Stres — co to jest i jak działa?

Stres to reakcja organizmu na sytuację, którą odbieramy jako wyzwanie lub zagrożenie. Ciało przygotowuje się wtedy do działania: przyspiesza bicie serca i oddech, a nadnercza wydzielają hormony, m.in. adrenalinę i kortyzol.

Najważniejsze informacje

Stresor to czynnik, który wywołuje stres, np. sprawdzian, kłótnia, hałas.
Reakcja „walcz albo uciekaj” (uproszczony opis — nie jedyny możliwy typ reakcji) przygotowuje ciało do szybkiego działania.
Eustres to stres mobilizujący, dystres — stres szkodliwy, przeciążający.
Krótkotrwały stres bywa pomocny, długotrwały może osłabiać samopoczucie.
Pojęcie stresu spopularyzował Hans Selye.

Czym jest stres?

Stres to naturalna reakcja, która pomagała ludziom przetrwać zagrożenia. Dziś rzadko uciekamy przed dzikim zwierzęciem, ale ciało reaguje podobnie na sprawdzian, występ czy konflikt.

Jak działa reakcja stresowa?

Gdy pojawia się stresor, organizm często uruchamia reakcję opisywaną w uproszczeniu jako „walcz albo uciekaj” (ludzie mogą reagować też inaczej, np. zamarciem lub szukaniem wsparcia):

nadnercza wydzielają adrenalinę i kortyzol;
serce bije szybciej, oddech przyspiesza;
mięśnie się napinają;
uwaga skupia się na zagrożeniu.
Po ustąpieniu stresora organizm stopniowo się uspokaja.

Eustres i dystres

Eustres to „dobry stres” — mobilizuje, np. przed zawodami lub ważnym występem. Dystres to stres, który przeciąża i trwa długo, np. ciągłe napięcie w domu lub szkole. Ta sama sytuacja może być dla jednej osoby eustresem, a dla innej dystresem.

Jak może objawiać się stres?

W ciele: szybkie bicie serca, spocone dłonie, napięte mięśnie, „ściskanie w brzuchu”. W myślach i emocjach: trudność ze skupieniem, niepokój, rozdrażnienie. Objawy zwykle mijają, gdy sytuacja się kończy.

Przykłady

Lekki stres przed meczem może pomóc się skupić — w popularnym modelu nazywa się to eustresem.
Długotrwały konflikt z kolegą, który nie daje spać — to przykład dystresu.
Spocone dłonie przed odpowiedzią przy tablicy to fizyczny objaw stresu.

Co warto zapamiętać

Stresor → reakcja stresowa → uspokojenie.
Eustres mobilizuje, dystres przeciąża.
Hormony stresu: adrenalina i kortyzol.

Najczęstsze pytania

Czy stres zawsze szkodzi?

Nie zawsze. Krótkotrwały stres bywa mobilizujący (eustres), choć nie każdy krótki stres jest korzystny. Szkodliwy bywa stres silny i długotrwały (dystres).

Jakie hormony wydzielają się w stresie?

Głównie adrenalina i kortyzol, wytwarzane przez nadnercza.

Sprawdź się — mini-test

Stresor to:
- A) Czynnik wywołujący stres
- B) Hormon szczęścia
- C) Rodzaj ćwiczenia
- D) Narząd
Eustres to stres:
- A) Mobilizujący
- B) Zawsze szkodliwy
- C) Występujący tylko u dorosłych
- D) Bez żadnych objawów
Który hormon jest związany ze stresem?
- A) Insulina
- B) Adrenalina
- C) Melatonina
- D) Hormon wzrostu
Fizycznym objawem stresu może być:
- A) Szybsze bicie serca
- B) Lepszy wzrok
- C) Wolniejszy oddech
- D) Brak jakichkolwiek zmian

Uczysz się tego tematu? Wgraj swoje notatki, zdjęcie lub PDF do SpytajMnie i wygeneruj test albo fiszki. Wygeneruj test · Zrób fiszki

Powiązane artykuły

Wszystkie tematy: Zdrowie psychiczne · Edukacja zdrowotna

Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani psychologa.