Mendel Gdański – streszczenie, bohaterowie, plan wydarzeń i test
Najważniejsze w 30 sekund
- „Mendel Gdański” to nowela Marii Konopnickiej z 1890 roku, napisana w reakcji na antyżydowskie zamieszki w Warszawie.
- Mendel to stary żydowski introligator, który całe życie przeżył w mieście i uważa je za swoje.
- Gdy tłum atakuje jego dom, kamień rani wnuka Kubusia; w obronie staje student.
- Nowela piętnuje antysemityzm i stawia pytanie o tożsamość: czy można odebrać komuś prawo do miejsca, w którym się urodził?
Maria Konopnicka · Pozytywizm · Liceum, klasa 2 liceum
Rozwiąż test · Utwórz własny test z materiałów
Ta strona jest dla uczniów liceum, którzy chcą szybko powtórzyć „Mendel Gdański” (Maria Konopnicka) przed lekcją, sprawdzianem albo maturą. Znajdziesz tu krótkie i pełniejsze streszczenie, bohaterów, plan wydarzeń, motywy i najważniejsze fakty, 15 pytań z odpowiedziami, a niżej test online.
Autorka: Maria Konopnicka · Epoka: pozytywizm (1890 r.) · Rodzaj: epika, nowela · Miejsce akcji: Warszawa, mieszkanie Mendla
Szybkie streszczenie (na start)
Mendel Gdański jest starym Żydem, introligatorem. Mieszka w Warszawie z wnukiem Kubusiem, który chodzi do szkoły. W mieście narastają nastroje antyżydowskie. Sąsiad Mendla, zegarmistrz, ostrzega go przed zapowiadanym napadem na Żydów. Mendel nie rozumie, dlaczego ktoś miałby go atakować – urodził się w tym mieście, pracował w nim całe życie i czuje się jego częścią. Tłum przychodzi pod jego dom. Kamień wybija szybę i rani Kubusia. W oknie staje student i powstrzymuje napastników. Mendel, głęboko zraniony, czuje, że miasto, które kochał, odebrało mu poczucie przynależności.
Streszczenie – pełniejsza wersja
Mendel i Kubuś
Mendel jest uczciwym rzemieślnikiem, szanowanym przez sąsiadów. Wychowuje osieroconego wnuka Kubusia. Chłopiec wraca ze szkoły zasmucony, bo koledzy dokuczają mu, że jest Żydem.
Ostrzeżenie zegarmistrza
Sąsiad-zegarmistrz przychodzi do Mendla i opowiada o pogłoskach, że w mieście będą bić Żydów. Radzi mu ostrożność. Mendel odpowiada, że jest tutejszy: tu się urodził, tu żyli jego przodkowie, zna i kocha to miasto.
Napad
Następnego dnia pod domem zbiera się tłum. Lecą kamienie. Jeden wybija szybę i rani Kubusia. W obronie mieszkańców staje w oknie student, który mieszka obok, i odwodzi tłum od dalszej przemocy.
Po napadzie
Mendel opatruje wnuka. Jest wstrząśnięty, że ludzie, z którymi żył obok siebie, okazali się wrogami. Wyrzeka się dawnego przywiązania do miasta – czuje się w nim obcy.
Bohaterowie
| Postać | Kim jest | Co trzeba wiedzieć |
|---|---|---|
| Mendel Gdański | stary Żyd, introligator | uczciwy, dumny, czuje się „tutejszy” |
| Kubuś | wnuk Mendla | sierota, uczeń, ranny podczas napadu |
| Zegarmistrz | sąsiad Mendla | ostrzega przed napadem |
| Student | sąsiad | broni Mendla i Kubusia przed tłumem |
| Tłum | napastnicy | uosabia antysemicką nienawiść |
Plan wydarzeń
- Przedstawienie Mendla i jego pracy introligatora.
- Kubuś wraca ze szkoły dręczony przez kolegów.
- Zegarmistrz ostrzega Mendla przed napadem.
- Mendel mówi o swoim przywiązaniu do miasta.
- Pojawienie się tłumu pod domem.
- Kamień wybija szybę i rani Kubusia.
- Student staje w obronie Mendla.
- Mendel czuje się wyrzucony poza wspólnotę miasta.
Motywy i problematyka
- Antysemityzm – nienawiść wobec Żydów, przemoc tłumu.
- Tolerancja – postawa studenta i potrzeba szacunku dla innych.
- Tożsamość – Mendel jest Żydem i zarazem warszawiakiem.
- Społeczeństwo – bierność i agresja tłumu, odwaga jednostki.
- Wykluczenie – utrata poczucia przynależności; zob. konflikt jednostki ze światem.
- Rodzina – troska dziadka o wnuka.
Stosunek Mendla do miasta
Mendel kocha Warszawę jak swoją ojczyznę. Powtarza, że jest tutejszy, że tu się urodził i przepracował życie. Po napadzie to przywiązanie zostaje zranione – Mendel czuje, że odebrano mu prawo do domu. To najważniejsza przemiana bohatera.
Kontekst epoki
Nowela powstała w 1890 roku, po antyżydowskich zajściach w Warszawie w 1881 roku. Realizuje pozytywistyczny postulat asymilacji Żydów i równych praw dla wszystkich mieszkańców. Hasła epoki znajdziesz w opracowaniu pozytywizm – idee. Inną nowelę Konopnickiej omawia Nasza szkapa, a problem wykluczenia pojawia się też w Lalce.
Co trzeba zapamiętać na sprawdzian
- Autorka: Maria Konopnicka; rok: 1890.
- Mendel jest introligatorem, a nie zegarmistrzem – zegarmistrz to jego sąsiad.
- Kubuś zostaje ranny kamieniem, który wybił szybę.
- W obronie staje student.
- Problematyka: antysemityzm, tolerancja, tożsamość, asymilacja.
Pytania i odpowiedzi
O czym jest „Mendel Gdański”?
O starym Żydzie, którego dom atakuje antysemicki tłum, raniąc jego wnuka.
Kto napisał „Mendla Gdańskiego”?
Maria Konopnicka.
Kiedy powstał „Mendel Gdański”?
W 1890 roku.
Jaki zawód ma Mendel?
Jest introligatorem.
Kim jest Kubuś?
Wnukiem Mendla, osieroconym chłopcem, który chodzi do szkoły.
Kim jest zegarmistrz w noweli?
Sąsiadem Mendla, który ostrzega go przed napadem.
Dlaczego Kubuś wraca ze szkoły smutny?
Bo koledzy dokuczają mu, że jest Żydem.
Co Mendel mówi o swoim miejscu w mieście?
Że jest tutejszy – tu się urodził, żyli tu jego przodkowie i on to miasto kocha.
Co dzieje się podczas napadu?
Tłum rzuca kamieniami; kamień wybija szybę i rani Kubusia.
Kto broni Mendla i Kubusia?
Student, który staje w oknie i powstrzymuje tłum.
Jak kończy się „Mendel Gdański”?
Mendel, zraniony krzywdą wnuka, czuje się obcy w mieście, które kochał.
Jaki problem społeczny porusza nowela?
Antysemityzm i przemoc wobec mniejszości.
Jakie są motywy „Mendla Gdańskiego”?
Antysemityzm, tolerancja, tożsamość, wykluczenie i rodzina.
Z jakim hasłem pozytywizmu wiąże się nowela?
Z asymilacją Żydów i równouprawnieniem.
Do jakiej epoki należy „Mendel Gdański”?
Do pozytywizmu.
Powiązane lektury
- Nasza szkapa – streszczenie i test
- Lalka – bohaterowie i test
- Konflikt jednostki ze światem
- Pozytywizm – powtórka epoki
- Wszystkie powtórki z klasy 2 liceum
Test z lektury „Mendel Gdański” – quiz online
Wybierz poziom: podstawowy (15 pytań) albo trudniejszy (10 pytań). Wynik, poprawne odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz od razu, bez logowania. Niżej: wszystkie 25 pytań z odpowiedziami, 5 pytań otwartych, powtórka i PDF.
Kto napisał „Mendla Gdańskiego”?
- A) Eliza Orzeszkowa
- B) Maria Konopnicka
- C) Bolesław Prus
- D) Henryk Sienkiewicz
W którym roku powstała nowela?
- A) 1890
- B) 1863
- C) 1822
- D) 1918
Jaki zawód ma Mendel?
- A) Zegarmistrz
- B) Kupiec
- C) Lekarz
- D) Introligator
Kim jest Kubuś?
- A) Synem zegarmistrza
- B) Studentem
- C) Wnukiem Mendla
- D) Sąsiadem
Kto ostrzega Mendla przed napadem?
- A) Kubuś
- B) Sąsiad-zegarmistrz
- C) Rabin
- D) Policjant
Gdzie toczy się akcja?
- A) W Warszawie
- B) W Gdańsku
- C) W Krakowie
- D) Na wsi
Dlaczego Kubuś jest smutny po szkole?
- A) Dostał złą ocenę
- B) Zgubił książkę
- C) Pokłócił się z dziadkiem
- D) Koledzy dokuczają mu, że jest Żydem
Co Mendel mówi o sobie?
- A) Że chce wyjechać
- B) Że nie lubi miasta
- C) Że jest tutejszy
- D) Że jest cudzoziemcem
Co rani Kubusia?
- A) Upadek ze schodów
- B) Kamień, który wybił szybę
- C) Pies
- D) Nóż
Kto staje w obronie Mendla?
- A) Student
- B) Zegarmistrz
- C) Ksiądz
- D) Burmistrz
Kto atakuje dom Mendla?
- A) Wojsko
- B) Złodzieje
- C) Kubuś
- D) Tłum
Jak Mendel reaguje po napadzie?
- A) Cieszy się
- B) Wybacza i zapomina
- C) Czuje się obcy w mieście, które kochał
- D) Zostaje kupcem
Jaki problem jest główny?
- A) Emigracja do Ameryki
- B) Antysemityzm
- C) Choroba płuc
- D) Konflikt pokoleń w dworze
Jaką postawę prezentuje student?
- A) Tolerancję i odwagę
- B) Obojętność
- C) Agresję
- D) Strach
Jakim gatunkiem jest utwór?
- A) Balladą
- B) Dramatem
- C) Hymnem
- D) Nowelą
Masz inną lekturę lub własne materiały? Wgraj zdjęcie lub PDF i wygeneruj test albo Fiszki.
Generator testów z polskiego · Test z własnych notatek · Fiszki z tej lektury lub notatek
„Mendel Gdański” – 25 pytań z odpowiedziami
- Kto napisał „Mendla Gdańskiego”? – B) Maria Konopnicka Nowela jest autorstwa Konopnickiej.
- W którym roku powstała nowela? – A) 1890 „Mendel Gdański” pochodzi z 1890 roku.
- Jaki zawód ma Mendel? – D) Introligator Mendel oprawia książki.
- Kim jest Kubuś? – C) Wnukiem Mendla Mendel wychowuje osieroconego wnuka.
- Kto ostrzega Mendla przed napadem? – B) Sąsiad-zegarmistrz Zegarmistrz przynosi wieści z miasta.
- Gdzie toczy się akcja? – A) W Warszawie Mimo przydomka akcja dzieje się w Warszawie.
- Dlaczego Kubuś jest smutny po szkole? – D) Koledzy dokuczają mu, że jest Żydem To pierwszy sygnał antysemityzmu.
- Co Mendel mówi o sobie? – C) Że jest tutejszy Podkreśla przywiązanie do miasta.
- Co rani Kubusia? – B) Kamień, który wybił szybę Kamień rzucony przez tłum.
- Kto staje w obronie Mendla? – A) Student Student powstrzymuje tłum.
- Kto atakuje dom Mendla? – D) Tłum Napastnikami są mieszkańcy miasta.
- Jak Mendel reaguje po napadzie? – C) Czuje się obcy w mieście, które kochał Rana dotyczy jego tożsamości.
- Jaki problem jest główny? – B) Antysemityzm Nowela piętnuje nienawiść wobec Żydów.
- Jaką postawę prezentuje student? – A) Tolerancję i odwagę Student broni słabszych.
- Jakim gatunkiem jest utwór? – D) Nowelą Ma jeden wątek i punkt kulminacyjny.
- Na jakie wydarzenia reagowała Konopnicka? – C) Antyżydowskie zajścia w Warszawie (1881) Nowela powstała w reakcji na pogrom warszawski.
- Z jakim hasłem pozytywizmu wiąże się nowela? – B) Asymilacją Żydów Pozytywiści postulowali równouprawnienie.
- Na czym polega przemiana Mendla? – A) Traci poczucie przynależności do miasta Krzywda wnuka niszczy jego więź z miastem.
- Co oznacza tożsamość Mendla? – D) Jest jednocześnie Żydem i warszawiakiem Mendel czuje się obywatelem swojego miasta.
- Jaki jest stosunek narratorki do napastników? – C) Krytyczny – piętnuje nienawiść Nowela jest głosem przeciw antysemityzmowi.
- Od ilu lat Mendel mieszka w swoim mieście według noweli? – C) Od 27 lat Długie lata pracy i życia dają mu poczucie, że jest „tutejszy”.
- Która powieść Orzeszkowej także porusza tematykę żydowską? – D) „Meir Ezofowicz” Pozytywiści pisali o Żydach w duchu tolerancji i asymilacji.
- Co symbolizuje rozbita szyba w domu Mendla? – A) Zniszczone poczucie bezpieczeństwa i przynależności Kamień rani dziecko i jednocześnie niszczy wiarę Mendla w sąsiadów.
- Jaką wartość reprezentuje dla Mendla praca introligatora? – B) Uczciwy wkład w życie miasta, który daje prawo do miejsca Mendel uważa, że uczciwą pracą zasłużył na szacunek.
- Na czym w dużej mierze opiera się kompozycja noweli? – C) Na dialogach, m.in. Mendla z zegarmistrzem Rozmowy pokazują postawy bohaterów bez komentarza narratora.
Pytania trudniejsze (otwarte)
Wyjaśnij, na czym polega dramat Mendla Gdańskiego.
Przykładowa odpowiedź: Mendel uważa miasto za swój dom, a mieszkańcy atakują go jak obcego i ranią jego wnuka. Traci poczucie przynależności.
Kryteria: przywiązanie; napad; utrata.
Porównaj postawy zegarmistrza, studenta i tłumu.
Przykładowa odpowiedź: Zegarmistrz ostrzega, ale jest bierny; student odważnie broni Mendla; tłum uosabia nienawiść.
Kryteria: trzy postawy; ocena.
Jak nowela przedstawia antysemityzm?
Przykładowa odpowiedź: Jako bezmyślną nienawiść tłumu, która zaczyna się od dokuczania dzieciom, a kończy przemocą.
Kryteria: szkoła; napad.
Udowodnij, że „Mendel Gdański” jest utworem pozytywistycznym.
Przykładowa odpowiedź: Realizuje hasło asymilacji Żydów i równych praw, pokazuje problem społeczny realistycznie.
Kryteria: hasło epoki; realizm.
Jaką rolę pełni Kubuś?
Przykładowa odpowiedź: Kubuś to niewinne dziecko – jego krzywda pokazuje okrucieństwo nienawiści i rani Mendla najbardziej.
Kryteria: niewinność; znaczenie dla Mendla.
Najważniejsze w 5 minut
Bohaterowie
- Mendel Gdański – żydowski introligator
- Kubuś – wnuk Mendla
- Zegarmistrz – sąsiad
- Student – obrońca
Najważniejsze wydarzenia
- Kubusiowi dokuczają w szkole
- Ostrzeżenie zegarmistrza
- Napad tłumu i zranienie Kubusia
- Obrona studenta
Motywy
- antysemityzm
- tolerancja
- tożsamość
- wykluczenie
- rodzina
Problematyka
- nienawiść wobec mniejszości
- przynależność do miasta
- odwaga jednostki wobec tłumu
5 najczęstszych pomyłek
- Uznanie Mendla za zegarmistrza – był introligatorem.
- Umieszczenie akcji w Gdańsku – dzieje się w Warszawie.
- Twierdzenie, że ranny zostaje Mendel – ranny jest Kubuś.
- Mylenie studenta z zegarmistrzem.
- Przypisanie noweli Orzeszkowej.
Powiązane lektury i powtórki
Najczęściej zadawane pytania
Jaki zawód miał Mendel Gdański?
Był introligatorem; zegarmistrz to jego sąsiad.
Kto obronił Mendla?
Student, który stanął w oknie i powstrzymał tłum.
Co stało się z Kubusiem?
Został zraniony kamieniem, który wybił szybę.
Jak kończy się „Mendel Gdański”?
Mendel czuje się obcy w mieście, które uważał za swój dom.
Jaki jest główny problem noweli?
Antysemityzm i odebranie człowiekowi poczucia przynależności.
Do jakiej epoki należy „Mendel Gdański”?
Do pozytywizmu – nowela z 1890 roku.
Zapamiętaj lekturę z fiszkami
Masz notatki z lekcji? Wrzuć zdjęcie, PDF albo tekst, a SpytajMnie zamieni je w fiszki do powtórki.
Masz własne notatki? Zamień je w test albo fiszki
Wygeneruj test za darmo · Stwórz fiszki
Darmowe konto, bez karty · 5 generowań w ciągu 24 godzin
Uczysz się z tego tematu? Z własnych notatek, zdjęcia lub PDF wygeneruj test albo Fiszki do powtórek.
Powtórz lekturę w formie testu →