Odyseja – streszczenie, bohaterowie, plan wydarzeń i test
Najważniejsze w 30 sekund
- „Odyseja” to epos Homera o powrocie Odysa na Itakę po wojnie trojańskiej – wędrówka trwa 10 lat.
- Gniew Posejdona, którego syna, cyklopa Polifema, oślepił Odys, utrudnia bohaterowi powrót.
- Na Itace zalotnicy oblegają Penelopę, a Telemach szuka wieści o ojcu.
- Odys wraca w przebraniu żebraka, wygrywa próbę łuku, zabija zalotników i odzyskuje dom.
Homer · Antyk · Liceum, klasa 1 liceum
Rozwiąż test · Utwórz własny test z materiałów
Ta strona jest dla uczniów liceum, którzy chcą uporządkować „Odyseję” Homera przed lekcją, sprawdzianem albo maturą. Znajdziesz tu krótkie i pełniejsze streszczenie, bohaterów, plan wydarzeń, motywy i najważniejsze fakty, a niżej test online z pytaniami i odpowiedziami.
Autor: Homer (tradycyjnie przypisywany) · Epoka: antyk · Rodzaj: epika, epos w 24 pieśniach · Miejsce akcji: Itaka, morza i wyspy Morza Śródziemnego
Szybkie streszczenie (na start)
Po zdobyciu Troi Odys, król Itaki, próbuje wrócić do domu. Na Itace jego żonę Penelopę nachodzą zalotnicy, którzy trwonią majątek, a syn Telemach wyrusza szukać wieści o ojcu. Odys przez lata jest więziony przez nimfę Kalipso. Uwolniony na rozkaz bogów trafia do Feaków i opowiada im swoje przygody: u cyklopa Polifema, czarodziejki Kirke, w Hadesie, u Syren, między Scyllą i Charybdą. Gdy towarzysze zabijają krowy Heliosa, wszyscy giną, a ocaleje tylko Odys. Feakowie odwożą go na Itakę. W przebraniu żebraka bohater wygrywa próbę łuku, z pomocą Telemacha zabija zalotników i daje się rozpoznać Penelopie.
Streszczenie – pełniejsza wersja
Telemachia (pieśni I–IV)
Bogowie na Olimpie postanawiają pomóc Odysowi. Atena zachęca Telemacha do podróży. Młodzieniec odwiedza Nestora w Pylos i Menelaosa w Sparcie, by dowiedzieć się czegoś o ojcu. W tym czasie zalotnicy planują zasadzkę na Telemacha, a Penelopa zwleka z wyborem męża – za dnia tka całun dla teścia Laertesa, a nocą go pruje.
Od Kalipso do Feaków (pieśni V–VIII)
Na rozkaz Zeusa, przekazany przez Hermesa, Kalipso pozwala Odysowi odpłynąć na tratwie. Posejdon rozbija ją burzą. Rozbitek trafia na wyspę Feaków, gdzie pomaga mu królewna Nauzykaa. Na dworze króla Alkinoosa, wzruszony pieśnią o Troi, Odys wyjawia, kim jest.
Opowieść Odysa (pieśni IX–XII)
Odys opowiada o kraju Lotofagów, gdzie owoc lotosu odbierał chęć powrotu, i o cyklopie Polifemie, którego oślepił, przedstawiwszy się jako „Nikt” – stąd gniew Posejdona. Eol daje mu wór z wiatrami, ale towarzysze go otwierają. Kirke zamienia żeglarzy w świnie; Odys, chroniony ziołem od Hermesa, zmusza ją do odczarowania ich. W Hadesie wróżbita Tejrezjasz przepowiada mu przyszłość. Odys, przywiązany do masztu, słucha śpiewu Syren, a potem przepływa między Scyllą i Charybdą. Na wyspie Heliosa towarzysze zjadają święte krowy i giną w burzy.
Powrót na Itakę (pieśni XIII–XXIV)
Feakowie odwożą Odysa na Itakę. Atena przemienia go w starego żebraka. Odys ukrywa się u wiernego świniopasa Eumajosa i daje się poznać Telemachowi. W pałacu rozpoznaje go stary pies Argos, który zaraz umiera, a niania Eurykleja poznaje bliznę. Penelopa ogłasza próbę: kto napnie łuk Odysa i przestrzeli strzałą przez otwory dwunastu toporów, zostanie jej mężem. Udaje się to tylko żebrakowi. Odys z Telemachem zabija zalotników. Penelopa sprawdza go pytaniem o łoże zbudowane na pniu oliwki i wtedy go rozpoznaje. Odys spotyka ojca Laertesa, a Atena przywraca pokój.
Bohaterowie
| Postać | Kim jest | Co trzeba wiedzieć |
|---|---|---|
| Odys (Odyseusz) | król Itaki | przebiegły, wytrwały, „hart ducha” i spryt |
| Penelopa | żona Odysa | wierna, sprytna (całun), wzór żony |
| Telemach | syn Odysa | dojrzewa podczas szukania ojca |
| Atena | bogini mądrości | opiekunka Odysa i Telemacha |
| Posejdon | bóg mórz | gniewa się na Odysa za oślepienie Polifema |
| Polifem | cyklop, syn Posejdona | oszukany przez „Nikt” |
| Kalipso | nimfa | więzi Odysa przez lata |
| Kirke | czarodziejka | zamienia ludzi w świnie |
| Eumajos | świniopas | wierny sługa |
| Zalotnicy | m.in. Antinoos | trwonią majątek i nękają Penelopę |
Plan wydarzeń
- Narada bogów i podróż Telemacha do Pylos i Sparty.
- Penelopa zwodzi zalotników, tkając i prując całun.
- Odys opuszcza wyspę Kalipso.
- Burza Posejdona i pobyt u Feaków, spotkanie z Nauzykaą.
- Opowieść: Lotofagowie i cyklop Polifem.
- Wór z wiatrami od Eola.
- Kirke i pobyt na jej wyspie.
- Zejście do Hadesu i wróżba Tejrezjasza.
- Syreny, Scylla i Charybda.
- Krowy Heliosa i śmierć towarzyszy.
- Powrót na Itakę w przebraniu żebraka.
- Spotkanie z Eumajosem i Telemachem.
- Rozpoznanie przez psa Argosa i Eurykleję.
- Próba łuku i zabicie zalotników.
- Rozpoznanie przez Penelopę i pokój na Itace.
Motywy i problematyka
- Wędrówka i powrót do domu – podróż jako droga do odzyskania tożsamości i miejsca w świecie.
- Wierność – Penelopa, Eumajos, pies Argos.
- Spryt i rozum – Odys wygrywa podstępem (Polifem, łuk), a nie tylko siłą.
- Los i bogowie – Atena pomaga, Posejdon przeszkadza; człowiek zależy od woli bogów.
- Dojrzewanie – Telemach z chłopca staje się wsparciem ojca; zob. motyw przemiany bohatera.
- Gościnność i sprawiedliwość – zalotnicy łamią prawo gościnności i zostają ukarani.
Co trzeba zapamiętać na sprawdzian i maturę
- „Odyseja” ma 24 pieśni i jest pisana heksametrem, jak „Iliada”.
- Wojna trojańska trwała 10 lat i powrót Odysa – kolejne 10; bohatera nie ma w domu 20 lat.
- Akcja nie zaczyna się od początku: przygody poznajemy z retrospekcji – opowieści Odysa u Feaków.
- „Nikt” – podstęp wobec Polifema; skutek: gniew Posejdona.
- Rozpoznania: Argos, Eurykleja (blizna), Penelopa (sekret łoża).
- Słowo „odyseja” oznacza dziś długą, pełną przygód wędrówkę.
- Cechy eposu: inwokacja, epitety stałe, porównania homeryckie, udział bogów.
Powiązane lektury
- Iliada – streszczenie i test
- Mitologia grecka – mity i test
- Antyk – najważniejsze informacje
- Boska komedia – streszczenie i test – inna wędrówka, także przez zaświaty
- Wszystkie powtórki z klasy 1 liceum
Test z lektury „Odyseja” – quiz online
Wybierz poziom: podstawowy (15 pytań) albo trudniejszy (10 pytań). Wynik, poprawne odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz od razu, bez logowania. Niżej: wszystkie 25 pytań z odpowiedziami, 5 pytań otwartych, powtórka i PDF.
Kim jest Odys?
- A) Królem Sparty
- B) Królem Itaki
- C) Synem Posejdona
- D) Królem Feaków
Ile lat trwa wędrówka Odysa po wojnie trojańskiej?
- A) 3 lata
- B) 20 lat
- C) 10 lat
- D) 1 rok
Który bóg utrudnia Odysowi powrót?
- A) Posejdon
- B) Hermes
- C) Apollo
- D) Zeus
Jak Odys przedstawia się cyklopowi Polifemowi?
- A) Jako Achilles
- B) Jako Telemach
- C) Jako syn Zeusa
- D) Jako „Nikt”
Kim jest Penelopa?
- A) Czarodziejką
- B) Wierną żoną Odysa
- C) Królewną Feaków
- D) Boginią
W jaki sposób Penelopa zwleka z wyborem nowego męża?
- A) Za dnia tka całun, a nocą go pruje
- B) Ukrywa się w świątyni
- C) Ucieka do Sparty
- D) Każe zalotnikom walczyć ze sobą
Co robi czarodziejka Kirke z towarzyszami Odysa?
- A) Usypia ich na zawsze
- B) Zamienia ich w kamienie
- C) Zamienia ich w świnie
- D) Odsyła ich na Itakę
Jak Odys słucha śpiewu Syren, nie ginąc?
- A) Zatyka sobie uszy
- B) Płynie inną drogą
- C) Śpiewa głośniej od nich
- D) Każe przywiązać się do masztu, a towarzyszom zatkać uszy woskiem
Dlaczego giną ostatni towarzysze Odysa?
- A) Zabijają i zjadają krowy Heliosa
- B) Zostają zjedzeni przez Polifema
- C) Toną w drodze do Troi
- D) Giną w walce z zalotnikami
Kto więzi Odysa na swojej wyspie przez lata?
- A) Kirke
- B) Kalipso
- C) Nauzykaa
- D) Atena
Komu Odys opowiada swoje przygody?
- A) Penelopie
- B) Polifemowi
- C) Feakom na dworze króla Alkinoosa
- D) Zalotnikom
Kto pierwszy rozpoznaje Odysa po powrocie do pałacu?
- A) Penelopa
- B) Antinoos
- C) Laertes
- D) Pies Argos
Na czym polega próba ogłoszona przez Penelopę?
- A) Na napięciu łuku Odysa i przestrzeleniu przez otwory toporów
- B) Na wyścigu rydwanów
- C) Na zagadce
- D) Na pojedynku na miecze
Kto pomaga Odysowi i Telemachowi w drodze?
- A) Afrodyta
- B) Atena
- C) Hera
- D) Posejdon
Do jakiego gatunku należy „Odyseja”?
- A) Tragedii
- B) Hymnu
- C) Eposu
- D) Bajki
Masz inną lekturę lub własne materiały? Wgraj zdjęcie lub PDF i wygeneruj test albo Fiszki.
Generator testów z polskiego · Test z własnych notatek · Fiszki z tej lektury lub notatek
„Odyseja” – 25 pytań z odpowiedziami
- Kim jest Odys? – B) Królem Itaki Odys (Odyseusz) to król wyspy Itaki, uczestnik wojny trojańskiej.
- Ile lat trwa wędrówka Odysa po wojnie trojańskiej? – C) 10 lat Wojna trwała 10 lat, a powrót kolejne 10 – w sumie bohatera nie ma 20 lat.
- Który bóg utrudnia Odysowi powrót? – A) Posejdon Posejdon mści się za oślepienie swojego syna, cyklopa Polifema.
- Jak Odys przedstawia się cyklopowi Polifemowi? – D) Jako „Nikt” Gdy oślepiony Polifem woła, że krzywdzi go „Nikt”, inni cyklopi nie przychodzą mu z pomocą.
- Kim jest Penelopa? – B) Wierną żoną Odysa Penelopa przez 20 lat czeka na męża i zwodzi zalotników.
- W jaki sposób Penelopa zwleka z wyborem nowego męża? – A) Za dnia tka całun, a nocą go pruje Obiecała wybrać męża po skończeniu całunu dla Laertesa – i potajemnie go pruła.
- Co robi czarodziejka Kirke z towarzyszami Odysa? – C) Zamienia ich w świnie Odys, chroniony ziołem od Hermesa, zmusza Kirke do przywrócenia im ludzkiej postaci.
- Jak Odys słucha śpiewu Syren, nie ginąc? – D) Każe przywiązać się do masztu, a towarzyszom zatkać uszy woskiem Odys chce usłyszeć Syreny, ale nie może ulec ich wezwaniu.
- Dlaczego giną ostatni towarzysze Odysa? – A) Zabijają i zjadają krowy Heliosa Za świętokradztwo Zeus rozbija ich statek piorunem.
- Kto więzi Odysa na swojej wyspie przez lata? – B) Kalipso Nimfa Kalipso trzyma Odysa na wyspie, dopóki bogowie nie nakażą jej go uwolnić.
- Komu Odys opowiada swoje przygody? – C) Feakom na dworze króla Alkinoosa Opowieść u Feaków to retrospekcja obejmująca pieśni IX–XII.
- Kto pierwszy rozpoznaje Odysa po powrocie do pałacu? – D) Pies Argos Stary pies poznaje pana i zaraz umiera – to jedna z najbardziej znanych scen eposu.
- Na czym polega próba ogłoszona przez Penelopę? – A) Na napięciu łuku Odysa i przestrzeleniu przez otwory toporów Tylko przebrany Odys potrafi napiąć łuk i oddać strzał.
- Kto pomaga Odysowi i Telemachowi w drodze? – B) Atena Atena, bogini mądrości, wspiera Odysa przez cały epos.
- Do jakiego gatunku należy „Odyseja”? – C) Eposu To epos – długi utwór wierszowany o czynach bohatera z udziałem bogów.
- Jak zbudowana jest akcja „Odysei”? – D) Zaczyna się w środku zdarzeń, a wcześniejsze przygody poznajemy z retrospekcji Epos rozpoczyna się w dziesiątym roku wędrówki; o wcześniejszych przygodach opowiada sam Odys.
- Jak Penelopa ostatecznie upewnia się, że przybysz to Odys? – A) Pyta o sekret łoża zbudowanego na pniu oliwki Tylko prawdziwy Odys wie, że łoże jest nieruchome, bo zrobił je z pnia drzewa.
- Co oznacza dziś słowo „odyseja”? – B) Długą, pełną przygód i trudności wędrówkę Tytuł eposu stał się nazwą pospolitą.
- Czym Odys różni się od bohaterów „Iliady” takich jak Achilles? – C) Wygrywa głównie sprytem i rozumem, a nie samą siłą Odys to „przemyślny” bohater – podstęp z „Nikt” czy przebranie żebraka pokazują jego inteligencję.
- Dlaczego zalotnicy zostają ukarani śmiercią? – D) Bo łamali prawo gościnności i trwonili cudzy majątek W świecie eposu naruszenie gościnności i porządku domu jest ciężką winą.
- Komu tradycja przypisuje autorstwo „Odysei”? – A) Homerowi Homer jest uważany za autora „Iliady” i „Odysei”.
- Dlaczego Posejdon prześladuje Odyseusza? – B) Bo Odyseusz oślepił jego syna Polifema Gniew boga morza wydłuża powrót bohatera do Itaki o wiele lat.
- Co dzieje się z workiem wiatrów, który Odyseusz dostaje od Eola? – C) Towarzysze otwierają go z ciekawości i burza odpędza statki od Itaki Ciekawość i chciwość towarzyszy niweczą szansę na szybki powrót.
- Po co Telemach wyrusza w podróż na początku „Odysei”? – B) By szukać wieści o ojcu Pierwsze pieśni (Telemachia) pokazują dorastanie syna Odyseusza.
- Co grozi towarzyszom Odyseusza w krainie Lotofagów? – D) Zapomnienie o powrocie po zjedzeniu lotosu Lotos odbiera pamięć i chęć powrotu – Odyseusz siłą odprowadza ludzi na statki.
Pytania trudniejsze (otwarte)
Udowodnij, że Odys jest bohaterem przebiegłym.
Przykładowa odpowiedź: Odys oślepia Polifema i ucieka z jaskini dzięki podstępowi z imieniem „Nikt” i baranami. Na Itace ukrywa się pod przebraniem żebraka, by poznać sytuację i zaskoczyć zalotników.
Kryteria: Polifem; przebranie; wniosek o sprycie.
Jak zmienia się Telemach?
Przykładowa odpowiedź: Na początku jest bezradnym młodzieńcem, który nie potrafi powstrzymać zalotników. Podróż do Pylos i Sparty uczy go samodzielności, a w finale walczy u boku ojca.
Kryteria: Telemach na początku; podróż; Telemach w finale.
Jaką rolę odgrywają bogowie w „Odysei”?
Przykładowa odpowiedź: Bogowie decydują o losie ludzi: Atena wspiera Odysa i Telemacha, Posejdon utrudnia powrót, a Zeus nakazuje Kalipso uwolnić bohatera i karze towarzyszy za krowy Heliosa.
Kryteria: Atena; Posejdon; Zeus.
Wymień przykłady wierności w eposie.
Przykładowa odpowiedź: Penelopa przez 20 lat czeka na męża, Eumajos pozostaje wierny panu, a pies Argos rozpoznaje Odysa po latach. Wierność zostaje nagrodzona odzyskaniem domu.
Kryteria: Penelopa; Eumajos lub Argos; znaczenie.
Dlaczego „Odyseję” można czytać jako opowieść o powrocie do siebie?
Przykładowa odpowiedź: Odys traci okręty i towarzyszy, a do domu wraca jako bezimienny żebrak. Stopniowo odzyskuje tożsamość: zostaje rozpoznany przez syna, sługi i żonę, aż znów jest królem Itaki.
Kryteria: utrata; rozpoznania; odzyskanie tożsamości.
Najważniejsze w 5 minut
Bohaterowie
- Odys – przebiegły król Itaki
- Penelopa i Telemach
- Atena, Posejdon, Polifem, Kirke, Kalipso
Najważniejsze wydarzenia
- Telemachia
- Przygody: Polifem, Kirke, Syreny
- Powrót w przebraniu żebraka
- Próba łuku i śmierć zalotników
Motywy
- wędrówka
- wierność
- spryt
- dom
Problematyka
- Człowiek wobec bogów
- Dojrzewanie Telemacha
- Sprawiedliwość i gościnność
5 najczęstszych pomyłek
- Twierdzenie, że Odysowi przeszkadza Zeus – głównym przeciwnikiem jest Posejdon.
- Mylenie Kirke z Kalipso – Kirke zamienia ludzi w świnie, Kalipso więzi Odysa na wyspie.
- Przekonanie, że koń trojański to główny wątek „Odysei” – epos opowiada o powrocie, a o koniu jest tylko wspomnienie.
- Mylenie liczby lat – 10 lat wojny i 10 lat wędrówki.
- Pomijanie retrospekcji – przygody od Troi do Kalipso Odys opowiada Feakom.
Powiązane lektury i powtórki
Najczęściej zadawane pytania
O czym jest „Odyseja”?
O dziesięcioletnim powrocie Odysa z wojny trojańskiej na Itakę. Bohater przeżywa wiele przygód, traci wszystkich towarzyszy, a po powrocie w przebraniu żebraka pokonuje zalotników i odzyskuje dom.
Jak kończy się „Odyseja”?
Odys wygrywa próbę łuku, z Telemachem zabija zalotników, zostaje rozpoznany przez Penelopę dzięki sekretowi łoża, spotyka ojca Laertesa, a Atena przywraca na Itace pokój.
Kim jest Polifem?
Jednookim cyklopem, synem Posejdona. Więzi Odysa i jego towarzyszy w jaskini; Odys oślepia go, przedstawiając się jako „Nikt”.
Czym jest Telemachia?
To pierwsze cztery pieśni „Odysei”, opowiadające o Telemachu i jego podróży do Pylos i Sparty w poszukiwaniu wieści o ojcu.
Ile pieśni ma „Odyseja”?
24 pieśni. Epos jest napisany heksametrem i tradycyjnie przypisywany Homerowi.
Jakie są najważniejsze motywy w „Odysei”?
Wędrówka i powrót do domu, wierność, spryt, rola bogów, dojrzewanie Telemacha oraz gościnność i sprawiedliwość.
Chcesz zapamiętać lekturę szybciej? Zrób fiszki z własnych notatek
Wrzuć notatki z lekcji, zdjęcie zeszytu albo PDF, a SpytajMnie zrobi z nich fiszki. Oznaczysz karty, których jeszcze nie umiesz, i wrócisz do nich na powtórce.
Masz własne notatki? Zamień je w test albo fiszki
Wygeneruj test za darmo · Stwórz fiszki
Darmowe konto, bez karty · 5 generowań w ciągu 24 godzin
Uczysz się z tego tematu? Z własnych notatek, zdjęcia lub PDF wygeneruj test albo Fiszki do powtórek.
Powtórz lekturę w formie testu →