Organizmy mają wspólne cechy – test i pytania, przyroda klasa 4

Każdy organizm, od bakterii po słonia, wykazuje te same podstawowe cechy życia. W tej lekcji poznasz siedem wspólnych cech organizmów żywych i nauczysz się je rozpoznawać na przykładach.

Najważniejsze w 30 sekund

• Wszystkie organizmy zbudowane są z komórek.
• Cechy życia to m.in. odżywianie, oddychanie, wzrost, rozmnażanie i reagowanie na bodźce.
• Organizmy jednokomórkowe mają tylko jedną komórkę, np. pantofelek.
• Wydalanie to usuwanie zbędnych produktów przemiany materii.
• Rozmnażanie zapewnia ciągłość gatunku.

Budowa komórkowa jako cecha wspólna

Każdy organizm żywy zbudowany jest z co najmniej jednej komórki. Komórka jest najmniejszą strukturalną i czynnościową jednostką życia, w której zachodzą wszystkie podstawowe procesy życiowe. Organizmy jednokomórkowe, jak pantofelek czy bakterie, składają się z jednej komórki pełniącej wszystkie funkcje życiowe samodzielnie.

Organizmy wielokomórkowe, takie jak człowiek, drzewo czy ryba, zbudowane są z miliardów komórek tworzących tkanki, narządy i układy narządów. Mimo różnic w wielkości i złożoności, komórka roślinna i zwierzęca mają wspólne elementy, jak błona komórkowa, cytoplazma i materiał genetyczny zawarty w jądrze lub nukleoidzie.

Odżywianie i oddychanie

Odżywianie polega na pobieraniu z otoczenia substancji potrzebnych do budowy ciała i uzyskiwania energii. Rośliny produkują pokarm same w procesie fotosyntezy, dlatego nazywamy je samożywnymi, natomiast zwierzęta i grzyby muszą pobierać gotowy pokarm z otoczenia, co określa się mianem odżywiania cudzożywnego.

Oddychanie to proces pozyskiwania energii z pokarmu przy udziale tlenu, który u większości organizmów zachodzi w komórkach. Dzięki oddychaniu komórkowemu organizm uwalnia energię potrzebną do wzrostu, ruchu i wszystkich innych procesów życiowych zachodzących nieprzerwanie w jego wnętrzu.

Wzrost, rozwój i reagowanie na bodźce

Wzrost to zwiększanie się rozmiarów organizmu, które u roślin trwa często przez całe życie, a u wielu zwierząt kończy się po osiągnięciu dojrzałości. Rozwój obejmuje zmiany prowadzące do powstania dojrzałego, zdolnego do rozmnażania organizmu, na przykład przeobrażenie żaby z kijanki w dorosłą postać.

Organizmy żywe reagują na bodźce płynące ze środowiska, takie jak światło, dotyk, temperatura czy dźwięk. Roślina doniczkowa wygina łodygę w stronę światła, a ślimak chowa się do muszli po dotknięciu - to dowody na zdolność do odbierania i reagowania na bodźce zewnętrzne.

Wydalanie i rozmnażanie

Wydalanie polega na usuwaniu z organizmu zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii, na przykład dwutlenku węgla czy mocznika. Bez wydalania w organizmie gromadziłyby się substancje toksyczne, które zaburzałyby prawidłowe funkcjonowanie wszystkich narządów i układów.

Rozmnażanie to zdolność organizmu do wydawania na świat potomstwa, dzięki czemu gatunek nie wymiera. Wyróżniamy rozmnażanie płciowe, w którym uczestniczą dwa osobniki, oraz bezpłciowe, gdzie nowy organizm powstaje z jednego osobnika, jak u drożdży przez pączkowanie.

Co trzeba umieć

• Wymienić siedem wspólnych cech organizmów żywych.
• Odróżnić organizm jednokomórkowy od wielokomórkowego.
• Wyjaśnić różnicę między odżywianiem samożywnym a cudzożywnym.
• Podać przykłady reagowania organizmów na bodźce.
• Wyjaśnić znaczenie wydalania dla organizmu.
• Opisać dwa sposoby rozmnażania organizmów.

Typowe błędy

1. Mylenie wydalania z wydzielaniem substancji np. potu czy śliny.
2. Przekonanie, że tylko zwierzęta oddychają, a rośliny nie.
3. Uznawanie wirusów za organizmy posiadające komórkę.
4. Mylenie wzrostu z rozwojem organizmu.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Czym różni się organizm jednokomórkowy od wielokomórkowego?

Jednokomórkowy ma jedną komórkę pełniącą wszystkie funkcje, wielokomórkowy ma miliony komórek tworzących tkanki i narządy.

Dlaczego rośliny nazywamy organizmami samożywnymi?

Bo same wytwarzają pokarm w procesie fotosyntezy, nie muszą pobierać gotowej materii organicznej.

Co to jest drażliwość u organizmów?

Zdolność do odbierania i reagowania na bodźce z otoczenia, np. światło czy dotyk.

Podaj przykład wydalania u człowieka.

Usuwanie dwutlenku węgla podczas wydechu oraz mocznika z moczem.

Jakie dwa rodzaje rozmnażania wyróżniamy?

Płciowe, z udziałem dwóch osobników, oraz bezpłciowe, z jednego osobnika.

FAQ

Czy wirus jest organizmem żywym według tych kryteriów?

Nie w pełni - wirus nie ma własnej komórki i nie przeprowadza samodzielnie przemiany materii, dlatego wielu naukowców nie uznaje go za pełnoprawny organizm żywy.

Czy grzyby odżywiają się tak jak rośliny?

Nie, grzyby są cudzożywne - pobierają gotowe substancje organiczne z otoczenia, podobnie jak zwierzęta, a nie wytwarzają pokarmu same.

Dlaczego bakterie uznaje się za organizmy żywe mimo braku jądra komórkowego?

Bo mają komórkę, przeprowadzają przemianę materii, rosną i się rozmnażają, choć ich materiał genetyczny nie jest otoczony jądrem.

Czy wzrost trwa przez całe życie u każdego organizmu?

Nie - u wielu zwierząt wzrost kończy się po osiągnięciu dojrzałości, natomiast u większości roślin trwa praktycznie przez całe ich życie.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: „Wędrówka” Słońca po niebie Następna lekcja: Organizmy różnią się sposobem odżywiania

Cały dział: Poznajemy świat organizmów

• Organizmy różnią się sposobem odżywiania
• Zależności pokarmowe między organizmami
• Trawienie i wchłanianie pokarmu
• Układ krwionośny transportuje krew
• Układ oddechowy zapewnia wymianę gazową