Płazy – kręgowce wodno-lądowe – test i pytania, biologia klasa 6

Płazy jako pierwsze kręgowce wyszły na ląd, ale ich rozmnażanie i wczesny rozwój nadal są związane z wodą. Dorosłe osobniki łączą cechy przystosowania do życia w obu środowiskach.

Najważniejsze w 30 sekund

• Płazy przechodzą przeobrażenie: od larwy wodnej (kijanki) do postaci dorosłej.
• Skóra płazów jest naga, wilgotna i uczestniczy w oddychaniu.
• Serce płazów jest trójdziałowe (składa się z dwóch przedsionków i jednej komory).
• Płazy są zmiennocieplne i zapadają w sen zimowy.
• Jaja płazów (skrzek) składane są w wodzie, bez skorupy.

Budowa ciała i skóra płazów

Ciało dorosłego płaza dzieli się na głowę, tułów i kończyny, u żab i ropuch brak jest widocznego ogona. Skóra jest naga, pozbawiona łusek, stale wilgotna dzięki licznym gruczołom śluzowym, co umożliwia dodatkowe oddychanie skórne.

Gruczoły skórne niektórych płazów, np. ropuch, wydzielają substancje trujące lub drażniące, które odstraszają drapieżniki. Kończyny tylne żab są silnie wydłużone i przystosowane do skakania oraz pływania dzięki błonom pławnym między palcami.

Przeobrażenie i rozwój

Płazy składają jaja, zwane skrzekiem, w wodzie, ponieważ nie mają skorupy chroniącej przed wysychaniem. Z jaj wylęgają się larwy wodne, u żab nazywane kijankami, które oddychają skrzelami i żywią się głównie pokarmem roślinnym.

W trakcie przeobrażenia (metamorfozy) kijanka traci skrzela i ogon, wykształca płuca oraz kończyny, by móc żyć na lądzie jako dorosły płaz oddychający powietrzem atmosferycznym. Cały proces trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy, zależnie od gatunku i temperatury wody.

Oddychanie i tryb życia

Dorosłe płazy oddychają płucami, które są prostymi workami o małej powierzchni wymiany gazowej, dlatego znaczną część tlenu pobierają dodatkowo przez wilgotną skórę. Serce płazów ma dwa przedsionki i jedną komorę, w której częściowo miesza się krew utlenowana z odtlenowaną.

Płazy są zmiennocieplne, dlatego zimą, gdy temperatura spada, zapadają w sen zimowy, chowając się w mule na dnie zbiorników, w norach lub pod kamieniami. Większość gatunków prowadzi tryb życia zbliżony do wody, unikając suchych i nasłonecznionych miejsc.

Przykłady płazów w Polsce

W Polsce żyje kilkanaście gatunków płazów, w tym żaba trawna, żaba wodna, ropucha szara, rzekotka drzewna oraz traszka zwyczajna i traszka grzebieniasta. Żaba trawna jest jedną z najpospolitszych, spotykaną w lasach, na łąkach i w ogrodach w pobliżu wody.

Rzekotka drzewna wyróżnia się zielonym ubarwieniem i umiejętnością wspinania się po roślinach dzięki przylgom na palcach. Traszki, w odróżnieniu od żab, zachowują ogon przez całe życie i przypominają małe jaszczurki, choć – podobnie jak wszystkie płazy – mają nagą, wilgotną skórę.

Co trzeba umieć

• Opisać etapy przeobrażenia płaza od skrzeku do postaci dorosłej.
• Wyjaśnić, dlaczego skóra płazów musi być wilgotna.
• Opisać budowę serca płazów.
• Wymienić przystosowania płazów do życia w wodzie i na lądzie.
• Wyjaśnić, dlaczego płazy zapadają w sen zimowy.

Typowe błędy

1. Twierdzenie, że dorosłe płazy oddychają wyłącznie skrzelami.
2. Mylenie przeobrażenia płaza z linieniem.
3. Pomijanie roli skóry w oddychaniu dorosłego płaza.
4. Mylenie skrzeku z jajami o twardej skorupie.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Co to jest skrzek?

Galaretowata masa jaj płazów składana w wodzie.

Jak zmienia się układ oddechowy podczas przeobrażenia?

Skrzela larwy zanikają, a rozwijają się płuca umożliwiające oddychanie powietrzem.

Dlaczego płazy nie mogą żyć daleko od wody?

Potrzebują wody do rozmnażania i utrzymania wilgotności skóry.

Jaką funkcję pełnią tylne kończyny żaby?

Umożliwiają skakanie na lądzie i pływanie w wodzie.

Czy wszystkie płazy przechodzą przeobrażenie w wodzie?

Większość tak, choć są gatunki składające jaja w wilgotnych miejscach lądowych.

Jakie gatunki płazów można spotkać w Polsce?

Żabę trawną, żabę wodną, ropuchę szarą, rzekotkę drzewną, a także traszkę zwyczajną i traszkę grzebieniastą.

FAQ

Dlaczego żaby muszą wracać do wody, by się rozmnażać?

Ich jaja nie mają skorupy chroniącej przed wysychaniem, dlatego rozwijają się tylko w środowisku wodnym.

Czy płazy mogą oddychać tylko skórą?

Skóra wspomaga oddychanie, zwłaszcza zimą pod wodą, ale dorosłe płazy mają też płuca.

Dlaczego serce płaza miesza krew?

Ponieważ ma tylko jedną komorę, do której trafia krew z obu przedsionków.

Jak rozpoznać, że kijanka zbliża się do przeobrażenia?

Zaczynają jej wyrastać kończyny, a ogon stopniowo się skraca i zanika.

Czym traszka różni się od żaby?

Traszka zachowuje ogon przez całe życie i przypomina jaszczurkę, podczas gdy dorosła żaba traci ogon podczas przeobrażenia.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Przegląd i znaczenie ryb Następna lekcja: Przegląd i znaczenie płazów

Cały dział: Kręgowce zmiennocieplne

• Przegląd i znaczenie płazów
• Gady – kręgowce, które opanowały ląd
• Przegląd i znaczenie gadów
• Ryby – kręgowce środowisk wodnych
• Przegląd i znaczenie ryb