnika?

Przesłaniem jest apel o uważność i zdolność do zachwytu nad rzeczywistością, zamiast traktowania jej jako czegoś oczywistego.

FAQ

Czy „Jarmark cudów” to wiersz religijny?

Nie, choć używa słowa „cud”, nie odnosi się do cudów nadprzyrodzonych, lecz do niezwykłości codzienności.

Jaka forma poetycka charakteryzuje utwór „Jarmark cudów”?

To wiersz wolny, bez regularnego rytmu i rymów, co jest typowe dla stylu Wisławy Szymborskiej i nadaje mu formę swobodnej refleksji.

Czy w wierszu występują rymy?

Nie, utwór napisany jest wierszem wolnym, w którym rym nie jest elementem organizującym tekst.

Jak można streścić główną myśl utworu w jednym zdaniu?

Świat jest pełen niezwykłości, które przestaliśmy zauważać przez przyzwyczajenie do codzienności.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Bliżej języka: Jak rozpoznać typy zdań złożonych współrzędnie? Następna lekcja: Olga Kowalik, Delfin człowiekowi człowiekiem (fragmenty artykułu)

Cały dział: Spotkania z naturą

• Olga Kowalik, Delfin człowiekowi człowiekiem (fragmenty artykułu)
• Julia Hartwig, Komunikat
• Bill Watterson, Calvin i Hobbes. Coś się ślini pod łóżkiem (fragment)
• Szkoła mówienia i pisania: Jak napisać list oficjalny?
• Jak kulturalnie się porozumiewać?