Co już wiemy o głoskach, literach i sylabach – test i pytania, polski klasa 5

Lekcja porządkuje to, co uczniowie poznali wcześniej o głoskach i literach. Przypomina, czym różni się głoska od litery oraz jak dzielić wyrazy na sylaby.

Najważniejsze w 30 sekund

Głoska to dźwięk mowy, litera to jej znak graficzny w piśmie.
W polskim alfabecie jest 32 litery, a głosek jest więcej niż liter.
Dwuznaki (cz, sz, rz, dz, dż, ch) zapisują jedną głoskę dwiema literami.
Sylaba musi zawierać dokładnie jedną samogłoskę.
Liczba sylab w wyrazie równa się liczbie samogłosek.

Test: Bliżej języka: Co już wiemy o głoskach, literach i sylabach? – 10 pytań

Czym jest głoska?
- A) Znakiem graficznym
- B) Najmniejszym dźwiękiem mowy
- C) Zbiorem liter
- D) Sylabą wyrazu
Ile liter liczy polski alfabet?
- A) 26
- B) 30
- C) 32
- D) 35
Który zestaw to dwuznaki?
- A) a, e, i
- B) cz, sz, rz
- C) ą, ę
- D) k, p, t
Ile głosek ma dwuznak sz?
- A) Jedną
- B) Dwie
- C) Trzy
- D) Zero
Jak zapisujemy zmiękczenie przed spółgłoską na końcu wyrazu?
- A) Literą i
- B) Kreską nad literą
- C) Podwojeniem litery
- D) Nie zapisujemy
Co jest rdzeniem sylaby?
- A) Spółgłoska
- B) Samogłoska
- C) Dwuznak
- D) Litera i
Ile sylab ma wyraz 'kot'?
- A) Jedną
- B) Dwie
- C) Trzy
- D) Cztery
Które głoski są nosowe?
- A) a, e
- B) ą, ę
- C) i, y
- D) u, o
Jak podzielimy wyraz 'siostra' na sylaby?
- A) si-ostra
- B) siost-ra
- C) s-iostra
- D) sio-stra
Dlaczego liczba głosek i liter może się różnić?
- A) Bo nie ma takiej zasady
- B) Przez dwuznaki i zmiękczenia
- C) Bo litery są głoskami
- D) Przypadkowo

Głoska a litera – podstawowa różnica

Głoska to najmniejszy element dźwiękowy mowy, który słyszymy i wymawiamy, natomiast litera to znak graficzny, którym tę głoskę zapisujemy w piśmie. Czasem jedna głoska jest zapisywana dwiema literami, na przykład głoska cz w wyrazie czapka, dlatego liczba głosek i liter w wyrazie nie zawsze jest taka sama.

W polskim alfabecie mamy 32 litery, ale głosek jest znacznie więcej. Dzieje się tak m.in. dlatego, że niektóre głoski (np. miękkie) zapisujemy za pomocą osobnych liter ze znakiem diakrytycznym (np. 'ś', 'ń') lub za pomocą litery 'i' (np. 'si', 'ni'), a inne za pomocą dwóch liter, czyli dwuznaków (np. 'sz', 'ch').

Dwuznaki i zmiękczenia

Dwuznaki to połączenia dwóch liter zapisujące jedną głoskę: cz, sz, rz, dz, dż oraz ch. W wyrazie szkoła dwuznak sz to jedna głoska sz, choć zapisany jest dwiema literami, dlatego licząc głoski, traktujemy dwuznak jako jeden dźwięk, a nie dwa osobne.

Zmiękczenia zapisujemy na dwa sposoby: literą i przed samogłoską, na przykład w wyrazie miasto, albo kreską nad literą, na przykład ś, ć, ń, ź, dź jak w słowie koń. Trzeba pamiętać, że samo i po spółgłosce przed samogłoską nie jest osobną głoską, lecz znakiem zmiękczenia.

Podział wyrazów na sylaby

Sylaba to część wyrazu wymawiana jednym impulsem głosu, a jej rdzeniem zawsze jest samogłoska – w polskim mamy sześć samogłosek ustnych: a, e, i, o, u, y oraz dwie nosowe: ą, ę. Liczba sylab w wyrazie jest więc równa liczbie samogłosek, na przykład w wyrazie kot jest jedna samogłoska, czyli jedna sylaba.

Dzieląc wyraz na sylaby, staramy się, by spółgłoska między dwiema samogłoskami przechodziła do sylaby następnej, na przykład ra-ma, a gdy spółgłosek jest więcej, dzielimy je zgodnie z wymową, jak w słowie sio-stra. Dwuznaki i zmiękczenia nigdy nie są rozdzielane między sylabami.

Co trzeba umieć

Odróżniać głoskę od litery i podawać przyklady różnic.
Rozpoznawać dwuznaki w wyrazach i traktować je jako jedną głoskę.
Wskazywać zmiękczenia zapisane literą i oraz kreską.
Dzielić wyrazy na sylaby zgodnie z liczbą samogłosek.
Liczyć głoski, litery i sylaby w wyrazie.

Typowe błędy

Liczenie dwuznaku jako dwóch głosek zamiast jednej.
Mylenie litery i jako znaku zmiękczenia z literą i jako samogłoską.
Dzielenie dwuznaku między dwiema sylabami, np. c-zapka zamiast cza-pka.
Pomijanie samogłosek nosowych ą, ę przy liczeniu sylab.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Podaj przykład wyrazu, w którym liczba liter i głosek jest różna.

Na przykład 'szkoła' ma więcej liter niż głosek, bo sz to jedna głoska.

Wymień wszystkie dwuznaki języka polskiego.

Są to cz, sz, rz, dz, dż oraz ch.

Ile samogłosek ustnych ma język polski?

Sześć: a, e, i, o, u, y.

Jak nazywamy znak zmiękczający spółgłoskę zapisany kreską?

Nazywamy go kreską zmiękczającą, np. w literach ś, ć, ń, ź, dź.

Co decyduje o liczbie sylab w wyrazie?

Liczba samogłosek w tym wyrazie.

Czy dwuznak można rozdzielić między sylabami?

Nie, dwuznak zawsze pozostaje w jednej sylabie.

FAQ

Dlaczego w wyrazie 'chmura' jest mniej głosek niż liter?

Bo ch to dwuznak zapisujący jedną głoskę ch, więc 6 liter daje 5 głosek.

Czy litera i zawsze jest samogłoską?

Nie, czasem oznacza tylko zmiękczenie poprzedzającej spółgłoski, np. w słowie 'miasto'.

Jak sprawdzić, ile sylab ma długi wyraz?

Wystarczy policzyć w nim samogłoski – tyle będzie sylab.

Czy ą i ę zawsze brzmią nosowo?

Nie zawsze, przed niektórymi spółgłoskami tracą częściowo nosowość, ale nadal liczą się jako samogłoski przy podziale na sylaby.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Szkoła mówienia i pisania: Jak napisać opowiadanie twórcze z dialogiem? Następna lekcja: Bliżej języka: Jak rozróżnić głoski miękkie i twarde?