Polscy współcześni nobliści – test i pytania, polski klasa 8

Literacką Nagrodę Nobla otrzymało dotąd czworo Polaków: Henryk Sienkiewicz (1905), Władysław Reymont (1924), Czesław Miłosz (1980) i Wisława Szymborska (1996), a w 2018 roku (przyznana w 2019) dołączyła do nich Olga Tokarczuk. Ta lekcja opisuje trójkę najnowszych laureatów oraz powody, dla których doceniło ich jury ze Sztokholmu.

Najważniejsze w 30 sekund

Czesław Miłosz – Nobel w 1980 roku, poeta i eseista, autor 'Zniewolonego umysłu'.
Wisława Szymborska – Nobel w 1996 roku, poetka ironiczna i precyzyjna, autorka 'Ludzi na moście'.
Olga Tokarczuk – Nobel przyznany w 2019 roku za rok 2018, autorka 'Ksiąg Jakubowych' i 'Biegunów'.
Nagrodę przyznaje Akademia Szwedzka w Sztokholmie, a wręczenie odbywa się 10 grudnia.
Polska ma pięciu noblistów w dziedzinie literatury, licząc od Sienkiewicza.

Test: Polscy współcześni nobliści – 11 pytań

W którym roku Czesław Miłosz otrzymał Nagrodę Nobla?
- A) 1970
- B) 1980
- C) 1990
- D) 1996
Autorką tomu 'Ludzie na moście' jest:
- A) Olga Tokarczuk
- B) Wisława Szymborska
- C) Czesław Miłosz
- D) Maria Pawlikowska-Jasnorzewska
Za który rok formalnie przyznano Nobla Oldze Tokarczuk?
- A) 2017
- B) 2018
- C) 2019
- D) 2020
'Zniewolony umysł' to esej autorstwa:
- A) Wisławy Szymborskiej
- B) Olgi Tokarczuk
- C) Czesława Miłosza
- D) Henryka Sienkiewicza
Gdzie znajduje się siedziba Akademii Szwedzkiej przyznającej Nobla literackiego?
- A) Oslo
- B) Sztokholm
- C) Kopenhaga
- D) Helsinki
Który utwór Tokarczuk dotyczy sekty Jakuba Franka?
- A) Bieguni
- B) Prawiek i inne czasy
- C) Księgi Jakubowe
- D) Dom dzienny, dom nocny
W którym mieście Miłosz spędził ostatnie lata życia?
- A) Warszawa
- B) Kraków
- C) Wilno
- D) Gdańsk
Jaką nagrodę literacką, oprócz Nobla, otrzymała Olga Tokarczuk za 'Biegunów'?
- A) Pulitzera
- B) Man Booker International
- C) Goncourtów
- D) Nagrodę Cervantesa
Który z wymienionych poetów NIE jest polskim noblistą?
- A) Czesław Miłosz
- B) Wisława Szymborska
- C) Zbigniew Herbert
- D) Władysław Reymont
Cecha stylu Szymborskiej podkreślona w uzasadnieniu Komitetu to:
- A) patos i monumentalizm
- B) ironiczna precyzja
- C) surrealistyczna metafora
- D) dydaktyzm
Czym zajmował się Miłosz zawodowo po wojnie, zanim poprosił o azyl?
- A) był nauczycielem
- B) był dyplomatą PRL
- C) był dziennikarzem sportowym
- D) był prawnikiem

Czesław Miłosz – poeta wygnania

Czesław Miłosz urodził się w 1911 roku w Szetejniach na Litwie, zmarł w 2004 roku w Krakowie. Po wojnie pracował jako dyplomata PRL, w 1951 roku poprosił o azyl we Francji, a od 1960 roku mieszkał w Stanach Zjednoczonych, wykładając literaturę na uniwersytecie w Berkeley. Nagrodę Nobla otrzymał w 1980 roku za całokształt twórczości, w uzasadnieniu podkreślono, że jego poezja 'z bezkompromisową jasnowidzącą siłą ukazuje zagrożenie człowieka w świecie pełnym ostrych konfliktów'.

Najważniejsze dzieła Miłosza to tom wierszy 'Ocalenie' (1945), esej 'Zniewolony umysł' (1953) opisujący mechanizmy ulegania ideologii totalitarnej oraz poemat 'Traktat poetycki'. W twórczości powracają motywy ojczyzny, przemijania i moralnej odpowiedzialności poety wobec historii XX wieku.

Wisława Szymborska – mistrzyni ironii

Wisława Szymborska (1923–2012) mieszkała i tworzyła w Krakowie, debiutowała w 1945 roku, a Nagrodę Nobla otrzymała w 1996 roku 'za poezję, która z ironiczną precyzją pozwala historycznemu i biologicznemu kontekstowi ukazać się we fragmentach ludzkiej rzeczywistości'. Była bardzo powściągliwa wobec rozgłosu medialnego, unikała wywiadów i uroczystości.

Jej wiersze, np. 'Kot w pustym mieszkaniu', 'Nic dwa razy się nie zdarza' czy 'Kobiety Rubensa', łączą filozoficzną głębię z codziennym konkretem i delikatnym humorem. Charakterystyczne dla jej stylu są pytania retoryczne, paradoksy i spojrzenie 'z dystansu' na sprawy pozornie oczywiste, takie jak miłość, śmierć czy przypadek.

Olga Tokarczuk – opowiadaczka światów

Olga Tokarczuk, urodzona w 1962 roku w Sulechowie, otrzymała Nagrodę Nobla w 2019 roku za rok 2018 (Akademia Szwedzka wstrzymała przyznanie nagrody w 2018 roku z powodu skandalu wewnętrznego, stąd dwie nagrody ogłoszono razem). Uzasadnienie mówiło o 'narracyjnej wyobraźni, która z encyklopedyczną pasją przedstawia przekraczanie granic jako formę życia'.

Do jej najważniejszych książek należą powieść 'Prawiek i inne czasy' (1996), 'Bieguni' (2007, nagroda Man Booker International 2018) oraz monumentalne 'Księgi Jakubowe' (2014) o XVIII-wiecznej sekcie Jakuba Franka. Tokarczuk łączy w prozie elementy mitu, historii i psychologii, tworząc tzw. 'konstelacje' zamiast tradycyjnej fabuły linearnej.

Co trzeba umieć

Wymienić pięciu polskich noblistów literackich i lata przyznania im nagrody.
Dopasować tytuł kluczowego dzieła do właściwego autora (Miłosz, Szymborska, Tokarczuk).
Wyjaśnić, za co konkretnie Komitet Noblowski uzasadniał decyzję wobec każdego z trojga laureatów.

Typowe błędy

Mylenie roku przyznania Nobla Tokarczuk (2019, za 2018) z datą wydania 'Ksiąg Jakubowych' (2014).
Przypisywanie 'Zniewolonego umysłu' Szymborskiej zamiast Miłoszowi.
Zapominanie, że Sienkiewicz i Reymont również byli polskimi noblistami literackimi, nie tylko Miłosz, Szymborska i Tokarczuk.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Ile osób z Polski otrzymało dotąd literacką Nagrodę Nobla?

Pięć osób: Sienkiewicz (1905), Reymont (1924), Miłosz (1980), Szymborska (1996) i Tokarczuk (2018/2019).

Dlaczego Nobla za 2018 rok wręczono dopiero w 2019?

Akademia Szwedzka wstrzymała werdykt w 2018 roku z powodu skandalu obyczajowego wśród jej członków, dlatego nagrody za oba lata ogłoszono razem w 2019 roku.

Czym charakteryzuje się proza Olgi Tokarczuk?

Łączy fabułę mityczną, historyczną i psychologiczną, często rezygnując z klasycznej chronologii na rzecz 'konstelacji' wątków.

Jaki temat dominuje w poezji Miłosza?

Relacja jednostki z historią XX wieku, pamięć o ojczyźnie i moralna odpowiedzialność poety.

Dlaczego Szymborska unikała rozgłosu po Noblu?

Ceniła prywatność i spokój twórczy, uważała, że sława odwraca uwagę od samej poezji.

FAQ

Czy Zbigniew Herbert dostał Nobla?

Nie, mimo światowej sławy Herbert nigdy nie otrzymał tej nagrody.

Jaki utwór Tokarczuk warto przeczytać jako pierwszy?

Najczęściej poleca się 'Prawiek i inne czasy' jako przystępne wprowadzenie do jej stylu.

Czy Miłosz pisał też prozę?

Tak, oprócz poezji napisał m.in. esej 'Zniewolony umysł' i powieść 'Dolina Issy'.

Kto wręcza Nagrodę Nobla?

Dyplom i medal wręcza król Szwecji podczas uroczystości w Sztokholmie 10 grudnia, w rocznicę śmierci Alfreda Nobla.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Leszek Kołakowski, Piękna twarz (fragmenty) Następna lekcja: Olga Tokarczuk, Joanna Concejo, Zgubiona dusza (fragmenty)