Imiesłowy przymiotnikowe – test i pytania, polski klasa 7
Imiesłów przymiotnikowy to forma odczasownikowa, która zachowuje się w zdaniu jak przymiotnik – odmienia się przez rodzaje, liczby i przypadki. Lekcja porządkuje wiedzę o imiesłowach czynnych i biernych oraz uczy ich poprawnego tworzenia.
Najważniejsze w 30 sekund
- Imiesłów przymiotnikowy czynny kończy się na -ący, -ąca, -ące (np. 'czytający')
- Imiesłów przymiotnikowy bierny kończy się na -any/-ony/-ty (np. 'napisany', 'otwarty')
- Imiesłowy przymiotnikowe odmieniają się jak przymiotniki przez rodzaj, liczbę i przypadek
- Imiesłów czynny tworzy się tylko od czasowników niedokonanych
- Imiesłów bierny może pełnić funkcję przymiotnika lub tworzyć stronę bierną czasownika
Test: Kształcenie językowe: Imiesłowy przymiotnikowe – 10 pytań
Jaką końcówkę ma imiesłów przymiotnikowy czynny?
- A) -ony
- B) -ty
- C) -ący/-ąca/-ące
- D) -łszy
Od jakich czasowników tworzy się imiesłów przymiotnikowy czynny?
- A) Tylko dokonanych
- B) Tylko niedokonanych
- C) Dowolnych
- D) Zwrotnych
Który wyraz jest imiesłowem przymiotnikowym biernym?
- A) Czytający
- B) Napisany
- C) Czytając
- D) Napisawszy
Jaką funkcję pełni imiesłów przymiotnikowy w zdaniu 'Zmęczony uczeń wrócił do domu'?
- A) Podmiotu
- B) Przydawki
- C) Okolicznika
- D) Dopełnienia
Która forma jest błędna?
- A) Robiący
- B) Piszący
- C) Zrobiający
- D) Śpiewający
Przez co odmienia się imiesłów przymiotnikowy?
- A) Tylko przez liczbę
- B) Przez rodzaj, liczbę i przypadek
- C) Przez osoby
- D) Nie odmienia się
Jaki czasownik posiłkowy tworzy stronę bierną z imiesłowem biernym?
- A) Mieć
- B) Być lub zostać
- C) Chcieć
- D) Móc
Które zdanie zawiera imiesłów przysłówkowy, a nie przymiotnikowy?
- A) Czytający chłopiec
- B) Czytając książkę, zasnął
- C) Napisany list
- D) Otwarte drzwi
Jaka jest poprawna forma imiesłowu biernego od czasownika 'otworzyć'?
- A) Otwierający
- B) Otwarty
- C) Otwierany
- D) Otworzywszy
Jaki błąd występuje w zdaniu 'ta chłopiec czytający'?
- A) Błąd ortograficzny
- B) Brak zgody rodzajowej
- C) Błąd interpunkcyjny
- D) Brak podmiotu
Imiesłów przymiotnikowy czynny
Imiesłów przymiotnikowy czynny tworzy się od tematu czasu teraźniejszego czasowników niedokonanych poprzez dodanie przyrostka -ący, -ąca, -ące, np. od czasownika 'czytać' powstaje 'czytający', od 'pisać' – 'piszący', od 'śpiewać' – 'śpiewający'. Forma ta opisuje cechę rzeczownika wynikającą z wykonywanej przez niego czynności, np. 'śpiewający chłopiec' to chłopiec, który w danym momencie śpiewa lub ma zwyczaj śpiewać.
Ważną zasadą jest to, że imiesłowu czynnego nie można utworzyć od czasowników dokonanych – nie powiemy poprawnie 'napisający', ponieważ 'napisać' jest czasownikiem dokonanym, oznaczającym czynność zakończoną. Imiesłów przymiotnikowy czynny odmienia się przez rodzaje, liczby i przypadki tak jak przymiotnik, np. 'czytającego chłopca', 'czytającej dziewczynce', 'czytającym uczniom', co pozwala dopasować go do rzeczownika, z którym się łączy.
Imiesłów przymiotnikowy bierny
Imiesłów przymiotnikowy bierny tworzy się od czasowników przechodnich, zwykle dokonanych, za pomocą przyrostków -any, -ony, -ty, np. od 'napisać' powstaje 'napisany', od 'otworzyć' – 'otwarty', od 'zamknąć' – 'zamknięty', od 'przeczytać' – 'przeczytany'. Forma ta opisuje przedmiot lub osobę, na którą skierowana była czynność wyrażona przez czasownik, np. 'napisany list' to list, który ktoś napisał.
Imiesłów bierny, podobnie jak czynny, odmienia się przez rodzaje, liczby i przypadki: 'napisany list', 'napisana kartka', 'napisane zadanie', 'napisanego listu'. Ta forma może również współtworzyć konstrukcje strony biernej czasownika razem z czasownikiem posiłkowym 'być' lub 'zostać', np. 'List został napisany przez ucznia' albo 'Zadanie jest sprawdzone przez nauczyciela', co jest częstym zastosowaniem tej formy w zdaniach opisujących wynik czynności.
Funkcja składniowa i błędy w stosowaniu imiesłowów
W zdaniu imiesłów przymiotnikowy najczęściej pełni funkcję przydawki, określając rzeczownik, np. 'Zmęczony uczeń wrócił do domu' – tutaj 'zmęczony' to przydawka opisująca ucznia. Może też występować jako orzecznik w orzeczeniu imiennym, np. 'Drzwi są zamknięte', gdzie 'zamknięte' informuje o stanie podmiotu. Istotne jest, by nie mylić imiesłowu przymiotnikowego z imiesłowem przysłówkowym – ten drugi jest nieodmienny i opisuje czynność towarzyszącą, np. 'czytając książkę' (imiesłów przysłówkowy) a nie 'czytający książkę' (imiesłów przymiotnikowy).
Częstym błędem uczniów jest tworzenie imiesłowu czynnego od czasowników dokonanych, np. błędna forma 'zrobiający' zamiast poprawnego użycia czasownika niedokonanego 'robiący'. Innym problemem jest nieprawidłowe dopasowanie rodzaju i liczby imiesłowu do rzeczownika, np. błędne 'ta chłopiec czytający' zamiast poprawnego 'ten czytający chłopiec'. Poprawne stosowanie imiesłowów przymiotnikowych wymaga więc znajomości aspektu czasownika oraz zasad odmiany przymiotnikowej.
Co trzeba umieć
- Utworzyć imiesłów przymiotnikowy czynny i bierny od podanego czasownika
- Rozróżnić imiesłów przymiotnikowy od przysłówkowego
- Wskazać funkcję składniową imiesłowu w zdaniu (przydawka, orzecznik)
- Unikać błędnego tworzenia imiesłowu czynnego od czasowników dokonanych
Typowe błędy
- Tworzenie imiesłowu czynnego od czasownika dokonanego (np. błędne 'zrobiający')
- Mylenie imiesłowu przymiotnikowego z przysłówkowym
- Niepoprawne dopasowanie rodzaju i liczby imiesłowu do rzeczownika
- Nierozróżnianie funkcji imiesłowu biernego (jako przydawki lub jako części orzeczenia w stronie biernej)
Krótkie pytania i odpowiedzi
Jak utworzyć imiesłów przymiotnikowy czynny od czasownika 'pisać'?
Dodając przyrostek -ący do tematu czasu teraźniejszego, otrzymujemy formę 'piszący'.
Dlaczego nie można utworzyć imiesłowu czynnego od czasownika 'napisać'?
Ponieważ 'napisać' jest czasownikiem dokonanym, a imiesłów przymiotnikowy czynny tworzy się tylko od czasowników niedokonanych.
Jaką funkcję pełni imiesłów bierny w zdaniu 'List został napisany przez ucznia'?
Współtworzy orzeczenie w stronie biernej razem z czasownikiem posiłkowym 'został'. O wykonawcy czynności informuje ewentualne wyrażenie przyimkowe, np. 'przez ucznia'.
Czym różni się imiesłów przymiotnikowy od przysłówkowego pod względem odmiany?
Imiesłów przymiotnikowy odmienia się przez rodzaj, liczbę i przypadek jak przymiotnik, a imiesłów przysłówkowy jest całkowicie nieodmienny.
Jaką rolę składniową najczęściej pełni imiesłów przymiotnikowy?
Najczęściej funkcjonuje jako przydawka określająca rzeczownik, choć może też być orzecznikiem w orzeczeniu imiennym.
FAQ
Czy każdy czasownik ma formę imiesłowu przymiotnikowego?
Nie, imiesłów czynny tworzą tylko czasowniki niedokonane, a bierny zwykle czasowniki przechodnie, głównie dokonane.
Kiedy imiesłów przymiotnikowy bierny występuje jako przydawka, a kiedy tworzy orzeczenie?
Jako przydawka imiesłów bierny bezpośrednio określa rzeczownik (np. 'napisany list'). Tworzy orzeczenie (stronę bierną) w połączeniu z czasownikiem posiłkowym 'być' lub 'zostać' (np. 'list jest napisany').
Jak odróżnić imiesłów przymiotnikowy od zwykłego przymiotnika?
Imiesłów pochodzi bezpośrednio od czasownika i zachowuje jego związek znaczeniowy z czynnością, np. 'czytający' od 'czytać', podczas gdy przymiotnik (np. 'zielony') zazwyczaj opisuje stałą cechę.
Czy imiesłowy przymiotnikowe mogą występować w liczbie mnogiej?
Tak, odmieniają się przez liczby tak jak przymiotniki, np. 'czytający chłopiec' – 'czytający chłopcy'.
Stwórz własny test · Zrób fiszki
Poprzednia lekcja: Ortografia: Pisownia nie z różnymi częściami mowy – przypomnienie i uzupełnienie wiadomości Następna lekcja: Kształcenie językowe: Imiesłowy przysłówkowe