Pisownia nie z imiesłowami – test i pytania, polski klasa 7

Pisownia partykuły nie z imiesłowami zależy od ich rodzaju: imiesłowy przymiotnikowe piszemy z nie łącznie (z wyjątkami, gdy 'nie' pełni funkcję orzeczenia, występuje przeciwstawienie lub gdy partykuła nie odnosi się do przysłówka), a imiesłowy przysłówkowe zawsze łącznie. Znajomość tej reguły pozwala uniknąć częstych błędów ortograficznych w wypracowaniach.

Najważniejsze w 30 sekund

Nie z imiesłowami przymiotnikowymi piszemy łącznie (np. nieczytana książka, niezrobione zadanie), z wyjątkiem sytuacji, gdy występuje przeciwstawienie, imiesłów pełni funkcję orzeczenia lub gdy 'nie' odnosi się do przysłówka.
Nie z imiesłowami przysłówkowymi piszemy łącznie, np. nieczytając, niezrobiwszy.
Wyjątkiem są zleksykalizowane imiesłowy przymiotnikowe pisane łącznie, np. niezapomniany, niedowidzący.
Aby rozróżnić imiesłów przymiotnikowy od przysłówkowego, sprawdź, czy forma się odmienia.
Imiesłowy przymiotnikowe odpowiadają na pytania jaki? jaka? jakie?, przysłówkowe – jak? kiedy?

Test: Ortografia: Pisownia nie z imiesłowami – 10 pytań

Jak piszemy nie z imiesłowem przymiotnikowym, gdy pełni on funkcję przydawki?
- A) Zawsze łącznie
- B) Zazwyczaj łącznie, z wyjątkami rozdzielnie
- C) Zależy od liczby sylab
- D) Nigdy się nie pisze
Jak piszemy nie z imiesłowem przysłówkowym?
- A) Zawsze rozdzielnie
- B) Zawsze łącznie
- C) Czasem łącznie, czasem rozdzielnie
- D) Z dywizem
Która forma jest poprawna, gdy 'czytana' jest przydawką?
- A) nieczytana książka
- B) nie czytana książka
- C) nie-czytana książka
- D) nieczytaną książka
Która forma jest zapisana poprawnie?
- A) nie zrobiwszy zadania
- B) nie-zrobiwszy zadania
- C) niezrobiwszy zadania
- D) nierobiwszy zadania
Które słowo jest wyjątkiem pisanym łącznie mimo bycia imiesłowem przymiotnikowym?
- A) nie czytany
- B) niezapomniany
- C) nie pisany
- D) nie malowany
Na jakie pytanie odpowiada imiesłów przymiotnikowy?
- A) jak?
- B) kiedy?
- C) jaki?
- D) gdzie?
Na jakie pytanie odpowiada imiesłów przysłówkowy?
- A) jaki?
- B) jak?
- C) czyj?
- D) który?
Który zapis jest błędny?
- A) nieśpiewając
- B) nie śpiewający chór
- C) nie napisany list
- D) nie napisawszy listu
Kiedy imiesłowy przymiotnikowe piszemy z nie łącznie?
- A) Gdy są nieodmienne
- B) Gdy zachowują się jak przymiotniki w funkcji przydawki
- C) Gdy pochodzą od rzeczowników
- D) Gdy są zawsze w liczbie mnogiej
Które zdanie zawiera poprawnie zapisany imiesłów przysłówkowy z nie?
- A) Nie zjadłszy śniadania, wyszedł z domu.
- B) Niezjadłszy śniadania, wyszedł z domu.
- C) Nie-zjadłszy śniadania, wyszedł z domu.
- D) Niezjadł śniadania, wyszedł z domu.

Dwa rodzaje imiesłowów a reguła pisowni

Zasady pisowni nie z imiesłowami różnią się w zależności od tego, z jakim rodzajem imiesłowu mamy do czynienia. Imiesłowy przymiotnikowe (czynne, np. czytający, i bierne, np. czytany) odmieniają się przez przypadki, liczby i rodzaje, tak jak przymiotniki, i odpowiadają na pytania jaki? jaka? jakie?. Imiesłowy przysłówkowe (współczesne, np. czytając, i uprzednie, np. przeczytawszy) są nieodmienne i odpowiadają na pytania jak? kiedy? w jaki sposób?.

To rozróżnienie jest kluczowe, ponieważ reguła ortograficzna dla imiesłowów przymiotnikowych ma pewne wyjątki. Imiesłowy przymiotnikowe piszemy z nie łącznie (tak jak przymiotniki, np. niedobry), jednak rozdzielnie, gdy występuje przeciwstawienie (np. nie ładny, ale brzydki), imiesłów pełni funkcję orzeczenia (np. książka nie przeczytana) lub gdy 'nie' odnosi się do przysłówka (np. niezupełnie gotowe). Imiesłowy przysłówkowe piszemy z nie zawsze łącznie (tak jak czasowniki w formie osobowej piszemy rozdzielnie, ale ich formy nieosobowe-przysłówkowe akurat łącznie).

Nie z imiesłowami przymiotnikowymi – pisownia łączna i rozdzielna

Imiesłowy przymiotnikowe czynne (np. czytający, piszący, śpiewający) i bierne (np. czytany, napisany, zrobiony) piszemy z partykułą nie łącznie, podobnie jak przymiotniki (np. nieczytany, nienapisany). Rozdzielnie piszemy tylko wtedy, gdy imiesłów pełni funkcję orzecznika (np. książka nie czytana, zadanie nie zrobione), gdy występuje wyraźne przeciwstawienie (np. nie czytana, ale oglądana) lub gdy partykuła 'nie' odnosi się do przysłówka wzmacniającego (np. niezupełnie zrobione). Przykłady łącznej pisowni to: nieczytana książka, niezrobione zadanie, nieśpiewający chór, niemalowany płot.

Wyjątek stanowią imiesłowy przymiotnikowe, które uległy leksykalizacji, czyli stały się właściwie przymiotnikami o ustalonym, samodzielnym znaczeniu, niezwiązanym bezpośrednio z czasownikiem, od którego pochodzą. Piszemy je z nie łącznie, np. niezapomniany (wyjątkowy, pamiętny), niedowidzący (słabo widzący), niedomagający (chorowity), niezliczony (bardzo liczny). W razie wątpliwości warto sprawdzić znaczenie w słowniku ortograficznym.

Nie z imiesłowami przysłówkowymi – pisownia łączna

Imiesłowy przysłówkowe współczesne (np. czytając, idąc, śpiewając) oraz uprzednie (np. przeczytawszy, zrobiwszy, napisawszy) piszemy z partykułą nie zawsze łącznie, niezależnie od kontekstu. Przykłady: nieczytając gazety, nieidąc do szkoły, niezrobiwszy zadania, nienapisawszy listu. Ta zasada jest stała i nie ma od niej wyjątków, co ułatwia zapamiętanie reguły.

Uczniowie często mylą tę zasadę z pisownią nie z czasownikami, którą piszemy rozdzielnie (np. nie czytam, nie zrobił), ponieważ imiesłów przysłówkowy pochodzi właśnie od czasownika. Trzeba jednak pamiętać, że mimo wspólnego pochodzenia, forma nieosobowa przysłówkowa rządzi się odrębną regułą ortograficzną – pisze się ją łącznie z nie.

Jak rozróżnić typ imiesłowu w praktyce

Aby poprawnie zastosować regułę, trzeba najpierw rozpoznać typ imiesłowu. Praktyczny sposób to zadanie pytania: jeśli forma odpowiada na pytanie jaki? jaka? jakie? i można ją odmienić przez przypadki (np. niezrobione zadanie, niezrobionego zadania, niezrobionej pracy), to jest to imiesłów przymiotnikowy – piszemy go z nie łącznie, chyba że pełni funkcję orzecznika (np. zadanie nie jest zrobione). Jeśli forma jest nieodmienna i odpowiada na pytanie jak? kiedy? (np. zrobiwszy, robiąc), to jest to imiesłów przysłówkowy – piszemy łącznie.

Przykład porównawczy: 'niezrobione zadanie' (jakie zadanie? – niezrobione, imiesłów przymiotnikowy, odmienny, pisownia łączna) kontra 'niezrobiwszy zadania, poszedł spać' (jak poszedł spał? – niezrobiwszy zadania, imiesłów przysłówkowy, nieodmienny, pisownia łączna). Ćwiczenie takich par zdań pomaga utrwalić różnicę i uniknąć typowych błędów ortograficznych na sprawdzianach.

Co trzeba umieć

Odróżniać imiesłów przymiotnikowy od przysłówkowego na podstawie odmienności i pytań.
Stosować pisownię łączną nie z imiesłowami przymiotnikowymi (z uwzględnieniem wyjątków).
Stosować pisownię łączną nie z imiesłowami przysłówkowymi.
Rozpoznawać wyjątki – zleksykalizowane imiesłowy przymiotnikowe pisane łącznie.
Poprawnie zapisywać przykłady typu niezapomniany, nieczytając, nie czytany.

Typowe błędy

Pisanie 'nie czytana' zamiast poprawnego 'nieczytana' (gdy imiesłów przymiotnikowy pełni funkcję przydawki).
Pisanie 'nie zrobiwszy' zamiast poprawnego 'niezrobiwszy' (imiesłów przysłówkowy).
Mylenie imiesłowu przysłówkowego z czasownikiem i stosowanie zasady pisowni czasowników.
Nieznajomość wyjątków typu niezapomniany, niedowidzący pisanych łącznie mimo bycia imiesłowem przymiotnikowym.
Brak sprawdzenia odmienności formy przed zastosowaniem reguły.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Jaka jest główna zasada pisowni 'nie' z imiesłowami?

Imiesłowy przymiotnikowe piszemy z 'nie' łącznie (z wyjątkami rozdzielnie), a imiesłowy przysłówkowe zawsze łącznie.

Czy są wyjątki od zasady pisowni 'nie' z imiesłowami przymiotnikowymi?

Tak, rozdzielnie piszemy, gdy imiesłów pełni funkcję orzecznika (np. książka nie czytana), gdy występuje przeciwstawienie (np. nie czytany, ale oglądany) lub gdy 'nie' odnosi się do przysłówka. Wyjątkiem są też zleksykalizowane imiesłowy, np. 'niezapomniany', które piszemy łącznie.

Jak rozpoznać, czy forma to imiesłów przymiotnikowy czy przysłówkowy?

Imiesłów przymiotnikowy odmienia się i odpowiada na pytanie jaki?, imiesłów przysłówkowy jest nieodmienny i odpowiada na pytanie jak?.

Czy są wyjątki od zasady pisowni 'nie' z imiesłowami przysłówkowymi?

Nie, imiesłowy przysłówkowe zawsze piszemy z 'nie' łącznie.

Jak zapisać poprawnie 'nie' z 'zrobiony' i 'zrobiwszy'?

Poprawnie jest 'niezrobiony' (łącznie, gdy jest przydawką) oraz 'nie zrobiony' (rozdzielnie, gdy jest orzecznikiem), a 'niezrobiwszy' (łącznie, imiesłów przysłówkowy).

FAQ

Czy 'nie' z imiesłowem przysłówkowym ma wyjątki?

Nie, zasada pisowni łącznej jest tu bezwyjątkowa.

Dlaczego 'niezapomniany' piszemy łącznie, skoro to imiesłów przymiotnikowy?

Ponieważ uległ leksykalizacji i funkcjonuje jako samodzielny przymiotnik o ustalonym znaczeniu.

Jak odróżnić imiesłów od czasownika przy pisowni z 'nie'?

Czasowniki osobowe zawsze piszemy z 'nie' rozdzielnie, np. 'nie czytam', natomiast imiesłowy przysłówkowe zawsze łącznie, a przymiotnikowe zazwyczaj łącznie, z wyjątkami.

Czy zasada pisowni 'nie' z imiesłowami dotyczy też imiesłowów w liczbie mnogiej?

Tak, zasady pisowni 'nie' z imiesłowami (zarówno łącznej, jak i rozdzielnej w określonych kontekstach) obowiązują we wszystkich formach fleksyjnych imiesłowów przymiotnikowych i dla wszystkich form imiesłowów przysłówkowych.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Kształcenie językowe: Imiesłowy przysłówkowe Następna lekcja: Sprawdź, czy potrafisz