Imiesłowy przysłówkowe – test i pytania, polski klasa 7
Imiesłowy przysłówkowe to nieodmienne formy czasownika, które opisują czynność towarzyszącą czynności głównej zdania. Dzielą się na współczesne (np. idąc) i uprzednie (np. przeczytawszy), a poprawne ich stosowanie wymaga znajomości kilku ważnych zasad.
Najważniejsze w 30 sekund
- Imiesłów przysłówkowy współczesny powstaje od tematu czasu teraźniejszego + -ąc, np. czytając, śpiewając.
- Imiesłów przysłówkowy uprzedni powstaje od tematu czasu przeszłego + -łszy lub -wszy, np. przeczytawszy, zrobiwszy.
- Imiesłowy przysłówkowe są nieodmienne i pełnią funkcję okolicznika w zdaniu.
- Czynność nazwana imiesłowem musi mieć ten sam podmiot co czynność główna zdania.
- Imiesłów współczesny oznacza czynność równoczesną, uprzedni – czynność wcześniejszą.
Test: Kształcenie językowe: Imiesłowy przysłówkowe – 10 pytań
Jak tworzy się imiesłów przysłówkowy współczesny?
- A) Temat czasu teraźniejszego + -ąc
- B) Temat czasu przeszłego + -łszy
- C) Bezokolicznik + -ąc
- D) Temat czasu przyszłego + -ąc
Który czasownik NIE utworzy poprawnie imiesłowu współczesnego?
- A) czytać
- B) pisać
- C) przeczytać
- D) śpiewać
Jaka końcówka tworzy imiesłów uprzedni od czasownika 'zrobić'?
- A) -ąc
- B) -wszy
- C) -łszy
- D) -ąca
Które zdanie jest poprawne gramatycznie?
- A) Jadąc autobusem, zepsuł się silnik.
- B) Wracając do domu, kupił chleb.
- C) Śpiąc mocno, zadzwonił telefon.
- D) Czytając książkę, zgasło światło.
Co oznacza imiesłów przysłówkowy uprzedni?
- A) Czynność równoczesną
- B) Czynność przyszłą
- C) Czynność wcześniejszą od czynności głównej
- D) Czynność niemożliwą
Jaką funkcję składniową pełni imiesłów przysłówkowy w zdaniu?
- A) Podmiotu
- B) Orzeczenia
- C) Okolicznika
- D) Przydawki
Od którego czasownika utworzymy imiesłów uprzedni 'usiadłszy'?
- A) usiadać
- B) usiąść
- C) siedzieć
- D) siadać
Jaki znak interpunkcyjny oddziela równoważnik zdania z imiesłowem?
- A) Kropka
- B) Przecinek
- C) Myślnik
- D) Dwukropek
Imiesłów przysłówkowy jest formą:
- A) odmienną przez przypadki
- B) odmienną przez rodzaje
- C) nieodmienną
- D) odmienną przez liczby
Które zdanie zawiera imiesłów przysłówkowy współczesny?
- A) Zjadłszy obiad, wyszedł z domu.
- B) Śpiewając cicho, kołysała dziecko.
- C) Przeczytawszy list, zapłakała.
- D) Napisawszy wiersz, poszedł spać.
Czym są imiesłowy przysłówkowe
Imiesłów przysłówkowy to nieosobowa forma czasownika, która opisuje okoliczności towarzyszące czynności wyrażonej orzeczeniem zdania. W przeciwieństwie do imiesłowów przymiotnikowych, które odmieniają się przez przypadki, rodzaje i liczby, imiesłowy przysłówkowe są formami niezmiennymi – nie mają końcówek fleksyjnych i w zdaniu pełnią funkcję okolicznika, najczęściej okolicznika sposobu lub czasu. Przykładowo w zdaniu 'Idąc do szkoły, spotkał kolegę' forma 'idąc' opisuje okoliczność towarzyszącą czynności spotkania.
Wyróżniamy dwa rodzaje imiesłowów przysłówkowych: współczesny i uprzedni. Różnią się one czasem wykonywania czynności względem czynności głównej oraz sposobem tworzenia. Oba typy pochodzą od czasowników, ale nie od każdego czasownika można utworzyć obie formy – zależy to od aspektu czasownika (dokonany lub niedokonany).
Imiesłów przysłówkowy współczesny
Imiesłów przysłówkowy współczesny tworzymy od tematu czasu teraźniejszego czasowników niedokonanych, dodając końcówkę -ąc, np. czytać → czytając, śpiewać → śpiewając, pisać → pisząc, biec → biegnąc. Oznacza czynność, która odbywa się równocześnie z czynnością główną zdania, np. 'Śpiewając piosenkę, tańczyła w kółku' – obie czynności, śpiewanie i taniec, dzieją się jednocześnie.
Warto pamiętać, że imiesłów współczesny nie może być utworzony od czasowników dokonanych (np. nie istnieje forma od 'przeczytać' typu 'przeczytając'), ponieważ czasowniki dokonane wyrażają czynność zakończoną, a imiesłów współczesny opisuje czynność trwającą. Imiesłowy współczesne nie mają też form od czasowników modalnych ani niektórych czasowników bezosobowych, np. 'musieć' nie tworzy poprawnej formy imiesłowowej w powszechnym użyciu.
Imiesłów przysłówkowy uprzedni
Imiesłów przysłówkowy uprzedni tworzymy od tematu czasu przeszłego czasowników dokonanych, dodając końcówkę -łszy (po spółgłosce) lub -wszy (po samogłosce), np. przeczytać → przeczytawszy, zrobić → zrobiwszy, usiąść → usiadłszy, wejść → wszedłszy. Oznacza czynność, która zakończyła się przed czynnością główną zdania, np. 'Przeczytawszy książkę, odłożył ją na półkę' – najpierw przeczytał, potem odłożył.
Imiesłowy uprzednie są dziś rzadziej używane w mowie potocznej, częściej spotyka się je w stylu literackim, urzędowym lub podniosłym. Uczniowie często mylą końcówki -łszy i -wszy – zasadą jest, że -wszy dodajemy do tematów zakończonych samogłoską (np. zrobi-wszy), a -łszy do tematów zakończonych spółgłoską (np. usiad-łszy).
Zasada tożsamości podmiotu i błędy w użyciu
Najważniejszą zasadą gramatyczną dotyczącą imiesłowów przysłówkowych jest zasada tożsamości podmiotu: czynność nazwana imiesłowem i czynność główna zdania muszą być wykonywane przez tę samą osobę (podmiot). Błędem logiczno-gramatycznym, tzw. imiesłowowym równoważnikiem błędnie skonstruowanym, jest zdanie typu 'Jadąc autobusem, zepsuł się silnik' – to nie silnik jechał, więc konstrukcja jest niepoprawna. Poprawnie: 'Gdy jechaliśmy autobusem, zepsuł się silnik'.
Innym częstym błędem jest używanie imiesłowu uprzedniego zamiast współczesnego lub odwrotnie, co zmienia sens zdania co do kolejności czynności. Należy też pamiętać, że konstrukcje z imiesłowem przysłówkowym oddziela się przecinkiem od reszty zdania, np. 'Wracając do domu, kupił chleb' – przecinek po 'wracając do domu' jest obowiązkowy, ponieważ oddziela równoważnik zdania.
Co trzeba umieć
- Rozpoznawać imiesłów przysłówkowy współczesny po końcówce -ąc.
- Rozpoznawać imiesłów przysłówkowy uprzedni po końcówkach -łszy/-wszy.
- Poprawnie stosować zasadę tożsamości podmiotu w zdaniach z imiesłowami.
- Wskazywać różnicę w czasie czynności między imiesłowem współczesnym a uprzednim.
- Stawiać przecinki w zdaniach z imiesłowowym równoważnikiem zdania.
Typowe błędy
- Tworzenie imiesłowu współczesnego od czasownika dokonanego (błędne 'przeczytając' zamiast 'czytając').
- Łamanie zasady tożsamości podmiotu, np. 'Idąc do szkoły, padał deszcz'.
- Mylenie końcówek -łszy i -wszy.
- Brak przecinka oddzielającego równoważnik zdania z imiesłowem.
- Używanie imiesłowu uprzedniego tam, gdzie czynności są równoczesne.
Krótkie pytania i odpowiedzi
Czym różni się imiesłów przysłówkowy współczesny od uprzedniego?
Współczesny oznacza czynność równoczesną z czynnością główną i kończy się na -ąc, uprzedni oznacza czynność wcześniejszą i kończy się na -łszy lub -wszy.
Dlaczego zdanie 'Jadąc autobusem, zepsuł się silnik' jest błędne?
Bo łamie zasadę tożsamości podmiotu – silnik nie jechał, więc czynności nie dotyczą tej samej osoby/rzeczy.
Od jakich czasowników tworzymy imiesłów uprzedni?
Od czasowników dokonanych, np. przeczytać, zrobić, napisać.
Jaką funkcję pełni imiesłów przysłówkowy w zdaniu?
Pełni funkcję okolicznika, najczęściej sposobu lub czasu.
Kiedy używamy końcówki -wszy, a kiedy -łszy?
Końcówkę -wszy dodajemy po temacie zakończonym samogłoską (zrobiwszy), a -łszy po temacie zakończonym spółgłoską (usiadłszy).
FAQ
Czy imiesłów przysłówkowy się odmienia?
Nie, imiesłowy przysłówkowe są nieodmienne, w przeciwieństwie do imiesłowów przymiotnikowych.
Czy każdy czasownik ma formę imiesłowu współczesnego i uprzedniego?
Nie – imiesłów współczesny tworzą czasowniki niedokonane, a uprzedni czasowniki dokonane, więc nie każdy czasownik ma obie formy.
Jak nazywa się konstrukcja zdania z imiesłowem przysłówkowym?
Nazywa się imiesłowowy równoważnik zdania.
Czy trzeba stawiać przecinek przy imiesłowie przysłówkowym?
Tak, równoważnik zdania z imiesłowem zawsze oddzielamy przecinkiem od reszty zdania.
Stwórz własny test · Zrób fiszki
Poprzednia lekcja: Kształcenie językowe: Imiesłowy przymiotnikowe Następna lekcja: Ortografia: Pisownia nie z imiesłowami