Język polski w użyciu na maturze 2027 – zadania, przykłady i punktowanie

Część „Język polski w użyciu” otwiera arkusz pisemny i często decyduje o tym, ile czasu zostanie Ci na wypracowanie. Nie wymaga znajomości lektur — wymaga uważnego czytania i precyzyjnego odpowiadania. Poniżej znajdziesz format zadań, przykłady i schemat, który pozwala zbierać punkty bez zgadywania. Szerszy obraz całego egzaminu daje budowa matury pisemnej 2027, a wszystkie ścieżki przygotowań zbiera hub Matura 2027.

Przed egzaminem sprawdź aktualny Informator CKE i arkusze pokazowe — liczba zadań i punktów w tej części może się różnić między sesjami.

Czym jest „Język polski w użyciu”

To zestaw zadań do dwóch tekstów nieliterackich — zwykle publicystycznego, popularnonaukowego albo eseistycznego fragmentu dotyczącego języka, kultury lub społeczeństwa. Teksty łączy wspólny problem (np. rola internetu w komunikacji, autorytet, pamięć), ale autorzy patrzą na niego inaczej.

Zadania sprawdzają cztery umiejętności:

1. Rozumienie tekstu — co autor twierdzi, jaki jest główny problem, co wynika z akapitu.
2. Porównanie stanowisk — w czym autorzy się zgadzają, a w czym różnią.
3. Argumentacja i retoryka — jakiego argumentu użyto, jaką funkcję pełni przykład, pytanie retoryczne czy cytat.
4. Wiedza o języku — funkcje wypowiedzi, styl, frazeologia, słowotwórstwo, zapożyczenia, poprawność.

Ostatnim zadaniem części jest notatka syntetyzująca, która wymaga połączenia obu tekstów.

Format zadań – czego się spodziewać

Praca z dwoma tekstami – metoda 3 przejść

Przejście 1 – orientacja (2–3 minuty). Przeczytaj tytuły, lead, pierwszy i ostatni akapit obu tekstów. Zapisz na marginesie jednym zdaniem problem każdego tekstu.

Przejście 2 – czytanie z ołówkiem. Podkreślaj tezę, zaznaczaj argumenty strzałką, przykłady literą „P”, opinie autora literą „O”. To skraca późniejsze szukanie.

Przejście 3 – zadanie po zadaniu. Każde polecenie czytaj dwa razy, podkreśl czasownik (wyjaśnij, porównaj, nazwij, uzasadnij) i wróć do konkretnego akapitu. Odpowiedź buduj z tekstu, nie z pamięci.

Porównanie stanowisk – schemat

Gdy polecenie brzmi „porównaj stanowiska autorów”, użyj szablonu:

• Wspólny problem: obaj autorzy piszą o…
• Podobieństwo: obaj uważają, że…
• Różnica: autor A twierdzi…, natomiast autor B…
• Dowód z tekstu: krótkie odwołanie do akapitu (bez długiego cytatu).

Przykład: Autor A uważa, że skróty w komunikatorach zubożają język, a autor B — że są naturalną adaptacją do nowego medium. Obaj zgadzają się, że internet zmienia sposób pisania.

Argumentacja i funkcje języka

Najczęściej pytane rodzaje argumentów: odwołanie do autorytetu, do statystyki lub badań, do doświadczenia, do przykładu, do emocji, do tradycji. W odpowiedzi nazwij rodzaj argumentu i wskaż, czemu służy w tekście.

Funkcje wypowiedzi warto znać w wersji szkolnej: informatywna (przekazanie wiedzy), ekspresywna (wyrażenie emocji nadawcy), impresywna/perswazyjna (wpływ na odbiorcę), poetycka (zwrócenie uwagi na formę), fatyczna (podtrzymanie kontaktu), metajęzykowa (mówienie o języku).

Retoryka, spójność i środki językowe

Sprawdzane bywają: pytanie retoryczne, wyliczenie, antyteza, metafora, ironia, powtórzenie, hiperbola, apostrofa do czytelnika, wtrącenie. Spójność tekstu budują: zaimki, powtórzenia leksykalne, wyrażenia porządkujące (po pierwsze, z drugiej strony, w konsekwencji) i synonimy.

Formuła dobrej odpowiedzi: nazwa środka + przykład z tekstu + efekt. Np. „Pytanie retoryczne «Czy naprawdę chcemy mówić jak automaty?» angażuje czytelnika i podkreśla krytyczną ocenę autora”.

Jak zdobywać punkty krok po kroku

1. Podkreśl w poleceniu czasownik i liczbę elementów (np. „podaj dwa argumenty”).
2. Wróć do właściwego akapitu — numeruj akapity ołówkiem.
3. Odpowiedz pełnym zdaniem, w którym jest odwołanie do tekstu.
4. Przy „uzasadnij” dodaj „ponieważ…”, przy „wyjaśnij funkcję” — „służy temu, by…”.
5. Nie przepisuj długich cytatów — parafrazuj.
6. Pilnuj poprawności językowej i ortograficznej także w krótkich odpowiedziach.
7. Notatkę zostaw na koniec części, ale zarezerwuj na nią 15 minut.

Relacja z notatką syntetyzującą

Notatka korzysta z pracy, którą już wykonałeś: zaznaczone tezy i porównanie stanowisk to gotowy materiał. Zanim ją napiszesz, zapisz w jednym zdaniu wspólny problem i po jednym zdaniu stanowisko każdego autora. Pełny schemat i przykład znajdziesz w artykule o notatce syntetyzującej.

Checklista przed oddaniem

• Każda odpowiedź odpowiada na czasownik z polecenia.
• W odpowiedziach otwartych jest odwołanie do tekstu.
• Przy środkach językowych podano funkcję, nie tylko nazwę.
• Notatka mieści się w 60–90 wyrazach i dotyczy obu tekstów.
• Brak własnej opinii tam, gdzie polecenie jej nie wymaga.

Jak ćwiczyć

Najlepszy trening to krótkie teksty publicystyczne i pytania do nich. Wklej artykuł albo zdjęcie tekstu do generatora testów z polskiego i sprawdź, czy rozumiesz argumentację. Swój poziom w tym obszarze zmierzysz w teście diagnostycznym Matura 2027, a gdy chcesz zobaczyć, jak ta część łączy się z resztą egzaminu, wróć do budowy matury pisemnej.