Kształtowanie się granic odrodzonej Polski – test i pytania, historia klasa 7

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku Polska musiała jeszcze wywalczyć swoje granice orężem i dyplomacją. Lekcja pokazuje, jak kształtowały się granice zachodnie, wschodnie i południowe nowego państwa.

Najważniejsze w 30 sekund

Powstanie wielkopolskie wybuchło 27 grudnia 1918 roku i zakończyło się sukcesem Polaków.
Trzy powstania śląskie toczyły się w latach 1919–1921.
Wojna polsko-bolszewicka trwała w latach 1919–1921, a jej kulminacją była Bitwa Warszawska w sierpniu 1920 roku.
Traktat ryski z 18 marca 1921 roku ustalił granicę wschodnią Polski.
Spór o Śląsk Cieszyński z Czechosłowacją zakończył się podziałem regionu w 1920 roku.

Test: Kształtowanie się granic odrodzonej Polski – 10 pytań

Kiedy wybuchło powstanie wielkopolskie?
- A) 27 grudnia 1918
- B) 11 listopada 1918
- C) 1 stycznia 1919
- D) 3 maja 1919
Ile powstań śląskich odbyło się w latach 1919–1921?
- A) dwa
- B) trzy
- C) cztery
- D) jedno
Kto był politycznym przywódcą trzeciego powstania śląskiego?
- A) Józef Piłsudski
- B) Władysław Sikorski
- C) Wojciech Korfanty
- D) Lucjan Żeligowski
Kiedy rozegrała się Bitwa Warszawska?
- A) sierpień 1920
- B) maj 1919
- C) marzec 1921
- D) listopad 1918
Jak potocznie nazwano zwycięstwo w Bitwie Warszawskiej?
- A) cud nad Wisłą
- B) cud nad Wartą
- C) bitwa pod Grunwaldem
- D) odsiecz warszawska
Jaki traktat zakończył wojnę polsko-bolszewicką?
- A) traktat wersalski
- B) traktat ryski
- C) traktat w Spa
- D) traktat w Locarno
Kto zajął Wilno w 1920 roku w ramach zainscenizowanego buntu?
- A) Józef Haller
- B) Lucjan Żeligowski
- C) Wojciech Korfanty
- D) Ignacy Paderewski
Jaki region utracono na rzecz Czechosłowacji w 1920 roku?
- A) Zaolzie
- B) Górny Śląsk
- C) Wielkopolskę
- D) Pomorze
Które miasto przyznano Polsce po powstaniach śląskich i plebiscycie?
- A) Wrocław
- B) Opole
- C) Katowice
- D) Racibórz
Kto przyjechał do Poznania tuż przed wybuchem powstania wielkopolskiego?
- A) Roman Dmowski
- B) Ignacy Paderewski
- C) Wincenty Witos
- D) Józef Piłsudski

Granica zachodnia: Wielkopolska i Śląsk

Granica zachodnia Polski kształtowała się w wyniku walki zbrojnej, ponieważ traktat wersalski nie przyznał Polsce całego Śląska ani Wielkopolski automatycznie. Powstanie wielkopolskie, które wybuchło 27 grudnia 1918 roku w Poznaniu po przyjeździe Ignacego Paderewskiego, doprowadziło do wyzwolenia większości Wielkopolski spod władzy niemieckiej już do lutego 1919 roku.

Na Górnym Śląsku o przynależność regionu toczyły się trzy powstania śląskie: w 1919, 1920 i 1921 roku. Dowódcą politycznym i dyktatorem trzeciego powstania był Wojciech Korfanty. Po plebiscycie w marcu 1921 roku, w którym Niemcy uzyskali więcej głosów, Polska dzięki powstaniu i decyzji Rady Ligi Narodów otrzymała w 1922 roku najcenniejszy przemysłowo fragment Górnego Śląska z Katowicami i Chorzowem.

Wojna polsko-bolszewicka i granica wschodnia

Granica wschodnia była najbardziej sporna i niestabilna. W 1919 roku rozpoczęły się walki z Armią Czerwoną, która dążyła do eksportu rewolucji na zachód Europy. Wojska polskie pod wodzą Józefa Piłsudskiego prowadziły w 1920 roku ofensywę na Kijów, lecz latem tego samego roku Armia Czerwona zbliżyła się do Warszawy.

W dniach 13–15 sierpnia 1920 roku rozegrała się Bitwa Warszawska, w której polskie dowództwo, wykorzystując plan kontruderzenia znad Wieprza, pokonało Rosjan. Nazwano ją 'cudem nad Wisłą'. Wojna zakończyła się traktatem ryskim podpisanym 18 marca 1921 roku, który ustalił granicę na wschodzie, włączając w granice Polski Wołyń i Zachodnią Białoruś.

Spory o granice południowe i Wilno

Na południu doszło do sporu o Śląsk Cieszyński z Czechosłowacją. W lipcu 1920 roku, gdy Polska walczyła z bolszewikami, Czesi wymusili podział regionu na konferencji w Spa, zabierając Polsce m.in. Zaolzie z Czeskim Cieszynem i kopalniami w Karwinie.

Wilno, uważane przez Polaków za historyczną stolicę Litwy związaną z Rzeczpospolitą, zostało zajęte w październiku 1920 roku przez wojska generała Lucjana Żeligowskiego w ramach tzw. buntu Żeligowskiego, inscenizowanego za zgodą Piłsudskiego. Miasto formalnie włączono do Polski w 1922 roku, co na trwałe skłóciło stosunki polsko-litewskie w okresie międzywojennym.

Co trzeba umieć

Wymienić etapy kształtowania granicy zachodniej Polski (Wielkopolska, Śląsk).
Opisać przebieg i znaczenie Bitwy Warszawskiej 1920 roku.
Wyjaśnić postanowienia traktatu ryskiego z 1921 roku.
Omówić spór o Śląsk Cieszyński i Wilno.
Wskazać rolę Józefa Piłsudskiego i Wojciecha Korfantego w walce o granice.

Typowe błędy

Mylenie powstań śląskich z powstaniem wielkopolskim – to inne wydarzenia, w innych latach i regionach.
Błędne datowanie Bitwy Warszawskiej – odbyła się w sierpniu 1920, a nie 1919 roku.
Zapominanie, że Wilno zajęto dopiero w 1920 roku, już po wojnie z bolszewikami, nie od razu w 1918 roku.
Mylenie traktatu ryskiego (1921, granica wschodnia) z traktatem wersalskim (1919, granica zachodnia).

Krótkie pytania i odpowiedzi

Jaką rolę odegrał plan znad Wieprza w Bitwie Warszawskiej?

To polskie kontruderzenie znad rzeki Wieprz, które zaskoczyło i rozbiło tyły Armii Czerwonej, decydując o zwycięstwie.

Dlaczego plebiscyt na Górnym Śląsku nie zakończył sporu jednoznacznie?

Niemcy uzyskali więcej głosów ogółem, ale polska ludność dominowała w przemysłowej części regionu, co doprowadziło do podziału przez Ligę Narodów.

Jakie ziemie obejmowała granica wschodnia ustalona w Rydze?

Wołyń, Zachodnią Białoruś i część Polesia, znacznie na wschód od linii Curzona.

Dlaczego konflikt o Wilno zaszkodził relacjom polsko-litewskim?

Litwini uważali Wilno za swoją historyczną stolicę, a jego zajęcie przez Żeligowskiego uznali za akt agresji, co na lata zerwało stosunki dyplomatyczne obu państw.

Co zadecydowało o przyznaniu Polsce części Śląska Cieszyńskiego?

Podział dokonany przez mocarstwa na konferencji w Spa w lipcu 1920 roku, w czasie gdy Polska była zaangażowana w wojnę z bolszewikami.

FAQ

Dlaczego granice Polski nie zostały ustalone od razu w 1918 roku?

Traktat wersalski określił tylko część granic, resztę trzeba było wywalczyć zbrojnie i wynegocjować w kolejnych latach, zwłaszcza na wschodzie i Śląsku.

Czy Polska mogła uniknąć wojny z bolszewikami?

Konflikt wynikał z dążenia Rosji Radzieckiej do ekspansji rewolucji na zachód, więc starcie było trudne do uniknięcia mimo prób rokowań.

Jakie znaczenie miała Bitwa Warszawska dla Europy?

Historycy uznają ją za jedną z przełomowych bitew XX wieku, która zatrzymała marsz rewolucji bolszewickiej w głąb Europy.

Czy spór o Wilno został kiedykolwiek rozwiązany w dwudziestoleciu międzywojennym?

Nie, Litwa nie uznawała polskiej aneksji Wilna aż do 1938 roku, kiedy pod naciskiem ultimatum nawiązano stosunki dyplomatyczne.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Odrodzenie Rzeczypospolitej Następna lekcja: Rządy parlamentarne