Polskie Państwo Podziemne – test i pytania, historia klasa 8

W okupowanej Polsce powstał unikatowy w skali Europy system podziemnego państwa – z administracją, sądownictwem, wojskiem i szkolnictwem. Lekcja pokazuje, jak funkcjonowało Polskie Państwo Podziemne i kto nim kierował.

Najważniejsze w 30 sekund

• Delegatura Rządu na Kraj była cywilną reprezentacją rządu RP na uchodźstwie w okupowanym kraju.
• Armia Krajowa, utworzona w 1942 r. z przekształcenia Związku Walki Zbrojnej, była największą podziemną armią w okupowanej Europie.
• Komendantami głównymi AK byli kolejno gen. Stefan Rowecki „Grot”, gen. Tadeusz Komorowski „Bór” i gen. Leopold Okulicki „Niedźwiadek”.
• Działało tajne nauczanie oraz konspiracyjne sądy specjalne wymierzające karę zdrajcom i kolaborantom.
• Rada Jedności Narodowej pełniła funkcję namiastki podziemnego parlamentu.

Struktura cywilna i wojskowa

Polskie Państwo Podziemne opierało się na dwóch filarach: cywilnym i wojskowym. Filar cywilny tworzyła Delegatura Rządu na Kraj, kierowana przez Delegata Rządu, który był odpowiednikiem premiera w okupowanym kraju i nadzorował administrację, oświatę, opiekę społeczną oraz propagandę.

Filarem wojskowym była Armia Krajowa, powstała w lutym 1942 r. z przekształcenia Związku Walki Zbrojnej. AK liczyła w szczytowym momencie nawet 350–400 tysięcy zaprzysiężonych żołnierzy i prowadziła działania dywersyjne, wywiadowcze oraz przygotowania do powstania powszechnego.

Sądownictwo, propaganda i tajne nauczanie

W ramach struktur podziemnych funkcjonowały Sądy Specjalne, które wydawały wyroki na kolaborantów i zdrajców, wykonywane przez oddziały Kedywu. Rozwijała się też prasa konspiracyjna – ukazywało się kilkaset tytułów, m.in. „Biuletyn Informacyjny”, informujący społeczeństwo wbrew niemieckiej propagandzie.

Ponieważ okupant zlikwidował polskie szkolnictwo średnie i wyższe, zorganizowano tajne komplety – nielegalne nauczanie w mieszkaniach prywatnych, obejmujące nawet studia wyższe. Dzięki temu tysiące młodych Polaków mogło kontynuować edukację mimo zakazów okupanta.

Kierownictwo i koniec działalności

Komendantami głównymi AK byli kolejno gen. Stefan Rowecki „Grot” (aresztowany przez Gestapo w 1943 r.), gen. Tadeusz Komorowski „Bór” (dowodzący podczas powstania warszawskiego) oraz gen. Leopold Okulicki „Niedźwiadek”. Namiastką parlamentu podziemnego była Rada Jedności Narodowej, powołana w 1944 r.

Po wkroczeniu Armii Czerwonej władze podziemne, wierne rządowi londyńskiemu, zostały uznane przez komunistów za wrogie. W marcu 1945 r. NKWD podstępnie aresztowało 16 przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, w tym Okulickiego, i wywieziono ich na proces do Moskwy – tzw. proces szesnastu.

Co trzeba umieć

• Wyjaśnić podwójną – cywilną i wojskową – strukturę Polskiego Państwa Podziemnego.
• Wymienić kolejnych komendantów głównych Armii Krajowej.
• Opisać rolę tajnego nauczania w okupowanej Polsce.
• Wyjaśnić znaczenie procesu szesnastu z 1945 r.
• Podać przykłady prasy i instytucji konspiracyjnych.

Typowe błędy

1. Mylenie Armii Krajowej ze Związkiem Walki Zbrojnej – AK powstała z jego przekształcenia w 1942 r.
2. Zapominanie, że Delegatura Rządu odpowiadała za sprawy cywilne, a nie wojskowe.
3. Błędna kolejność komendantów głównych AK.
4. Nieznajomość losu przywódców podziemia aresztowanych przez NKWD w 1945 r.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Jakie zadania miała Delegatura Rządu na Kraj?

Zarządzała sprawami cywilnymi: oświatą, opieką społeczną, propagandą i administracją w imieniu rządu londyńskiego.

Dlaczego tajne komplety były tak ważne?

Umożliwiały młodzieży kontynuowanie edukacji mimo zamknięcia szkół średnich i wyższych przez okupanta.

Co groziło osobom zaangażowanym w tajne nauczanie?

W razie wykrycia groziły im aresztowanie, obóz koncentracyjny lub śmierć.

Jaką rolę pełnił Kedyw w strukturach AK?

Kierownictwo Dywersji odpowiadało za akcje sabotażowe, zamachy i wykonywanie wyroków sądów podziemnych.

Dlaczego aresztowanie szesnastu przywódców w 1945 r. było podstępem?

NKWD zaprosiło ich rzekomo na rozmowy polityczne, a następnie aresztowało i wywiozło do Moskwy.

FAQ

Czym Polskie Państwo Podziemne różniło się od ruchów oporu w innych krajach?

Miało rozbudowaną strukturę administracyjną, sądowniczą i oświatową, działającą równolegle do okupacyjnej administracji.

Czy AK współpracowała z innymi organizacjami zbrojnymi?

W ramach akcji scaleniowej podporządkowała sobie częściowo m.in. Bataliony Chłopskie. Niezależne i wrogie pozostały jednak siły komunistyczne: Gwardia Ludowa, a od 1944 r. Armia Ludowa.

Co stało się z członkami AK po wojnie?

Wielu jej członków było po wojnie represjonowanych przez władze komunistyczne. Tych, którzy kontynuowali walkę zbrojną w podziemiu antykomunistycznym, określa się dziś mianem „żołnierzy wyklętych”.

Czy Polskie Państwo Podziemne miało własną walutę lub urzędy?

Nie emitowało waluty, ale prowadziło tajną administrację, sądy i urzędy skarbowe na potrzeby organizacji.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Władze polskie na uchodźstwie Następna lekcja: Społeczeństwo polskie pod okupacją

Cały dział: Polacy podczas II wojny światowej

• Społeczeństwo polskie pod okupacją
• Plan „Burza” i powstanie warszawskie
• Polacy w koalicji antyhitlerowskiej
• Sprawa polska pod koniec wojny
• Dwie okupacje