Rządy parlamentarne – test i pytania, historia klasa 7
W latach 1921–1926 II Rzeczpospolita funkcjonowała w oparciu o Konstytucję marcową, która dawała ogromną władzę sejmowi. Rozdrobnienie partyjne i częste zmiany rządów prowadziły jednak do politycznej niestabilności.
Najważniejsze w 30 sekund
- Konstytucję marcową uchwalono 17 marca 1921 roku.
- Wprowadzała system rządów parlamentarno-gabinetowych z dominacją sejmu.
- Prezydentem wybranym przez Zgromadzenie Narodowe w grudniu 1922 roku został Gabriel Narutowicz.
- Narutowicz został zastrzelony przez Eligiusza Niewiadomskiego kilka dni po objęciu urzędu.
- W latach 1921–1926 w Polsce zmieniło się kilkanaście rządów.
Test: Rządy parlamentarne – 10 pytań
Kiedy uchwalono Konstytucję marcową?
- A) 17 marca 1921
- B) 3 maja 1921
- C) 11 listopada 1922
- D) 17 marca 1926
Na jakim wzorze oparto Konstytucję marcową?
- A) Konstytucji USA
- B) Konstytucji III Republiki Francuskiej
- C) Konstytucji Niemiec
- D) Konstytucji 3 maja
Kto wybierał prezydenta według Konstytucji marcowej?
- A) Naród w głosowaniu powszechnym
- B) Zgromadzenie Narodowe
- C) Senat
- D) Rada Ministrów
Jak długa była kadencja prezydenta?
- A) 4 lata
- B) 5 lat
- C) 6 lat
- D) 7 lat
Kto został prezydentem w grudniu 1922 roku?
- A) Józef Piłsudski
- B) Gabriel Narutowicz
- C) Stanisław Wojciechowski
- D) Ignacy Mościcki
Kto zastrzelił prezydenta Narutowicza?
- A) Eligiusz Niewiadomski
- B) Bolesław Limanowski
- C) Roman Dmowski
- D) Stanisław Wojciechowski
Gdzie doszło do zabójstwa prezydenta Narutowicza?
- A) W Belwederze
- B) W warszawskiej Zachęcie
- C) Na Zamku Królewskim
- D) W Sejmie
Jaka ordynacja wyborcza sprzyjała rozdrobnieniu sejmu?
- A) Większościowa
- B) Kurialna
- C) Proporcjonalna
- D) Stanowa
Ile rządów zmieniło się w Polsce w latach 1921–1926?
- A) Dwa
- B) Kilka
- C) Kilkanaście
- D) Ponad trzydzieści
Czego dotyczyły ograniczenia władzy prezydenta w Konstytucji marcowej?
- A) Prawa do weta i inicjatywy ustawodawczej
- B) Prawa głosowania
- C) Prawa do urlopu
- D) Prawa do emerytury
Konstytucja marcowa i jej założenia
17 marca 1921 roku Sejm Ustawodawczy uchwalił Konstytucję marcową, wzorowaną na konstytucji III Republiki Francuskiej. Dokument wprowadzał republikę demokratyczną z trójpodziałem władzy, ale dawał sejmowi wyraźną przewagę nad prezydentem, którego kompetencje były bardzo ograniczone.
Prezydent wybierany był przez Zgromadzenie Narodowe, czyli połączone izby Sejmu i Senatu, na siedmioletnią kadencję. Nie miał on prawa inicjatywy ustawodawczej ani możliwości rozwiązania parlamentu bez zgody Senatu, co w praktyce czyniło go urzędem w dużej mierze reprezentacyjnym.
Rozdrobnienie partyjne i niestabilność rządów
System wyborczy oparty na ordynacji proporcjonalnej sprzyjał powstawaniu wielu partii politycznych, co prowadziło do rozdrobnienia sejmu i trudności w budowaniu stabilnej większości. Żadne ugrupowanie nie miało wystarczającej liczby mandatów, by samodzielnie rządzić.
W efekcie w latach 1921–1926 Polska przeżyła kilkanaście rządów, często upadających po kilku miesiącach wskutek braku poparcia w sejmie. Taka niestabilność utrudniała prowadzenie długofalowej polityki gospodarczej i społecznej, osłabiając zaufanie obywateli do demokracji parlamentarnej.
Wybór i zabójstwo prezydenta Narutowicza
W grudniu 1922 roku Zgromadzenie Narodowe wybrało na prezydenta Gabriela Narutowicza, kandydata popieranego przez lewicę, centrum i mniejszości narodowe. Wybór ten wywołał gwałtowne protesty prawicy, która oskarżała Narutowicza o rzekomą zależność od głosów mniejszości.
16 grudnia 1922 roku, zaledwie kilka dni po zaprzysiężeniu, prezydent Narutowicz został zastrzelony w warszawskiej Zachęcie przez malarza Eligiusza Niewiadomskiego, sympatyzującego z prawicą narodową. Zabójstwo wstrząsnęło opinią publiczną i pokazało głębokie podziały polityczne w młodym państwie.
Co trzeba umieć
- Przedstawić główne założenia Konstytucji marcowej z 1921 roku.
- Wyjaśnić, dlaczego prezydent miał ograniczone kompetencje.
- Wskazać przyczyny rozdrobnienia partyjnego i niestabilności rządów.
- Opisać okoliczności wyboru i zabójstwa prezydenta Narutowicza.
- Ocenić skutki niestabilności politycznej lat 1921–1926 dla państwa.
Typowe błędy
- Mylenie Konstytucji marcowej z Konstytucją kwietniową.
- Przekonanie, że prezydent miał w tym okresie silną władzę.
- Pomijanie przyczyn rozdrobnienia sejmu.
- Błędne daty wyboru i śmierci Gabriela Narutowicza.
Krótkie pytania i odpowiedzi
Dlaczego Konstytucja marcowa dawała sejmowi tak dużą władzę?
Obawiano się powrotu rządów autorytarnych, dlatego twórcy konstytucji celowo osłabili urząd prezydenta.
Dlaczego wybór Narutowicza wywołał kontrowersje?
Został wybrany głosami lewicy, centrum i mniejszości narodowych, co prawica uznała za niedopuszczalne i wrogie interesom narodowym.
Jakie skutki miało zabójstwo Narutowicza?
Pogłębiło podziały polityczne, pokazało siłę skrajnej prawicy i doprowadziło do wyboru Stanisława Wojciechowskiego na prezydenta.
Dlaczego rządy w tym okresie upadały tak szybko?
Koalicje sejmowe były niestabilne, a partie często wycofywały poparcie dla rządu przy pierwszym kryzysie politycznym.
Jakie partie dominowały w sejmie w latach 20.?
Wśród najważniejszych ugrupowań były PPS, PSL 'Piast', endecja oraz partie mniejszości narodowych.
FAQ
Czy Konstytucja marcowa sprawdziła się w praktyce?
Teoretycznie była demokratyczna, ale nadmierne osłabienie władzy wykonawczej utrudniało sprawne rządzenie krajem.
Dlaczego akurat Narutowicz stał się celem ataku prawicy?
Postrzegano go jako kandydata 'mniejszości', co w atmosferze silnego nacjonalizmu wywołało agresywną kampanię przeciwko niemu.
Czy rozdrobnienie partyjne było specyfiką tylko Polski?
Nie, podobne problemy miały inne młode demokracje międzywojenne, na przykład Niemcy w okresie Republiki Weimarskiej.
Jak kryzys rządów parlamentarnych wpłynął na dalsze losy Polski?
Przyczynił się do narastania krytyki systemu demokratycznego, co ostatecznie doprowadziło do zamachu majowego Piłsudskiego w 1926 roku.
Stwórz własny test · Zrób fiszki
Poprzednia lekcja: Kształtowanie się granic odrodzonej Polski Następna lekcja: Zamach majowy i rządy sanacji