Krajobraz wysokogórski Himalajów – test i pytania, geografia klasa 5

Himalaje to najwyższy łańcuch górski na Ziemi, leżący w Azji Środkowej. To tutaj znajduje się dziesięć z czternastu ośmiotysięczników, w tym legendarny Mount Everest. W tej lekcji poznasz, jak zmienia się przyroda wraz ze wzrostem wysokości oraz jak ludzie przystosowali się do życia w ekstremalnie trudnych warunkach wysokogórskich.

Najważniejsze w 30 sekund

• Mount Everest (8848 m n.p.m.) to najwyższy szczyt świata.
• W górach występuje piętrowy układ roślinności zależny od wysokości.
• Wraz ze wzrostem wysokości spada temperatura i ciśnienie powietrza.
• Szerpowie to grupa etniczna zamieszkująca Himalaje, znana z wytrzymałości.
• Lodowce górskie powstają powyżej linii wiecznego śniegu.

Potęga Himalajów i ich powstanie

Himalaje rozciągają się na długości ponad 2500 kilometrów przez terytoria Indii, Chin, Nepalu, Bhutanu i Pakistanu. Powstały one miliony lat temu w wyniku potężnej kolizji dwóch płyt litosfery: indyjskiej oraz euroazjatyckiej. Proces ten, zwany orogenezą alpejską, trwa do dziś, co powoduje, że góry te powoli, ale systematycznie rosną o kilka milimetrów rocznie. Skutkuje to również dużą aktywnością sejsmiczną w tym regionie.

Krajobraz wysokogórski Himalajów charakteryzuje się ostrymi szczytami, stromymi zboczami i głębokimi dolinami. Powyżej wysokości około 5000 metrów n.p.m. panują warunki arktyczne, a szczyty są pokryte lodowcami i wiecznym śniegiem. Brak gęstej atmosfery sprawia, że promieniowanie słoneczne jest bardzo silne, a pogoda potrafi zmienić się w ciągu kilku minut, przechodząc od pełnego słońca do niszczycielskiej zamieci śnieżnej.

Piętra roślinności w najwyższych górach

Podróżując z podnóża Himalajów na ich szczyty, mijamy różne strefy roślinne, co nazywamy piętrowością. Na samym dole, w piętrze pogórza, rosną gęste lasy monsunowe. Wyżej znajduje się piętro reglowe, gdzie spotkamy lasy liściaste, a następnie iglaste, w których dominują sosny himalajskie i cedry. Powyżej granicy lasu roślinność staje się coraz niższa, ustępując miejsca zaroślom rododendronów i jałowców, aż do osiągnięcia piętra hal.

Piętro hal to wysokogórskie łąki, na których wypasane są zwierzęta, takie jak jakowie. Jeszcze wyżej rozciąga się piętro turni, gdzie jedyną roślinnością są mchy i porosty porastające nagie skały. Ostatnim etapem jest piętro wiecznego śniegu, gdzie niska temperatura uniemożliwia topnienie lodu przez cały rok. Taki układ jest bezpośrednim skutkiem spadku temperatury o około 0,6 stopnia Celsjusza na każde 100 metrów wzrostu wysokości.

Człowiek w obliczu wysokości

Życie w Himalajach wymaga od ludzi niezwykłych przystosowań biologicznych i kulturowych. Najbardziej znaną grupą są Szerpowie, którzy od pokoleń zamieszkują wysokie doliny Nepalu. Ich organizmy są naturalnie dostosowane do rzadszego powietrza – ich ciała wyjątkowo efektywnie wykorzystują tlen, co pozwala im na ogromny wysiłek na dużych wysokościach. Szerpowie są niezastąpionymi przewodnikami i tragarzami dla wypraw alpinistycznych zdobywających najwyższe wierzchołki świata.

Głównym zajęciem mieszkańców jest rolnictwo tarasowe na niższych zboczach oraz hodowla zwierząt. Jak tybetański jest kluczowym zwierzęciem w gospodarce: dostarcza mleka, mięsa, wełny, a także służy jako środek transportu na wąskich i stromych ścieżkach. Z powodu trudnego dostępu do wielu miejsc, życie toczy się tu wolniej, a tradycje buddyjskie i hinduistyczne są silnie zakorzenione w codzienności, czego wyrazem są liczne klasztory i młynki modlitewne.

Co trzeba umieć

• Wymienić nazwy najwyższych szczytów Himalajów.
• Wyjaśnić, na czym polega piętrowy układ roślinności.
• Opisać zmiany warunków klimatycznych wraz ze wzrostem wysokości.
• Wskazać na mapie państwa, na których terenie leżą Himalaje.
• Wyjaśnić rolę jaków w gospodarce mieszkańców wysokich gór.

Typowe błędy

1. Uznawanie Himalajów za jedyne góry w Azji – pamiętaj o Karakorum czy Tienszanie.
2. Mylenie wysokości Mount Everestu – warto pamiętać wartość 8848 m n.p.m.
3. Myślenie, że temperatura rośnie wraz z wysokością – w rzeczywistości spada.
4. Twierdzenie, że na szczytach Himalajów rosną lasy – powyżej pewnej granicy lasy znikają.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Co to jest orogeneza?

Orogeneza to proces powstawania i wypiętrzania się gór w wyniku ruchów płyt litosfery.

Dlaczego na szczytach Himalajów jest mało tlenu?

Ponieważ powietrze jest tam bardzo rzadkie, co wiąże się z niskim ciśnieniem atmosferycznym.

Jakie rośliny rosną w Himalajach powyżej granicy lasu?

Dominują tam niskie, odporne na zimno krzewy, takie jak różne gatunki rododendronów i jałowców.

Czy Himalaje wciąż rosną?

Tak, w wyniku ciągłego nacisku płyt tektonicznych Himalaje podnoszą się o kilka milimetrów rocznie.

Co to jest lodowiec górski?

To masa lodu powstała ze śniegu, która pod wpływem siły grawitacji powoli przemieszcza się w dół doliny.

FAQ

Czy w Himalajach można spotkać tygrysy?

Tak, ale tylko w niższych partiach gór, w gęstych lasach monsunowych u podnóża pasma.

Jak wysoki jest Mount Everest?

Najnowsze pomiary określają jego wysokość na 8848,86 m n.p.m.

Kto pierwszy zdobył Mount Everest?

Dokonali tego Edmund Hillary oraz Tenzing Norgay w 1953 roku.

Czym jest choroba wysokościowa?

To zespół objawów wynikających z niedotlenienia organizmu na dużych wysokościach.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Krajobrazy tajgi i tundry

Cały dział: Krajobrazy świata

• Pogoda a klimat
• Strefy klimatyczne i strefy krajobrazowe
• W wilgotnym lesie równikowym i w lesie strefy umiarkowanej
• Krajobrazy sawanny i stepu
• Krajobrazy pustyni gorącej i pustyni lodowej