Gady – kręgowce, które opanowały ląd – test i pytania, biologia klasa 6

Gady jako pierwsze kręgowce w pełni uniezależniły się od środowiska wodnego dzięki jaju owodniowemu i suchej, łuskowatej skórze. Dzięki temu mogły zasiedlić suche, lądowe tereny.

Najważniejsze w 30 sekund

Skóra gadów jest sucha, pokryta rogowymi łuskami, chroni przed wysychaniem.
Jajo owodniowe ma skorupę i błony płodowe chroniące zarodek na lądzie.
Gady oddychają wyłącznie płucami przez całe życie.
Serce większości gadów ma dwa przedsionki i jedną komorę z niepełną przegrodą.
Gady są zmiennocieplne i wygrzewają się na słońcu, by podnieść temperaturę ciała.

Test: Gady – kręgowce, które opanowały ląd – 10 pytań

Czym pokryta jest skóra gadów?
- A) Śluzem
- B) Rogowymi łuskami
- C) Piórami
- D) Futrem
Co umożliwia gadom składanie jaj na lądzie?
- A) Brak skorupy
- B) Jajo owodniowe z błonami płodowymi
- C) Oddychanie skórne
- D) Zimna krew
Czym oddychają gady przez całe życie?
- A) Skrzelami
- B) Płucami
- C) Skórą
- D) Tchawkami jak owady
Z ilu jam (przedsionków i komór) składa się serce większości gadów?
- A) Z dwóch (jeden przedsionek i jedna komora)
- B) Z trzech (dwa przedsionki i jedna komora)
- C) Z czterech (dwa przedsionki i dwie komory)
- D) Tylko z jednej komory
U którego gada przegroda w sercu jest niemal pełna?
- A) Jaszczurki
- B) Żółwia
- C) Krokodyla
- D) Węża
Dlaczego gady wygrzewają się na słońcu?
- A) By zmienić kolor
- B) By podnieść temperaturę ciała
- C) By uciec przed wrogami
- D) By trawić szybciej wodę
Który z wymienionych zwierząt jest gadem?
- A) Traszka
- B) Żółw
- C) Ropucha
- D) Kijanka
Co robią gady w Polsce zimą?
- A) Migrują na południe
- B) Zapadają w odrętwienie zimowe
- C) Pozostają aktywne
- D) Linieją codziennie
Jaką funkcję pełni owodnia w jaju?
- A) Produkuje pokarm
- B) Chroni zarodek przed wysychaniem
- C) Barwi skorupę
- D) Umożliwia oddychanie skrzelowe
Czym żywią się węże?
- A) Tylko roślinami
- B) Innymi zwierzętami
- C) Grzybami
- D) Nie jedzą wcale

Przystosowania gadów do życia na lądzie

Skóra gadów pokryta jest rogowymi łuskami lub tarczkami, które skutecznie zabezpieczają organizm przed nadmierną utratą wody przez parowanie. W przeciwieństwie do płazów skóra gadów jest sucha i nie uczestniczy w oddychaniu, dlatego gady mogą żyć nawet na pustyniach.

Kluczowym wynalazkiem ewolucyjnym gadów jest jajo owodniowe, otoczone wapienną lub skórzastą skorupą oraz błonami płodowymi (owodnią, kosmówką i omocznią), które chronią zarodek przed wysychaniem i urazami. Dzięki temu gady mogą składać jaja na lądzie, z dala od wody.

Oddychanie i krążenie krwi

Gady oddychają wyłącznie płucami przez całe życie, a ich płuca mają bardziej rozbudowaną, pofałdowaną powierzchnię wewnętrzną niż u płazów, co zwiększa efektywność wymiany gazowej. Nie korzystają z oddychania skórnego, ponieważ ich skóra jest sucha i nieprzepuszczalna dla gazów.

Serce gadów ma dwa przedsionki i jedną komorę, podzieloną częściową przegrodą, która ogranicza mieszanie się krwi utlenowanej z odtlenioną (u krokodyli przegroda jest już niemal pełna). Takie usprawnienie krążenia pozwala gadom być bardziej aktywnymi niż płazy.

Różnorodność i tryb życia gadów

Do gadów należą jaszczurki, węże, żółwie i krokodyle, różniące się budową ciała, sposobem poruszania się i trybem życia – od drapieżnych węży po roślinożerne żółwie lądowe. Większość gadów to drapieżniki polujące na owady, inne kręgowce lub padlinę.

Gady są zmiennocieplne, dlatego regulują temperaturę ciała zachowaniem, np. wygrzewając się na słońcu rano lub chowając się w cieniu w upalne południe. W klimacie umiarkowanym, w tym w Polsce, gady zapadają w odrętwienie zimowe, ukrywając się w norach, pod kamieniami lub w ściółce.

Co trzeba umieć

Wyjaśnić, czym jest jajo owodniowe i jaką pełni funkcję.
Opisać budowę i funkcję skóry gadów.
Porównać oddychanie gadów i płazów.
Opisać budowę serca gadów.
Wymienić przedstawicieli gadów i ich tryb życia.

Typowe błędy

Mylenie gadów z płazami pod względem rodzaju skóry.
Twierdzenie, że gady oddychają także skórą.
Pomijanie roli błon płodowych w jaju owodniowym.
Mylenie wygrzewania się gadów z chorobą lub osłabieniem.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Czym różni się jajo gada od jaja płaza?

Jajo gada ma skorupę i błony płodowe chroniące przed wysychaniem, jajo płaza nie ma takiej ochrony.

Dlaczego skóra gadów nie uczestniczy w oddychaniu?

Jest sucha i pokryta łuskami, które są nieprzepuszczalne dla gazów.

Podaj przykład gada roślinożernego.

Żółw lądowy.

Co to jest kosmówka w jaju owodniowym?

Kosmówka to jedna z błon płodowych w jaju owodniowym, która pośredniczy w wymianie gazowej zarodka.

Dlaczego gady są bardziej aktywne niż płazy?

Gady mają wydajniejsze płuca i lepiej rozwinięty układ krążenia z ograniczonym mieszaniem krwi, co pozwala im na większą aktywność metaboliczną.

FAQ

Dlaczego gady mogą żyć na pustyni, a płazy nie?

Sucha, łuskowata skóra gadów skutecznie zapobiega utracie wody, czego nie zapewnia wilgotna skóra płazów.

Czy wszystkie gady składają jaja?

Większość tak, ale niektóre, jak część żmij, rodzą żywe młode (jajożyworodność), co oznacza, że jaja rozwijają się w ciele matki.

Dlaczego jaszczurki często grzeją się na kamieniach?

Jaszczurki są zmiennocieplne, więc wygrzewają się na nagrzanych kamieniach, aby podnieść temperaturę ciała i zwiększyć swoją aktywność metaboliczną.

Co to jest odrętwienie zimowe u gadów?

Odrętwienie zimowe to stan, w którym gady w klimacie umiarkowanym znacznie obniżają swoją aktywność metaboliczną, temperaturę ciała i zapadają w rodzaj snu zimowego, aby przetrwać niskie temperatury.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Przegląd i znaczenie płazów Następna lekcja: Przegląd i znaczenie gadów