Krzyżacy – streszczenie, bohaterowie, plan wydarzeń i test
Najważniejsze w 30 sekund
- „Krzyżacy” to powieść historyczna Henryka Sienkiewicza (wydana w 1900 r.) o konflikcie Polski z zakonem krzyżackim na przełomie XIV i XV wieku.
- Zbyszko z Bogdańca ślubuje Danusi, córce Juranda ze Spychowa, trzy pawie czuby zdobyte na Krzyżakach.
- Krzyżacy porywają Danusię i okrutnie okaleczają Juranda; Danusia umiera po uwolnieniu.
- Powieść kończy się bitwą pod Grunwaldem w 1410 roku i miała dodawać otuchy Polakom pod zaborami.
Henryk Sienkiewicz · Pozytywizm · Liceum, klasa 2 liceum
Rozwiąż test · Utwórz własny test z materiałów
Ta strona jest dla uczniów liceum, którzy chcą szybko powtórzyć „Krzyżaków” Henryka Sienkiewicza przed lekcją, sprawdzianem albo maturą. Znajdziesz tu krótkie i pełniejsze streszczenie, bohaterów, plan wydarzeń, motywy, listę najważniejszych faktów i test online z pytaniami i odpowiedziami.
Autor: Henryk Sienkiewicz · Epoka: pozytywizm (druk w odcinkach 1897–1900, wydanie książkowe 1900) · Rodzaj: epika, powieść historyczna · Czas akcji: lata 1399–1410
Szybkie streszczenie (na start)
Młody szlachcic Zbyszko z Bogdańca i jego stryj Maćko wracają z wojny na Litwie. W karczmie w Tyńcu Zbyszko poznaje Danusię, córkę Juranda ze Spychowa, i ślubuje jej trzy pawie czuby zdobyte na Krzyżakach. W Krakowie napada na posła krzyżackiego Kunona Lichtensteina i zostaje skazany na śmierć, ale ratuje go Danusia, która według obyczaju narzuca mu na głowę białą chustę. Zbyszko potajemnie poślubia Danusię. Krzyżacy porywają dziewczynę, a Jurand, próbując ją odzyskać, zostaje okrutnie okaleczony. Zbyszko odnajduje Danusię, ale jest ona obłąkana i wkrótce umiera. Później Zbyszko żeni się z Jagienką, która od dawna go kochała. Powieść kończy się zwycięstwem pod Grunwaldem.
Streszczenie – pełniejsza wersja
Ślubowanie i wyrok
W karczmie w Tyńcu Zbyszko i Maćko spotykają dwór księżnej mazowieckiej Anny Danuty, a z nim Danusię. Zbyszko ślubuje jej trzy pawie czuby. Wkrótce, myląc posła zakonu z wrogiem, rzuca się na Kunona Lichtensteina. Za napaść na posła grozi kara śmierci. Gdy Zbyszko stoi już pod katowskim mieczem, Danusia nakrywa mu głowę chustą i krzyczy, że jest jej. Zgodnie z obyczajem skazaniec zostaje ułaskawiony.
Bogdaniec i Jagienka
Ranny w walce Maćko wraca ze Zbyszkiem do Bogdańca. Sąsiadka Jagienka, córka Zycha ze Zgorzelic, opiekuje się Maćkiem i zakochuje się w Zbyszku. Maćko chciałby, by bratanek ją poślubił, ale Zbyszko pozostaje wierny Danusi.
Ślub i porwanie Danusi
Zbyszko jedzie na Mazowsze. Na dworze księżnej, w leśnym dworze myśliwskim, potajemnie bierze ślub z Danusią, choć Jurand się na to nie zgadzał. Wkrótce Krzyżacy podstępem porywają dziewczynę. Jurand jedzie do Szczytna, by ją uwolnić, zostaje upokorzony i okaleczony – traci oko, rękę i język – a następnie wypuszczony.
Poszukiwania i śmierć Danusi
Zbyszko z wiernym giermkiem Czechem Hławą szuka Danusi. Zabija w pojedynku sądowym Rotgiera, jednego z winnych krzywdy. W końcu odnajduje żonę, ale Danusia jest obłąkana i chora. Umiera w drodze do domu. Okrutny Krzyżak Zygfryd de Löwe, którego Jurand zamiast zabić, wypuszcza wolno, odbiera sobie życie.
Grunwald
Zbyszko, po okresie żałoby, poślubia Jagienkę. W 1410 roku wojska polsko-litewskie pod wodzą króla Władysława Jagiełły pokonują Krzyżaków pod Grunwaldem.
Bohaterowie
| Postać | Kim jest | Co trzeba wiedzieć |
|---|---|---|
| Zbyszko z Bogdańca | młody szlachcic | porywczy, odważny, wierny ślubowaniu, dojrzewa |
| Maćko z Bogdańca | stryj Zbyszka | doświadczony, przezorny, gospodarny |
| Danusia Jurandówna | córka Juranda | delikatna, łagodna, ofiara Krzyżaków |
| Jagienka ze Zgorzelic | sąsiadka | dzielna, zaradna, kocha Zbyszka, zostaje jego żoną |
| Jurand ze Spychowa | rycerz, ojciec Danusi | postrach Krzyżaków, przebacza Zygfrydowi |
| Kuno Lichtenstein | krzyżacki poseł | pyszny i mściwy |
| Zygfryd de Löwe, Rotgier, Danveld | Krzyżacy | okrutni, podstępni porywacze Danusi |
| Hława | czeski giermek | wierny towarzysz Zbyszka |
| Księżna Anna Danuta | księżna mazowiecka | opiekunka Danusi |
Plan wydarzeń
- Spotkanie w karczmie w Tyńcu i ślubowanie Zbyszka.
- Napaść na Kunona Lichtensteina.
- Wyrok śmierci i ocalenie dzięki chuście Danusi.
- Powrót do Bogdańca, ranny Maćko, opieka Jagienki.
- Wyjazd Zbyszka na Mazowsze.
- Potajemny ślub z Danusią.
- Porwanie Danusi przez Krzyżaków.
- Wyprawa Juranda do Szczytna i jego okaleczenie.
- Poszukiwania Danusi i pojedynek z Rotgierem.
- Odnalezienie obłąkanej Danusi i jej śmierć.
- Przebaczenie Juranda i samobójstwo Zygfryda.
- Ślub Zbyszka z Jagienką.
- Bitwa pod Grunwaldem w 1410 roku.
Motywy i problematyka
- Konflikt polsko-krzyżacki – zakon pokazany jako podstępny i okrutny, mimo hasła chrystianizacji.
- Rycerskość i honor – śluby, pojedynki, obyczaje rycerskie; porównaj z „Pieśnią o Rolandzie”.
- Miłość – idealna, krucha miłość do Danusi i dojrzała do Jagienki; zob. motyw miłości.
- Cierpienie – los Juranda i Danusi; zob. motyw cierpienia.
- Przebaczenie – Jurand wypuszcza Zygfryda wolno, wybierając chrześcijańskie miłosierdzie.
- Dojrzewanie – Zbyszko z porywczego młodzieńca staje się dojrzałym rycerzem; zob. motyw przemiany bohatera.
- Pokrzepienie serc – wizja zwycięstwa nad wrogiem miała wspierać Polaków pod zaborami.
Co trzeba zapamiętać na sprawdzian i maturę
- Trzy pawie czuby – ślubowanie Zbyszka złożone Danusi.
- Biała chusta (namitka) narzucona na głowę skazańca ratuje Zbyszka przed ścięciem.
- Jurand ze Spychowa traci w Szczytnie oko, rękę i język.
- Danusia umiera obłąkana; Zbyszko żeni się potem z Jagienką.
- Akcja kończy się bitwą pod Grunwaldem (15 lipca 1410).
- Powieść powstała w zaborze rosyjskim, ale jej treść odnosiła się też do germanizacji w zaborze pruskim.
- Sienkiewicz stylizuje język na dawny – archaizacja.
Powiązane lektury
- Potop – streszczenie i test – inna powieść historyczna Sienkiewicza
- Pieśń o Rolandzie – streszczenie i test
- Nad Niemnem – streszczenie i test
- Pozytywizm – hasła i test
- Wszystkie powtórki z klasy 2 liceum
Test z lektury „Krzyżacy” – quiz online
Wybierz poziom: podstawowy (15 pytań) albo trudniejszy (10 pytań). Wynik, poprawne odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz od razu, bez logowania. Niżej: wszystkie 25 pytań z odpowiedziami, 5 pytań otwartych, powtórka i PDF.
Skąd pochodzi Zbyszko?
- A) Ze Spychowa
- B) Z Bogdańca
- C) Ze Zgorzelic
- D) Ze Szczytna
Co Zbyszko ślubuje Danusi?
- A) Trzy pawie czuby zdobyte na Krzyżakach
- B) Złoty pierścień
- C) Wyprawę do Ziemi Świętej
- D) Zamek w Spychowie
Za co Zbyszko zostaje skazany na śmierć?
- A) Za zabicie Rotgiera
- B) Za ślub z Danusią
- C) Za napaść na posła krzyżackiego Kunona Lichtensteina
- D) Za kradzież konia
Jak Danusia ratuje Zbyszka przed ścięciem?
- A) Płaci okup
- B) Prosi króla w liście
- C) Ucieka z nim
- D) Narzuca mu na głowę białą chustę
Kim jest Jurand ze Spychowa?
- A) Ojcem Danusi i postrachem Krzyżaków
- B) Stryjem Zbyszka
- C) Krzyżackim komturem
- D) Królem Polski
Kto kocha Zbyszka i opiekuje się rannym Maćkiem?
- A) Danusia
- B) Jagienka
- C) Księżna Anna Danuta
- D) Ofka
Co Krzyżacy robią z Danusią?
- A) Wydają ją za mąż za Kunona
- B) Odsyłają do Krakowa
- C) Porywają ją
- D) Zabijają ją w Tyńcu
Co spotyka Juranda w Szczytnie?
- A) Zostaje okaleczony – traci oko, rękę i język
- B) Zostaje komturem
- C) Odzyskuje córkę
- D) Ginie w pojedynku
Kim jest Hława?
- A) Krzyżakiem
- B) Bratem Jagienki
- C) Kapelanem
- D) Czeskim giermkiem Zbyszka
Co dzieje się z Danusią po odnalezieniu?
- A) Wraca do zdrowia
- B) Jest obłąkana i wkrótce umiera
- C) Zostaje zakonnicą
- D) Ucieka od Zbyszka
Kogo Zbyszko poślubia po śmierci Danusi?
- A) Księżniczkę mazowiecką
- B) Córkę Kunona
- C) Jagienkę
- D) Nikogo
Jaką bitwą kończy się powieść?
- A) Pod Płowcami
- B) Pod Wiedniem
- C) Pod Cedynią
- D) Pod Grunwaldem
W jakim okresie rozgrywa się akcja?
- A) W latach 1399–1410
- B) W XVII wieku
- C) W latach 1918–1920
- D) W X wieku
Jakim gatunkiem są „Krzyżacy”?
- A) Powieścią obyczajową
- B) Powieścią historyczną
- C) Dramatem
- D) Eposem rycerskim
Kogo Zbyszko zabija w pojedynku sądowym?
- A) Kunona Lichtensteina
- B) Zygfryda de Löwe
- C) Rotgiera
- D) Danvelda
Masz inną lekturę lub własne materiały? Wgraj zdjęcie lub PDF i wygeneruj test albo Fiszki.
Generator testów z polskiego · Test z własnych notatek · Fiszki z tej lektury lub notatek
„Krzyżacy” – 25 pytań z odpowiedziami
- Skąd pochodzi Zbyszko? – B) Z Bogdańca Zbyszko i jego stryj Maćko to szlachcice z Bogdańca.
- Co Zbyszko ślubuje Danusi? – A) Trzy pawie czuby zdobyte na Krzyżakach Ślubowanie składa w karczmie w Tyńcu.
- Za co Zbyszko zostaje skazany na śmierć? – C) Za napaść na posła krzyżackiego Kunona Lichtensteina Napaść na posła była ciężkim przestępstwem.
- Jak Danusia ratuje Zbyszka przed ścięciem? – D) Narzuca mu na głowę białą chustę Zgodnie z dawnym obyczajem dziewczyna mogła w ten sposób uratować skazańca, biorąc go za męża.
- Kim jest Jurand ze Spychowa? – A) Ojcem Danusi i postrachem Krzyżaków Jurand mści się na Krzyżakach za śmierć żony.
- Kto kocha Zbyszka i opiekuje się rannym Maćkiem? – B) Jagienka Jagienka ze Zgorzelic jest dzielną i zaradną sąsiadką.
- Co Krzyżacy robią z Danusią? – C) Porywają ją Porwanie ma zmusić Juranda do uległości.
- Co spotyka Juranda w Szczytnie? – A) Zostaje okaleczony – traci oko, rękę i język Krzyżacy upokarzają go i okaleczają, a potem wypuszczają.
- Kim jest Hława? – D) Czeskim giermkiem Zbyszka Hława wiernie towarzyszy Zbyszkowi w poszukiwaniach Danusi.
- Co dzieje się z Danusią po odnalezieniu? – B) Jest obłąkana i wkrótce umiera Cierpienie w niewoli odebrało jej rozum; umiera w drodze.
- Kogo Zbyszko poślubia po śmierci Danusi? – C) Jagienkę Zbyszko żeni się z Jagienką, która kochała go od początku.
- Jaką bitwą kończy się powieść? – D) Pod Grunwaldem Wojska polsko-litewskie pokonują zakon w 1410 roku.
- W jakim okresie rozgrywa się akcja? – A) W latach 1399–1410 Akcja obejmuje kilkanaście lat przed bitwą pod Grunwaldem.
- Jakim gatunkiem są „Krzyżacy”? – B) Powieścią historyczną Fikcyjne losy bohaterów splatają się z prawdziwymi wydarzeniami.
- Kogo Zbyszko zabija w pojedynku sądowym? – C) Rotgiera Rotgier był jednym z Krzyżaków odpowiedzialnych za krzywdę Juranda i Danusi.
- Jak postępuje Jurand wobec Zygfryda de Löwe, który trafia w jego ręce? – C) Przebacza mu i wypuszcza go wolno To akt chrześcijańskiego przebaczenia; Zygfryd, dręczony winą, odbiera sobie życie.
- Jaki cel miała powieść wobec czytelników pod zaborami? – D) Pokrzepiać serca wizją zwycięstwa nad silnym wrogiem Przypomnienie Grunwaldu dawało nadzieję, zwłaszcza wobec germanizacji w zaborze pruskim.
- Jak zmienia się Zbyszko w toku powieści? – A) Z porywczego młodzieńca staje się dojrzałym, odpowiedzialnym rycerzem Cierpienie i odpowiedzialność za bliskich uczą go rozwagi.
- Czym różnią się Danusia i Jagienka? – B) Danusia jest delikatna i bezbronna, Jagienka dzielna i zaradna Dwie bohaterki reprezentują dwa typy miłości i kobiecości.
- Jaki zabieg językowy stosuje Sienkiewicz w „Krzyżakach”? – C) Archaizację, czyli stylizację na dawną polszczyznę Dawne słownictwo i formy budują klimat średniowiecza.
- Kim jest Maćko z Bogdańca dla Zbyszka? – B) Stryjem i opiekunem Maćko dba o majątek i przyszłość bratanka; łączy rozsądek z rycerską odwagą.
- Który wielki mistrz krzyżacki ginie w bitwie pod Grunwaldem? – D) Ulryk von Jungingen Śmierć wielkiego mistrza to historyczny fakt, który powieść przedstawia w finale.
- Na czyim dworze przebywa Danusia na początku powieści? – A) Na dworze księżnej mazowieckiej Anny Danuty Danusia jest dwórką księżnej, żony księcia Janusza mazowieckiego.
- Gdzie Zbyszko po raz pierwszy widzi Danusię? – B) W karczmie w Tyńcu pod Krakowem W karczmie Zbyszko składa Danusi ślub o trzech pawich czubach.
- W jakiej formie pierwotnie ukazywali się „Krzyżacy”? – C) W odcinkach w prasie (Tygodnik Ilustrowany) Powieść drukowano w odcinkach w latach 1897–1900, potem wydano w całości (1900).
Pytania trudniejsze (otwarte)
Jak przedstawieni są Krzyżacy w powieści?
Przykładowa odpowiedź: Zakon jest pokazany jako podstępny, chciwy i okrutny – porywa Danusię, okalecza Juranda – choć oficjalnie głosi chrześcijaństwo. Sienkiewicz kontrastuje religijne hasła z czynami.
Kryteria: podstęp i okrucieństwo; przykład; kontrast z hasłami.
Na czym polega przemiana Zbyszka?
Przykładowa odpowiedź: Na początku Zbyszko jest porywczy i lekkomyślny – rzuca się na posła. Po cierpieniu związanym z losem Danusi i Juranda dojrzewa, staje się rozważnym rycerzem i gospodarzem.
Kryteria: Zbyszko na początku; doświadczenia; Zbyszko dojrzały.
Dlaczego postawa Juranda wobec Zygfryda jest ważna?
Przykładowa odpowiedź: Jurand mimo straszliwej krzywdy przebacza i wypuszcza wroga. To zwycięstwo chrześcijańskiego miłosierdzia nad zemstą i moralny kontrast z okrucieństwem zakonu.
Kryteria: krzywda; przebaczenie; znaczenie moralne.
Porównaj Danusię i Jagienkę.
Przykładowa odpowiedź: Danusia jest delikatna, dziecięca i bezbronna – to ideał romantycznej miłości. Jagienka jest silna, odważna i zaradna, dorównuje mężczyznom. Ostatecznie żoną Zbyszka zostaje Jagienka.
Kryteria: Danusia; Jagienka; wniosek.
Dlaczego „Krzyżacy” to powieść „ku pokrzepieniu serc”?
Przykładowa odpowiedź: W czasie zaborów przypominali o zwycięstwie nad potężnym wrogiem pod Grunwaldem, budowali dumę narodową i nadzieję, zwłaszcza wobec germanizacji.
Kryteria: kontekst zaborów; Grunwald; nadzieja.
Najważniejsze w 5 minut
Bohaterowie
- Zbyszko z Bogdańca
- Danusia i Jagienka
- Jurand ze Spychowa
- Maćko, Kuno Lichtenstein, Zygfryd
Najważniejsze wydarzenia
- Ślubowanie i ocalenie przez chustę
- Porwanie Danusi
- Okaleczenie Juranda
- Grunwald
Motywy
- rycerskość
- miłość
- cierpienie
- przebaczenie
Problematyka
- Polska wobec zakonu
- Dojrzewanie bohatera
- Pokrzepienie serc
5 najczęstszych pomyłek
- Mylenie Danusi z Jagienką – Danusia to córka Juranda, Jagienka to sąsiadka z Bogdańca.
- Twierdzenie, że Zbyszko poślubia tylko Jagienkę – pierwszą żoną była Danusia.
- Przekonanie, że Jurand zabija Zygfryda – przebacza mu i go wypuszcza.
- Podawanie złej daty Grunwaldu – bitwa odbyła się w 1410 roku.
- Mylenie Kunona Lichtensteina z Zygfrydem – Kuno to poseł, na którego napadł Zbyszko.
Powiązane lektury i powtórki
Najczęściej zadawane pytania
O czym są „Krzyżacy”?
O losach Zbyszka z Bogdańca, jego miłości do Danusi porwanej przez Krzyżaków, o krzywdzie Juranda ze Spychowa i o konflikcie Polski z zakonem, zakończonym bitwą pod Grunwaldem.
Jak kończą się „Krzyżacy”?
Danusia umiera, Zbyszko żeni się z Jagienką, a wojska polsko-litewskie pokonują Krzyżaków pod Grunwaldem w 1410 roku.
Kim jest Danusia?
Córką Juranda ze Spychowa, dworką księżnej mazowieckiej i żoną Zbyszka. Porwana przez Krzyżaków, popada w obłęd i umiera.
Co się stało z Jurandem?
W Szczytnie Krzyżacy upokorzyli go i okaleczyli – stracił oko, rękę i język. Mimo to przebaczył Zygfrydowi de Löwe.
Kiedy powstali „Krzyżacy”?
Powieść drukowano w odcinkach w latach 1897–1900, a wydanie książkowe ukazało się w 1900 roku.
Chcesz zapamiętać lekturę szybciej? Zrób fiszki z własnych notatek
Wrzuć notatki z lekcji, zdjęcie zeszytu albo PDF, a SpytajMnie zrobi z nich fiszki. Oznaczysz karty, których jeszcze nie umiesz, i wrócisz do nich na powtórce.
Masz własne notatki? Zamień je w test albo fiszki
Wygeneruj test za darmo · Stwórz fiszki
Darmowe konto, bez karty · 5 generowań w ciągu 24 godzin
Uczysz się z tego tematu? Z własnych notatek, zdjęcia lub PDF wygeneruj test albo Fiszki do powtórek.
Powtórz lekturę w formie testu →