Jak korzystać z encyklopedii? – test i pytania, polski klasa 5

Encyklopedia to jedno z najważniejszych źródeł wiedzy, z którego korzystamy w szkole i poza nią. Lekcja pokazuje, jak szybko odnaleźć potrzebne hasło i jak odróżnić encyklopedię od słownika czy leksykonu.

Najważniejsze w 30 sekund

Hasła w encyklopedii są ułożone alfabetycznie, od A do Ż.
Hasło to krótki, rzeczowy tekst wyjaśniający pojęcie, osobę lub zjawisko.
Encyklopedie dzielimy na ogólne (wszystkie dziedziny) i specjalistyczne (np. encyklopedia przyrody).
Współczesne encyklopedie internetowe umożliwiają szybkie wyszukiwanie po słowach kluczowych.
Skróty i odsyłacze (np. 'zob.') pomagają znaleźć powiązane informacje.

Test: Jak korzystać z encyklopedii? – 11 pytań

W jakiej kolejności ułożone są hasła w encyklopedii?
- A) Chronologicznej
- B) Alfabetycznej
- C) Według długości tekstu
- D) Losowej
Co to jest żywa pagina?
- A) Tytuł rozdziału
- B) Pierwsze i ostatnie hasło na stronie
- C) Spis treści tomu
- D) Numer strony
Czym różni się słownik od encyklopedii?
- A) Słownik opisuje zjawiska świata
- B) Słownik wyjaśnia znaczenie i pisownię wyrazów
- C) Słownik nie ma haseł
- D) Nie ma żadnej różnicy
Co oznacza skrót 'zob.' w haśle encyklopedycznym?
- A) Zobowiązanie
- B) Zobacz, czyli odsyłacz do innego hasła
- C) Zobrazowanie
- D) Zbiór
Czym jest leksykon?
- A) Rodzajem atlasu
- B) Zbiorem krótszych haseł z węższej dziedziny
- C) Rodzajem powieści
- D) Słownikiem ortograficznym
Co znajduje się na grzbiecie tomu encyklopedii drukowanej?
- A) Nazwisko autora
- B) Litery wskazujące zakres haseł w tomie
- C) Rok wydania
- D) Cena
Jakim językiem pisane są hasła encyklopedyczne?
- A) Poetyckim i metaforycznym
- B) Rzeczowym i oszczędnym
- C) Potocznym i żartobliwym
- D) Archaicznym
Co trzeba zrobić, szukając hasła w encyklopedii internetowej?
- A) Przeczytać cały tom
- B) Wpisać słowo kluczowe w wyszukiwarkę
- C) Zadzwonić do wydawnictwa
- D) Poczekać na aktualizację
Dlaczego warto sprawdzać wiarygodność źródła internetowego?
- A) Bo wszystkie strony są identyczne
- B) Bo nie każda strona podaje sprawdzone informacje
- C) Bo to nie ma znaczenia
- D) Bo internet nie zawiera błędów
Encyklopedia specjalistyczna to taka, która:
- A) Zawiera wszystkie dziedziny wiedzy
- B) Skupia się na jednej dziedzinie
- C) Nie ma haseł
- D) Jest pisana wierszem
Co zazwyczaj występuje na początku hasła encyklopedycznego?
- A) Pytanie retoryczne
- B) Pogrubiony wyraz hasłowy
- C) Dedykacja
- D) Morał

Czym jest encyklopedia i jak jest zbudowana

Encyklopedia to zbiór uporządkowanych wiadomości z różnych dziedzin wiedzy, zapisanych w formie krótkich, rzeczowych haseł. Hasła ułożone są w kolejności alfabetycznej, co pozwala szybko odnaleźć interesujący nas temat bez czytania całej książki od początku.

Każdy tom encyklopedii drukowanej opatrzony jest literami na grzbiecie, które wskazują zakres haseł znajdujących się w środku. Na górze stron umieszcza się tak zwaną żywą paginę, czyli pierwsze i ostatnie hasło danej strony, co ułatwia szybkie przeszukiwanie.

Rodzaje encyklopedii i słowników

Encyklopedie ogólne zawierają hasła z wielu dziedzin, natomiast encyklopedie specjalistyczne skupiają się na jednym temacie, na przykład na biologii, historii lub sztuce. Inaczej zbudowany jest słownik języka polskiego, który wyjaśnia znaczenie, odmianę i poprawną pisownię wyrazów, a nie opisuje zjawisk świata.

Leksykon przypomina encyklopedię, ale zwykle zawiera krótsze hasła i dotyczy węższej dziedziny, na przykład leksykon terminów literackich. Warto umieć rozróżnić te źródła, ponieważ każde z nich służy do czego innego i zawiera inny rodzaj informacji.

Wyszukiwanie informacji krok po kroku

Aby znaleźć hasło w encyklopedii drukowanej, trzeba najpierw ustalić pierwszą literę szukanego słowa, odnaleźć właściwy tom, a potem posługiwać się kolejnymi literami wyrazu, tak jak w słowniku. Pomagają w tym żywe paginy na górze stron.

W encyklopediach internetowych wystarczy wpisać słowo kluczowe w wyszukiwarkę, jednak trzeba umieć ocenić wiarygodność źródła i sprawdzić, czy informacja pochodzi z rzetelnego wydawnictwa. Przy wyszukiwaniu pomagają też odsyłacze typu 'zobacz też', które prowadzą do haseł powiązanych tematycznie.

Budowa hasła encyklopedycznego

Typowe hasło encyklopedyczne zaczyna się od pogrubionego wyrazu hasłowego, po którym następuje zwięzła definicja lub charakterystyka. Dalej mogą pojawić się dodatkowe informacje, takie jak daty, dane liczbowe, pochodzenie wyrazu czy odesłania do innych haseł.

Hasła są pisane językiem rzeczowym i oszczędnym, bez zbędnych ozdobników, ponieważ ich celem jest szybkie przekazanie konkretnej wiedzy. Dlatego w encyklopediach często stosuje się skróty, na przykład 'łac.' dla pochodzenia łacińskiego czy 'zob.' dla odesłania do innego hasła.

Co trzeba umieć

Odróżnić encyklopedię od słownika i leksykonu.
Sprawnie wyszukać hasło według kolejności alfabetycznej.
Rozpoznać budowę hasła encyklopedycznego.
Korzystać z żywej paginy i odsyłaczy w tekście.
Ocenić wiarygodność źródła internetowego.

Typowe błędy

Mylenie encyklopedii ze słownikiem języka polskiego.
Szukanie hasła po pierwszej literze zdania, a nie wyrazu hasłowego.
Ignorowanie odsyłaczy 'zob.' prowadzących do ważnych informacji.
Przekonanie, że każda strona internetowa jest równie wiarygodna co encyklopedia.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Po co stosuje się skróty w encyklopedii?

Skróty, np. 'łac.' czy 'zob.', pozwalają zaoszczędzić miejsce i szybciej przekazać dodatkowe informacje.

Czy encyklopedia może zawierać ilustracje?

Tak, wiele encyklopedii zawiera ilustracje, mapy i tabele, które uzupełniają tekst hasła.

Jak nazywa się pierwsza litera decydująca o miejscu hasła?

To litera, od której zaczyna się wyraz hasłowy – decyduje ona o kolejności alfabetycznej.

Czym różni się encyklopedia od atlasu?

Atlas to zbiór map, a encyklopedia to zbiór haseł tekstowych opisujących różne zagadnienia.

Jak sprawdzić, czy informacja z internetu jest wiarygodna?

Warto porównać ją z innymi źródłami i sprawdzić, czy strona należy do uznanego wydawnictwa lub instytucji.

Co to jest indeks w encyklopedii?

To spis haseł lub terminów umieszczony zwykle na końcu tomu, ułatwiający odnalezienie informacji.

FAQ

Czy encyklopedia i Wikipedia to to samo?

Nie do końca – Wikipedia to encyklopedia internetowa tworzona wspólnie przez użytkowników, dlatego warto weryfikować jej treści w innych źródłach.

Dlaczego hasła w encyklopedii są krótkie?

Celem hasła jest szybkie przekazanie najważniejszych, sprawdzonych informacji, bez zbędnych dygresji i ozdobników stylistycznych.

Czy warto korzystać z encyklopedii specjalistycznych?

Tak, bo zawierają one bardziej szczegółowe i fachowe informacje niż encyklopedie ogólne, przydatne np. przy referatach.

Jak odróżnić hasło główne od odsyłacza?

Hasło główne zawiera pełną definicję, a odsyłacz, oznaczony np. skrótem 'zob.', kieruje do innego, powiązanego hasła.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Sara Pennypacker, Pax (fragmenty) Następna lekcja: Jody J. Little, Dziesiąty poziom (fragmenty opowiadania z książki Dziesiąty poziom. 12 opowiadań o przyjaźni)