Bajki Ignacego Krasickiego – test i pytania, polski klasa 6

Ignacy Krasicki, zwany „księciem poetów” polskiego oświecenia, stworzył zbiór krótkich bajek, w których zwierzęta i ludzie ilustrują ludzkie wady. Poniżej znajdziesz omówienie wybranych utworów, ich morałów i cech gatunku, a także quiz sprawdzający znajomość tekstów.

Najważniejsze w 30 sekund

• Ignacy Krasicki (1735–1801) był biskupem warmińskim i czołowym twórcą polskiego oświecenia.
• Zbiór „Bajki i przypowieści” powstawał w latach 1776–1778 i został wydany w 1779 roku.
• Bajka to krótki utwór, zwykle wierszowany, z morałem wyrażonym wprost lub pośrednio.
• Bohaterami bajek Krasickiego są najczęściej zwierzęta symbolizujące ludzkie cechy i postawy.
• Wśród omawianych utworów są m.in. „Szczur i kot”, „Jagnię i wilcy”, „Przyjaciele” i „Ptaszki w klatce”.

Ignacy Krasicki i gatunek bajki

Ignacy Krasicki żył w latach 1735–1801, był biskupem warmińskim, a zarazem jednym z najważniejszych twórców literatury polskiego oświecenia – nazywano go „księciem poetów”. Oprócz bajek jest autorem m.in. poematu heroikomicznego „Monachomachia” oraz pierwszej polskiej powieści nowożytnej „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki”. Jego zbiór „Bajki i przypowieści” powstawał w latach 1776–1778, a wydany został w roku 1779, później autor dołączył do niego kontynuację pod tytułem „Bajki nowe”.

Bajka jako gatunek to krótki utwór epicki, najczęściej wierszowany, w którym bohaterami są zwierzęta, ludzie lub przedmioty obdarzone ludzkimi cechami – mówimy wtedy o alegorii. Celem bajki jest przekazanie morału, czyli pouczenia płynącego z przedstawionej historii. Krasicki czerpał z tradycji Ezopa i La Fontaine’a, ale nadał swoim bajkom wyjątkowy, często ironiczny i gorzki ton, bo zamiast prostych pouczeń pokazywał bezlitosny obraz ludzkich wad i mechanizmów władzy.

Wybrane bajki i ich bohaterowie

W bajce „Szczur i kot” tytułowy szczur przechwala się przed rodzeństwem, że to jemu kot okazuje szacunek, bo kiedy go widzi, mruczy i kłania się nisko. W rzeczywistości jest to tylko podstęp drapieżnika – kot zwodzi szczura pozorną uprzejmością, by w końcu go pochwycić i zjeść. Bajka ostrzega przed łatwowiernością wobec pochlebstw, zwłaszcza ze strony tych, którzy mają nad nami przewagę.

W „Jagnięciu i wilcach” niewinne jagnię zostaje napadnięte przez wilki, które szukają jedynie pretekstu do usprawiedliwienia swojej przemocy – nie znajdując żadnej realnej winy jagnięcia, i tak je pożerają. Morał tej bajki, zawarty w pierwszym wersie „zawżdy znajdzie przyczynę, kto zdobyczy pragnie”, pokazuje, że silniejsi i tak znajdą pretekst do krzywdzenia słabszych, niezależnie od racji. W bajce „Przyjaciele” zając, otoczony przez wielu rzekomych przyjaciół wśród zwierząt, prosi ich o pomoc, gdy ścigają go psy – każde zwierzę jednak wymyśla wymówkę, by nie nadstawiać karku, i zając ginie opuszczony przez wszystkich, co obnaża fałsz pozornej przyjaźni opartej wyłącznie na własnej korzyści.

Morały i znaczenie bajek dzisiaj

W bajce „Ptaszki w klatce” młody czyżyk płacze z tęsknoty za utraconą wolnością, podczas gdy stary czyżyk, od dawna żyjący w niewoli, pociesza go, mówiąc, że on też płakał na początku, lecz z czasem przyzwyczaił się do klatki. Ta bajka porusza temat przystosowania się do niewoli i utraty pragnienia wolności wraz z upływem czasu, co można odczytać jako gorzki komentarz do sytuacji politycznej Polski w czasach Krasickiego, gdy kraj tracił niepodległość.

Wszystkie te bajki łączy wspólna cecha: krótka fabuła prowadzi do uniwersalnego wniosku o ludzkiej naturze – o pysze, fałszywej przyjaźni, przemocy silniejszych wobec słabszych czy przyzwyczajeniu do niesprawiedliwości. Mimo że bohaterami są zwierzęta, czytelnik łatwo odnajduje w nich ludzkie zachowania i może przenieść morał na sytuacje ze współczesnego życia, na przykład na relacje rówieśnicze, w których ktoś pochlebia nam tylko dla własnej korzyści, albo na sytuacje, w których silniejsi usprawiedliwiają swoje złe zachowanie pozornymi powodami.

Co trzeba umieć

• Streścić treść wybranych bajek Krasickiego: „Szczur i kot”, „Jagnię i wilcy”, „Przyjaciele”, „Ptaszki w klatce”.
• Sformułować morał każdej z omawianych bajek i wskazać, jakiej wady lub postawy dotyczy.
• Wyjaśnić, czym jest alegoria i jak jest wykorzystywana w bajkach zwierzęcych.
• Umieścić twórczość Krasickiego w kontekście epoki oświecenia i jego biografii.

Typowe błędy

1. Mylenie morału bajki z jej streszczeniem – morał to uniwersalny wniosek, a nie opis wydarzeń.
2. Pomijanie kontekstu historycznego (rozbiory, sytuacja Polski), który bywa ważny przy interpretacji bajek typu „Ptaszki w klatce”.
3. Traktowanie zwierzęcych bohaterów dosłownie, bez dostrzegania, że reprezentują one ludzkie cechy i postawy (alegoria).
4. Mylenie Ignacego Krasickiego z innymi twórcami oświecenia, np. z Ignacym Krasińskim, który żył w epoce romantyzmu.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Kim był Ignacy Krasicki?

Był biskupem warmińskim i jednym z najważniejszych twórców polskiego oświecenia, autorem m.in. bajek, satyr i pierwszej polskiej powieści nowożytnej.

Jaki jest morał bajki „Szczur i kot”?

Bajka ostrzega przed naiwnym wierzeniem w pochlebstwa, zwłaszcza ze strony tych, którzy mają nad nami przewagę.

Co symbolizują wilki w bajce „Jagnię i wilcy”?

Wilki symbolizują silniejszych, którzy zawsze znajdą pretekst, by skrzywdzić słabszych, niezależnie od ich faktycznej winy.

Dlaczego zając ginie w bajce „Przyjaciele”?

Ginie, bo wszyscy rzekomi przyjaciele, do których zwraca się o pomoc, znajdują wymówki i odmawiają wsparcia w potrzebie.

Czego dotyczy bajka „Ptaszki w klatce”?

Dotyczy przyzwyczajania się do utraty wolności – stary czyżyk, uwięziony od dawna, pociesza płaczącego z tęsknoty młodego czyżyka.

FAQ

Czym różni się bajka od baśni?

Bajka to krótki utwór z morałem, zwykle z udziałem zwierząt-alegorii, a baśń to dłuższa opowieść z elementami fantastycznymi, bez wyraźnie sformułowanego morału.

Dlaczego bohaterami bajek Krasickiego są zwierzęta?

Zwierzęta pozwalają w prosty i czytelny sposób pokazać ludzkie wady i zachowania, zachowując jednocześnie pewien dystans i uniwersalność przekazu.

Czy bajki Krasickiego mają związek z sytuacją Polski w XVIII wieku?

Tak, niektóre bajki, jak „Ptaszki w klatce”, można odczytywać jako komentarz do utraty niepodległości i przyzwyczajania się do trudnej sytuacji politycznej.

Jakie inne dzieła, poza bajkami, napisał Ignacy Krasicki?

Krasicki jest autorem m.in. poematu heroikomicznego „Monachomachia” oraz powieści „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki”, uznawanej za pierwszą nowożytną powieść polską.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Maciej Dębski, Dzień bez telefonu (fragmenty artykułu) Następna lekcja: Ignacy Krasicki, Potok i rzeka

Cały dział: Jacy jesteśmy?

• Ignacy Krasicki, Potok i rzeka
• Ignacy Krasicki, Syn i ojciec
• Ignacy Krasicki, Kałamarz i pióro
• Aleksander Fredro, Koguty
• Jan Brzechwa, Lis i jaskółka