Krajobrazy tajgi i tundry – test i pytania, geografia klasa 5

Północne krańce naszej planety zajmują dwa fascynujące krajobrazy: tajga oraz tundra. Choć oba kojarzą się z chłodem, znacząco różnią się szatą roślinną oraz warunkami do życia. W tej lekcji przyjrzymy się specyfice wieloletniej zmarzliny oraz unikalnym gatunkom zwierząt zamieszkujących te mroźne rejony.

Najważniejsze w 30 sekund

• Tajga to największy las na świecie składający się głównie z drzew iglastych.
• Tundra to bezdrzewna formacja roślinna zdominowana przez mchy i porosty.
• Wieloletnia zmarzlina to grunt zamarznięty do dużej głębokości przez cały rok.
• Dzień polarny i noc polarna to zjawiska występujące za kołem podbiegunowym.
• Główne zwierzęta tajgi to niedźwiedzie i łosie, a tundry – renifery i lemingi.

Charakterystyka klimatu i położenie

Tajga i tundra rozciągają się na północnych obszarach Eurazji i Ameryki Północnej, tworząc szerokie pasy wzdłuż koła podbiegunowego. Klimat w tych rejonach charakteryzuje się bardzo długą i mroźną zimą, podczas której temperatury spadają do kilkudziesięciu stopni poniżej zera, oraz krótkim, chłodnym latem. Opady są niewielkie, jednak ze względu na niskie parowanie, wilgotność podłoża pozostaje wysoka, co sprzyja powstawaniu terenów podmokłych.

Kluczowym elementem podłoża jest wieloletnia zmarzlina, czyli warstwa ziemi, która pozostaje zamarznięta przez setki, a nawet tysiące lat. Latem jedynie cienka wierzchnia warstwa gruntu rozmarza, co uniemożliwia korzeniom drzew głębokie wnikanie w ziemię. Powoduje to, że woda nie może wsiąkać w głąb podłoża, tworząc liczne jeziora, bagna i torfowiska, które są charakterystycznym elementem krajobrazu północnej Rosji oraz Kanady.

Tajga – królestwo lasów iglastych

Tajga, nazywana również borealnym lasem iglastym, to formacja zdominowana przez drzewa takie jak świerki, sosny, modrzewie i jodły. Drzewa te mają charakterystyczny, stożkowaty kształt, który zapobiega łamaniu się gałęzi pod ciężarem zalegającego śniegu. Liście w formie igieł są pokryte grubą warstwą wosku, co chroni je przed nadmierną utratą wody w czasie mroźnych wiatrów, kiedy korzenie nie mogą pobierać wody z zamarzniętej gleby.

Świat zwierząt tajgi jest niezwykle bogaty i przystosowany do trudnych warunków. Największymi ssakami są łosie oraz niedźwiedzie brunatne, które gromadzą zapasy tłuszczu na zimę lub zapadają w sen zimowy. W gęstych lasach spotkamy także drapieżniki, takie jak wilki i rysie, oraz liczne zwierzęta futerkowe, na przykład sobole i gronostaje. Wiele ptaków przylatuje tu tylko na krótkie lato, aby odbyć lęgi w bezpiecznym i zasobnym w pokarm środowisku.

Tundra – życie na krawędzi mrozu

Tundra znajduje się jeszcze dalej na północ niż tajga i jest strefą całkowicie pozbawioną lasów. Silne wiatry oraz krótki okres wegetacji trwający zaledwie 2-3 miesiące sprawiają, że mogą tu rosnąć jedynie niskie rośliny. Dominują mchy, porosty (w tym chrobotek reniferowy) oraz niskie krzewinki. Spotykamy tu także formy karłowate znanych nam drzew, takie jak brzoza karłowata czy wierzba polarna, które płożą się przy ziemi, aby uniknąć mroźnych podmuchów.

Zwierzęta tundry muszą wykazać się niezwykłą wytrzymałością. Symbolem tego regionu są renifery, które w poszukiwaniu pożywienia odbywają dalekie wędrówki. Małe gryzonie – lemingi – stanowią podstawę pożywienia dla drapieżników, takich jak pieśce (lisy polarne) czy sowy śnieżne. Wiele zwierząt zmienia ubarwienie na białe w okresie zimowym, co ułatwia im kamuflaż na tle śniegu. Latem tundra ożywa dzięki miliardom owadów, które przyciągają liczne stada ptaków wędrownych.

Co trzeba umieć

• Wskazać na mapie świata położenie strefy tajgi i tundry.
• Wyjaśnić, czym jest wieloletnia zmarzlina i jak wpływa na roślinność.
• Wymienić gatunki drzew tworzących borealny las iglasty.
• Opisać przystosowania zwierząt do życia w niskich temperaturach.
• Rozróżnić roślinność typową dla tundry od tej rosnącej w tajdze.

Typowe błędy

1. Mylenie tajgi z tundrą – pamiętaj, że w tajdze rosną lasy, a tundra jest bezdrzewna.
2. Twierdzenie, że w tundrze przez cały rok jest lód – latem ziemia rozmarza powierzchniowo.
3. Uznawanie, że modrzew jest drzewem wiecznie zielonym – jako jedyne z iglastych gubi igły.
4. Myślenie, że niedźwiedzie polarne żyją w tajdze – spotykamy je tylko na północnych obrzeżach tundry.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Co to jest tajga?

Tajga to pas lasów iglastych występujący w chłodnym klimacie półkuli północnej.

Jakie są główne cechy tundry?

Brak drzew, obecność mchów i porostów oraz występowanie wieloletniej zmarzliny.

Czy w tajdze występują bagna?

Tak, tajga jest terenem bardzo podmokłym ze względu na słabe parowanie i zmarzlinę.

Jakie ptaki zamieszkują tundrę zimą?

Nieliczne gatunki, takie jak sowa śnieżna czy pardwa, które mają białe upierzenie.

Co jedzą pieśce?

Pieśce, czyli lisy polarne, żywią się głównie lemingami oraz resztkami pożywienia pozostawionego przez niedźwiedzie polarne.

FAQ

Czy w tajdze mieszkają ludzie?

Tak, jednak gęstość zaludnienia jest bardzo mała. Ludzie zajmują się głównie leśnictwem i górnictwem.

Czy tundra występuje na półkuli południowej?

W klasycznej formie nie, ponieważ na odpowiednich szerokościach geograficznych brakuje tam lądów.

Jak długo trwa lato w tundrze?

Bardzo krótko, zazwyczaj od dwóch do trzech miesięcy, z temperaturami rzadko przekraczającymi 10 stopni Celsjusza.

Dlaczego w tajdze jest tak dużo jezior?

Wynika to z działalności dawnych lodowców oraz obecności wieloletniej zmarzliny utrudniającej odpływ wody.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Krajobraz śródziemnomorski Następna lekcja: Krajobraz wysokogórski Himalajów

Cały dział: Krajobrazy świata

• Krajobraz wysokogórski Himalajów
• Pogoda a klimat
• Strefy klimatyczne i strefy krajobrazowe
• W wilgotnym lesie równikowym i w lesie strefy umiarkowanej
• Krajobrazy sawanny i stepu