Wędrówka Słońca po niebie – test i pytania, przyroda klasa 4

Słońce każdego dnia wschodzi na wschodzie i zachodzi na zachodzie, ale jego wysokość nad horyzontem zmienia się w zależności od pory roku. W tej lekcji wyjaśniamy, dlaczego tak się dzieje.

Najważniejsze w 30 sekund

• Słońce wschodzi na wschodzie, a zachodzi na zachodzie, osiągając najwyższe położenie w południe.
• Latem Słońce wschodzi wcześniej i wznosi się wyżej niż zimą.
• Zmiana pór roku wynika z nachylenia osi Ziemi względem płaszczyzny jej orbity wokół Słońca.
• 21 lub 22 czerwca przypada najdłuższy dzień w roku na półkuli północnej (przesilenie letnie).
• Długość i kierunek cienia zmieniają się w ciągu dnia wraz ze zmianą wysokości Słońca nad horyzontem.

Codzienna wędrówka Słońca

Słońce w ciągu dnia pozornie wędruje po niebie od wschodu, przez południe, aż po zachód, choć w rzeczywistości to Ziemia obraca się wokół własnej osi, co sprawia wrażenie ruchu Słońca po niebie.

Najwyżej nad horyzontem Słońce znajduje się około południa, dlatego wtedy cienie przedmiotów są najkrótsze. Rano i wieczorem, gdy Słońce jest nisko, cienie są znacznie dłuższe i padają w przeciwnych kierunkach.

Dlaczego zmieniają się pory roku

Pory roku zmieniają się, ponieważ oś obrotu Ziemi jest nachylona pod kątem około 23,5 stopnia względem płaszczyzny jej orbity wokół Słońca. Powoduje to, że w ciągu roku różne części Ziemi są nachylone bardziej lub mniej w stronę Słońca.

Gdy półkula północna jest nachylona w stronę Słońca, panuje na niej lato, a promienie słoneczne padają pod większym kątem i mocniej ogrzewają powierzchnię. Gdy jest odchylona od Słońca, mamy zimę z krótszymi i chłodniejszymi dniami.

Przesilenia i równonoce

21 lub 22 czerwca na półkuli północnej przypada przesilenie letnie, czyli dzień z najdłuższym okresem światła dziennego w roku, a Słońce wtedy wznosi się najwyżej nad horyzont w ciągu całego roku.

21 lub 22 grudnia przypada przesilenie zimowe, z najkrótszym dniem w roku. Natomiast około 21 marca i 23 września mają miejsce równonoce, kiedy dzień i noc trwają niemal dokładnie po dwanaście godzin.

Cień i wysokość Słońca

Długość cienia zależy od wysokości Słońca nad horyzontem – im Słońce jest wyżej, tym cień jest krótszy, a im niżej, tym cień jest dłuższy. W południe, gdy Słońce jest najwyżej, cień wskazuje kierunek północny na półkuli północnej.

Obserwując zmiany długości cienia w ciągu dnia i w różnych porach roku, można było w przeszłości budować prymitywne zegary słoneczne, które posłużyły ludziom do mierzenia czasu na długo przed wynalezieniem zegarów mechanicznych.

Co trzeba umieć

• Opisać pozorną wędrówkę Słońca po niebie w ciągu dnia.
• Wyjaśnić, dlaczego zmieniają się pory roku.
• Podać daty przesileń i równonocy.
• Wyjaśnić związek między wysokością Słońca a długością cienia.
• Wskazać kierunki świata na podstawie położenia Słońca w południe.

Typowe błędy

1. Przekonanie, że to Słońce faktycznie okrąża Ziemię w ciągu dnia, zamiast obrotu Ziemi wokół własnej osi.
2. Mylenie przesilenia letniego z równonocą wiosenną.
3. Twierdzenie, że pory roku zależą od zmiennej odległości Ziemi od Słońca, a nie od nachylenia osi Ziemi.
4. Błędne przekonanie, że cień jest zawsze tej samej długości niezależnie od pory dnia.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Dlaczego latem dni są dłuższe niż zimą na półkuli północnej?

Latem półkula północna jest nachylona w stronę Słońca, przez co Słońce dłużej znajduje się nad horyzontem.

Co to jest przesilenie?

Przesilenie to dzień, w którym Słońce osiąga najwyższe lub najniższe położenie w ciągu roku, wyznaczając najdłuższy lub najkrótszy dzień.

Dlaczego w południe cienie są najkrótsze?

Ponieważ w południe Słońce znajduje się najwyżej nad horyzontem, więc promienie padają niemal pionowo, skracając cień.

Jak zmienia się kierunek cienia w ciągu dnia?

Cień obraca się wraz z pozorną wędrówką Słońca – rano pada na zachód, a po południu na wschód.

Co to jest równonoc wiosenna?

To dzień około 21 marca, kiedy dzień i noc trwają niemal po równo, wyznaczający początek astronomicznej wiosny.

FAQ

Dlaczego zimą Słońce wschodzi później niż latem?

Zimą półkula północna jest odchylona od Słońca, przez co dni są krótsze, a Słońce wschodzi później i zachodzi wcześniej.

Czy na biegunach Słońce zachodzi codziennie?

Nie, w okolicach biegunów latem Słońce może wcale nie zachodzić, a zimą przez wiele dni wcale nie wschodzić.

Dlaczego cień pomaga określić kierunki świata?

Ponieważ w południe cień wskazuje kierunek północny na półkuli północnej, co wykorzystywano w prostej orientacji w terenie.

Czy pory roku są takie same na całej Ziemi w tym samym czasie?

Nie, gdy na półkuli północnej jest lato, na półkuli południowej panuje zima, ponieważ obie półkule są przeciwnie nachylone do Słońca.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Obserwujemy pogodę Następna lekcja: Organizmy mają wspólne cechy

Cały dział: Poznajemy pogodę i inne zjawiska przyrodnicze

• Substancje wokół nas
• Woda występuje w trzech stanach skupienia
• Obserwujemy pogodę
• Organizmy mają wspólne cechy
• Organizmy różnią się sposobem odżywiania