Władze polskie na uchodźstwie – test i pytania, historia klasa 8

Po klęsce wrześniowej władze Rzeczypospolitej nie skapitulowały, lecz działały dalej poza granicami kraju. Ta lekcja wyjaśnia, jak funkcjonował rząd RP na uchodźstwie i jaką rolę odegrał w czasie wojny.

Najważniejsze w 30 sekund

• Po przekroczeniu granicy z Rumunią we wrześniu 1939 r. prezydent Ignacy Mościcki wyznaczył na następcę Władysława Raczkiewicza.
• Pierwszym premierem rządu na uchodźstwie został gen. Władysław Sikorski (1939–1943).
• Siedzibą władz był najpierw Paryż i Angers (Francja), a od czerwca 1940 r. Londyn.
• Sikorski był jednocześnie premierem i Naczelnym Wodzem Polskich Sił Zbrojnych.
• W lipcu 1941 r. podpisano układ Sikorski-Majski, nawiązujący stosunki dyplomatyczne z ZSRR.

Powstanie rządu na uchodźstwie

Po agresji niemieckiej i sowieckiej z września 1939 r. prezydent Ignacy Mościcki oraz rząd ewakuowali się do Rumunii, gdzie zostali internowani. Zgodnie z konstytucją kwietniową Mościcki przekazał urząd prezydenta Władysławowi Raczkiewiczowi, co zapewniło ciągłość prawną państwa polskiego mimo okupacji kraju przez dwóch wrogów.

Nowy rząd, z premierem gen. Władysławem Sikorskim na czele, powstał najpierw we Francji, w Paryżu, a następnie przeniósł się do Angers. Po klęsce Francji w czerwcu 1940 r. władze polskie ewakuowały się do Wielkiej Brytanii i do końca wojny rezydowały w Londynie, uznawane przez aliantów za legalny rząd RP.

Armia polska na Zachodzie i w ZSRR

We Francji i Wielkiej Brytanii formowano Polskie Siły Zbrojne – m.in. Samodzielną Brygadę Strzelców Podhalańskich oraz dywizjon 303, który wsławił się podczas bitwy o Anglię latem 1940 r. Polscy lotnicy zestrzelili wówczas najwięcej samolotów wroga spośród wszystkich dywizjonów alianckich.

Po ataku Niemiec na ZSRR w czerwcu 1941 r. podpisano układ Sikorski-Majski, dzięki któremu zwolniono tysiące Polaków z sowieckich łagrów i utworzono Armię Polską pod dowództwem gen. Władysława Andersa. W 1942 r. armia ta została ewakuowana przez Iran na Bliski Wschód, a później walczyła we Włoszech, m.in. pod Monte Cassino w 1944 r.

Konflikty i koniec działalności rządu

Stosunki polsko-sowieckie uległy zerwaniu w kwietniu 1943 r., po odkryciu przez Niemców grobów polskich oficerów w Katyniu i żądaniu rządu RP zbadania zbrodni przez Międzynarodowy Czerwony Krzyż. ZSRR oskarżył wówczas rząd polski o współpracę z Niemcami i zerwał stosunki dyplomatyczne.

Po śmierci gen. Sikorskiego w katastrofie lotniczej nad Gibraltarem w lipcu 1943 r. premierem został Stanisław Mikołajczyk. Mimo uznania przez aliantów przez całą wojnę, po konferencji jałtańskiej z 1945 r. mocarstwa zachodnie cofnęły uznanie rządowi londyńskiemu na rzecz Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej w Warszawie, choć instytucja prezydenta RP na uchodźstwie przetrwała formalnie aż do 1990 r.

Co trzeba umieć

• Wymienić kolejnych premierów rządu RP na uchodźstwie i miejsca jego siedziby.
• Wyjaśnić znaczenie układu Sikorski-Majski z 1941 r.
• Opisać losy armii gen. Andersa i jej szlak bojowy.
• Wskazać przyczyny zerwania stosunków polsko-sowieckich w 1943 r.
• Ocenić znaczenie konferencji jałtańskiej dla losów rządu londyńskiego.

Typowe błędy

1. Mylenie gen. Sikorskiego z gen. Andersem – to dwie różne postaci i role.
2. Zapominanie, że rząd przeniósł się z Francji do Londynu dopiero w 1940 r.
3. Błędne datowanie zerwania stosunków z ZSRR (kwiecień 1943, po odkryciu Katynia).
4. Pomijanie faktu, że urząd prezydenta RP na uchodźstwie istniał aż do 1990 r.

Krótkie pytania i odpowiedzi

Dlaczego prezydent Mościcki przekazał władzę Raczkiewiczowi?

Został internowany w Rumunii i zgodnie z konstytucją musiał wyznaczyć następcę, by zachować ciągłość państwa.

Jakie państwa uznawały rząd RP na uchodźstwie za legalną władzę Polski?

Przez całą wojnę uznawały go rządy Wielkiej Brytanii, Francji i USA jako sojusznicze mocarstwa.

Co się stało z żołnierzami polskimi po ewakuacji z ZSRR?

Stworzyli Armię Polską na Wschodzie (tzw. armię Andersa). Po ewakuacji z ZSRR przeszli szlak bojowy przez Iran, Irak i Palestynę, a następnie walczyli na froncie włoskim w składzie sił alianckich.

Dlaczego konferencja w Jałcie była ciosem dla rządu londyńskiego?

Na konferencji w Jałcie mocarstwa zachodnie zgodziły się na utworzenie w Polsce nowego rządu tymczasowego, co kilka miesięcy później doprowadziło do cofnięcia przez nie uznania dyplomatycznego rządowi w Londynie.

Jakie znaczenie miał dywizjon 303 dla wizerunku Polaków na Zachodzie?

Pokazał wysokie umiejętności polskich lotników i wzmocnił sojusz Polski z Wielką Brytanią.

Czym była konstytucja kwietniowa w kontekście rządu na uchodźstwie?

To ona dawała prezydentowi prawo wyznaczenia następcy, co umożliwiło ciągłość władzy państwowej.

FAQ

Czy rząd RP na uchodźstwie miał realną władzę nad okupowaną Polską?

Sprawował władzę nad okupowanym krajem za pośrednictwem tajnych struktur Polskiego Państwa Podziemnego. Jego cywilnym i administracyjnym ramieniem w kraju była Delegatura Rządu na Kraj.

Dlaczego akurat Londyn stał się siedzibą władz polskich?

Po klęsce Francji w 1940 r. Wielka Brytania była jedynym krajem gotowym gościć sojusznicze władze i wojsko.

Co różniło armię Andersa od wcześniejszych jednostek polskich we Francji?

Powstała z Polaków zwolnionych z sowieckich łagrów i obozów po układzie Sikorski-Majski z 1941 r.

Czy śmierć Sikorskiego osłabiła pozycję rządu londyńskiego?

Tak, stracił on jednoczącego przywódcę, co ułatwiło później mocarstwom pomijanie zdania Polaków.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Dwie okupacje Następna lekcja: Polskie Państwo Podziemne

Cały dział: Polacy podczas II wojny światowej

• Polskie Państwo Podziemne
• Społeczeństwo polskie pod okupacją
• Plan „Burza” i powstanie warszawskie
• Polacy w koalicji antyhitlerowskiej
• Sprawa polska pod koniec wojny