Zdania złożone współrzędnie i podrzędnie – test i pytania, polski klasa 6
Zdania złożone dzielimy na współrzędnie i podrzędnie złożone, w zależności od tego, czy ich zdania składowe są sobie równoważne, czy jedno z nich jest nadrzędne wobec drugiego. W tej lekcji nauczysz się je szybko i pewnie rozpoznawać.
Najważniejsze w 30 sekund
- Zdanie współrzędnie złożone łączy dwa zdania równoważne, z których żadne nie jest podporządkowane drugiemu, np. Pada deszcz i wieje wiatr.
- Zdanie podrzędnie złożone ma zdanie główne i zdanie podrzędne, które odpowiada na pytanie zadane od zdania głównego, np. Wiem, że jutro pada deszcz.
- W zdaniu podrzędnym zdanie podrzędne pełni funkcję jakiejś części zdania głównego (podmiotu, dopełnienia, okolicznika).
- Spójniki i zaimki pomagają rozpoznać typ zdania: i, ale, lub – współrzędność; że, który, ponieważ – podrzędność.
- Aby sprawdzić typ zdania, zadajemy pytanie od jednego zdania składowego do drugiego – jeśli pytanie jest możliwe, mamy podrzędność.
Test: Bliżej języka: Jak rozpoznać zdania złożone współrzędnie i podrzędnie? – 10 pytań
Jaki typ zdania złożonego reprezentuje zdanie: Ala czyta książkę, a Tomek gra w piłkę?
- A) współrzędnie złożone
- B) podrzędnie złożone
- C) pojedyncze rozwinięte
- D) pojedyncze nierozwinięte
Na jakie pytanie odpowiada zdanie podrzędne w zdaniu: Wiem, że jutro będzie padać deszcz?
- A) jaki?
- B) co wiem?
- C) gdzie?
- D) czyj?
Który spójnik najczęściej wprowadza zdanie podrzędne?
- A) i
- B) ale
- C) że
- D) lub
Jaki typ współrzędności reprezentuje zdanie: Pójdę do kina albo zostanę w domu?
- A) łączna
- B) przeciwstawna
- C) rozłączna
- D) wynikowa
Jakim testem sprawdzamy, czy zdanie jest podrzędnie złożone?
- A) liczeniem wyrazów
- B) zadaniem pytania od zdania głównego do podrzędnego
- C) sprawdzeniem liczby przecinków
- D) sprawdzeniem rodzaju orzeczenia
Jaką funkcję pełni zdanie podrzędne w zdaniu: Poszedłem do sklepu, ponieważ zabrakło mi chleba?
- A) okolicznika przyczyny
- B) podmiotu
- C) przydawki
- D) okolicznika miejsca
Które zdanie jest współrzędnie złożone?
- A) Wiem, że masz rację.
- B) Marek wyszedł z domu i pojechał na mecz.
- C) To jest dom, który zbudował mój dziadek.
- D) Cieszę się, że przyjechałeś.
Który spójnik wprowadza współrzędność przeciwstawną?
- A) oraz
- B) lecz
- C) więc
- D) czyli
Zdanie: To jest dom, który zbudował mój dziadek jest zdaniem:
- A) współrzędnie złożonym
- B) podrzędnie złożonym
- C) pojedynczym
- D) równoważnikiem zdania
Czym różni się zdanie pojedyncze od złożonego?
- A) liczbą orzeczeń
- B) liczbą podmiotów wyłącznie
- C) długością zdania
- D) liczbą przecinków
Czym jest zdanie współrzędnie złożone
Zdanie współrzędnie złożone powstaje z co najmniej dwóch zdań składowych, które są sobie równorzędne pod względem gramatycznym i żadne z nich nie zależy od drugiego. Oznacza to, że od jednego zdania składowego nie można zadać pytania do drugiego – oba zdania mogłyby istnieć samodzielnie jako odrębne zdania pojedyncze. Przykładem jest zdanie Ala czyta książkę, a Tomek gra w piłkę, w którym każde z dwóch zdań składowych opisuje inną, niezależną czynność.
Zdania współrzędnie złożone łączymy spójnikami takimi jak i, oraz, ale, lecz, więc, albo, lub, bądź, a także za pomocą przecinka bez spójnika. W zależności od użytego spójnika rozróżniamy różne typy współrzędności: łączną (i, oraz), przeciwstawną (ale, lecz, jednak), rozłączną (albo, lub), wynikową (więc, dlatego) oraz wyjaśniającą (czyli, to znaczy).
Czym jest zdanie podrzędnie złożone
Zdanie podrzędnie złożone składa się ze zdania głównego (nadrzędnego) oraz zdania podrzędnego, które jest od niego zależne i odpowiada na pytanie zadane z poziomu zdania głównego. Na przykład w zdaniu Wiem, że jutro będzie padać deszcz, zdanie podrzędne że jutro będzie padać deszcz odpowiada na pytanie co wiem?, zadane od orzeczenia zdania głównego wiem. Zdanie podrzędne pełni więc funkcję części zdania głównego, w tym przypadku dopełnienia.
Rozpoznanie zdania podrzędnie złożonego ułatwia zadanie pytania: jeśli od jednego zdania składowego możemy zadać sensowne pytanie do drugiego, mamy do czynienia z podrzędnością. Typowe spójniki i zaimki wprowadzające zdania podrzędne to że, żeby, aby, ponieważ, gdyż, który, jeśli, kiedy, gdy. Na przykład w zdaniu Poszedłem do sklepu, ponieważ zabrakło mi chleba, zdanie podrzędne odpowiada na pytanie dlaczego poszedłem?, co wskazuje na zdanie podrzędne okolicznikowe przyczyny.
Jak praktycznie odróżnić oba typy zdań
Najpewniejszym sposobem odróżnienia zdania współrzędnie złożonego od podrzędnie złożonego jest próba zadania pytania od jednego zdania składowego do drugiego. Jeśli pytanie da się zadać w sposób logiczny, na przykład co robię?, dlaczego?, kiedy?, jaki?, to zdania są w relacji podrzędności. Jeśli natomiast oba zdania składowe są równoważne i nie da się zadać takiego pytania, mamy zdanie współrzędnie złożone, np. Marek wyszedł z domu i pojechał na mecz – oba zdania opisują kolejne, równorzędne czynności.
Warto też zwrócić uwagę na spójniki, choć nie zawsze są one jednoznacznym wyznacznikiem, bo np. spójnik że zawsze wprowadza zdanie podrzędne, podczas gdy i czy oraz mogą łączyć zarówno zdania współrzędne, jak i części zdania pojedynczego. Dlatego najlepszą metodą pozostaje analiza znaczeniowa i zadawanie pytań, a nie samo rozpoznawanie spójnika w oderwaniu od kontekstu całego zdania.
Co trzeba umieć
- Odróżniać zdanie współrzędnie złożone od podrzędnie złożonego na podstawie relacji między zdaniami składowymi.
- Zadawać pytanie od zdania głównego do zdania podrzędnego, by potwierdzić typ zdania.
- Rozpoznawać typowe spójniki współrzędne (i, ale, lub) oraz podrzędne (że, ponieważ, który).
- Określać funkcję składniową zdania podrzędnego względem zdania głównego.
Typowe błędy
- Mylenie spójnika i jako zawsze wprowadzającego współrzędność – i może też łączyć wyrazy w zdaniu pojedynczym.
- Uznawanie każdego zdania z przecinkiem za podrzędnie złożone – przecinek stawiamy też między zdaniami współrzędnymi.
- Brak sprawdzenia, czy od jednego zdania da się zadać pytanie do drugiego – to najpewniejszy test na podrzędność.
- Pomijanie analizy znaczenia zdania na rzecz mechanicznego wyszukiwania spójnika.
Krótkie pytania i odpowiedzi
Czym różni się zdanie współrzędnie złożone od podrzędnie złożonego?
W zdaniu współrzędnie złożonym oba zdania składowe są równorzędne i żadne nie zależy od drugiego, a w zdaniu podrzędnie złożonym jedno zdanie jest nadrzędne, a drugie zależne, odpowiadające na pytanie zadane od zdania głównego.
Jak sprawdzić, czy zdanie jest podrzędnie złożone?
Trzeba spróbować zadać pytanie od zdania głównego do drugiego zdania składowego – jeśli jest to możliwe, mamy do czynienia ze zdaniem podrzędnie złożonym.
Jakie spójniki wprowadzają zdania współrzędne?
Zdania współrzędne łączą spójniki takie jak i, oraz, ale, lecz, więc, albo, lub oraz bądź, w zależności od typu relacji: łącznej, przeciwstawnej, rozłącznej lub wynikowej.
Jaką funkcję pełni zdanie podrzędne względem zdania głównego?
Zdanie podrzędne pełni funkcję jakiejś części zdania głównego, na przykład podmiotu, dopełnienia, okolicznika lub przydawki, w zależności od pytania, na jakie odpowiada.
Podaj przykład zdania współrzędnie złożonego z relacją przeciwstawną.
Przykładem jest zdanie Chciałem pójść do kina, ale padał deszcz, gdzie spójnik ale wprowadza relację przeciwstawną między dwoma równorzędnymi zdaniami.
FAQ
Czy zdanie bez spójnika, tylko z przecinkiem, może być współrzędnie złożone?
Tak, zdania współrzędnie złożone mogą być łączone samym przecinkiem bez spójnika, np. Słońce zaszło, zrobiło się ciemno.
Czy spójnik i zawsze oznacza zdanie współrzędne?
Nie zawsze – spójnik i może też łączyć wyrazy lub części zdania pojedynczego, dlatego trzeba sprawdzić, czy łączy on dwa pełne zdania składowe.
Jak rozpoznać zdanie podrzędne dopełnieniowe?
Zdanie podrzędne dopełnieniowe odpowiada na pytania przypadków zależnych, np. kogo? co? komu? czemu?, tak jak w zdaniu Wiem, że masz rację, gdzie zdanie podrzędne odpowiada na pytanie co wiem?
Czy zdanie złożone może mieć więcej niż dwa zdania składowe?
Tak, zdania wielokrotnie złożone mogą zawierać trzy lub więcej zdań składowych, łączonych zarówno współrzędnie, jak i podrzędnie w różnych kombinacjach.
Stwórz własny test · Zrób fiszki
Poprzednia lekcja: Ortografia dla każdego: Pisownia wyrazów obcych Następna lekcja: Bliżej języka: Jak rozpoznać typy zdań złożonych współrzędnie?